نخستین وب‌کم دنیا کجا و کی به راه افتاد؟ داستان عجیب قوری قهوه اتاق تروجان

بسیاری از فناوری‌هایی که امروزه به بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی روزمره ما تبدیل شده‌اند، حاصل پروژه‌های نظامی بزرگ یا سرمایه‌گذاری‌های کلان صنعتی نیستند. گاهی ساده‌ترین نیازهای انسانی و حتی تنبلی‌های روزمره در محیط کار، جرقه‌ای می‌شود برای خلق ابزارهایی که مسیر ارتباطات بشری را برای همیشه تغییر می‌دهند. در این مقاله می‌خواهیم داستان شگفت‌انگیز و خنده‌دار اختراع نخستین وب‌کم دنیا را بررسی کنیم و ببینیم چگونه ولع نوشیدن یک فنجان قهوه داغ، دانشمندان یکی از معتبرترین دانشگاه‌های جهان را به سمت یک نوآوری تاریخی سوق داد. آیا باور می‌کنید که میلیاردها تماس تصویری امروز ما در بستر اینترنت، مدیون یک قوری قدیمی در اواخر قرن بیستم است؟

بستر فناوری ارتباطات در اواخر دهه هشتاد و اوایل دهه نود میلادی

دنیای فناوری در اواخر دهه ۱۹۸۰ و اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی تفاوت‌های بنیادینی با امروز داشت و اینترنت به شکلی که اکنون می‌شناسیم، هنوز متولد نشده بود. پروتکل‌های ارتباطی بسیار ابتدایی بودند و شبکه جهانی وب تازه در حال برداشتن نخستین گام‌های لرزان خود در سازمان تحقیقات هسته‌ای اروپا بود. انتقال تصاویر دیجیتال در آن دوران به دلیل پهنای باند بسیار محدود و نبود استانداردهای فشرده‌سازی کارآمد، فرآیندی بسیار کند و پرهزینه به شمار می‌رفت. در چنین اتمسفری، بیشتر سیستم‌های کامپیوتری به صورت شبکه‌های محلی درون‌سازمانی با یکدیگر ارتباط داشتند و تبادل داده‌های متنی، اولویت اصلی مهندسان سخت‌افزار و نرم‌افزار بود.

محیط‌های دانشگاهی و پژوهشی مانند دانشگاه کمبریج (University of Cambridge) بستر اصلی آزمایش این فناوری‌های نوپا بودند، جایی که نخبگان علوم کامپیوتر تلاش می‌کردند محدودیت‌های سخت‌افزاری را با خلاقیت‌های نرم‌افزاری برطرف کنند. در این دوره، سیستم‌های پنجره‌ای مانند پروتکل ایکس ویندو ابزاری پیشرو برای نمایش رابط‌های کاربری گرافیکی روی چند کامپیوتر متصل به شبکه محلی بودند. درک این بستر تاریخی به ما کمک می‌کند تا بفهمیم انتقال یک تصویر ساده سیاه و سفید ۱۲۸ در ۱۲۸ پیکسلی در آن زمان، چه پروژه خلاقانه و پیشرویی بوده است و چگونه پایه‌گذار مفاهیمی چون اینترنت اشیاء و نظارت تصویری از راه دور در دهه‌های بعد شد.

نخستین وب‌کم دنیا کجا و کی به راه افتاد؟!

بیشتر اوقات دانستن اولین‌ها، برای هر کسی می‌تواند جالب باشد. آیا می‌دانید نخستین وب‌کم کجا، کی و توسط چه کسانی ساخته شد؟

شور و اشتیاق برای نوشیدن قهوه انگیزه‌ای برای ساخته شدن نخستین وب‌کم دنیا شد! در اواخر سال ۱۹۹۱، ۱۵ پژوهشگر در آزمایشگاه کامپیوتر دانشگاه کمبریج در انگلستان مشغول کار بودند. آنها فقط یک قوری قهوه داشتند که در یکی از اتاق‌ها بود، گنجایش قهوه‌ساز آنقدر نبود که در هر نوبت، بتواند فنجان‌های همه آنها را پر کند و به علاوه آنها حال و حوصله نداشتند که برای مطلع شدن از وضعیت قوری دو سه طبقه بالا و پایین بروند و دست‌خالی برگردند.

اینجا بود که احتیاج مثل خیلی مواقع مادر اختراع شد! آنها تصمیم گرفتند که تصویر زنده‌ای از قوری قهوه را روی یک شبکه لوکال ببرند. آنها برای این کار از دوربینی استفاده کردند که تصویر سیاه سفید با ابعاد ۱۲۸ در ۱۲۸ پیکسل را به کارت ویدئوی یک کامپیوتر ایکورن آرکیمیدز (Acorn Archimedes) می‌فرستاد.

آنها از پروتکل X Window System استفاده کردند و یکی از اعضا نرم‌افزار کلاینت و دیگری هم نرم‌افزار مربوط به سرور را نوشت. در سال ۱۹۹۱، هنوز ۲ سال تا زمانی که مرورگرهای وب، قادر به نمایش تصویر باشند، فاصله وجود داشت.

حالا دیگر محققانی که از قوری قهوه فاصله زیاد داشتند و نمی‌توانستند با استشمام بوی قهوه، متوجه دم آمدن قهوه شوند، می‌توانستند با نگاهی به گوشه مانیتورشان، تصاویر زنده‌ای از آن را در ابعاد یک آیکون ببینند و به موقع به اتاق قهوه‌خوری هجوم ببرند!

این دوربین پخش زنده که همان نخستین وب‌کم دنیا باشد در نوامبر سال ۱۹۹۳، به اینترنت متصل شد و از آن موقع همه کاربران اینترنت قادر به دیدن تصاویر ارسالی توسط آن شدند. از این زمان، این وب‌کم یکی از نقاط عطف وب، در روزهای نخستین پیدایش شد. این سایت، مبدل به یکی از سایت‌های محبوب وب در نخستین سال‌های پیداش آن شد و میلیون‌ها نفر از آن بازدید می‌کردند. نشریات و رسانه‌هایی مانند واشنگشتن پست، تایمز و بی‌بی‌سی هم به این پدیده علاقه‌مند شدند و خبر آن را بازتاب دادند.

پخش زنده این وب‌کم تا ۲۲ آگوست سال ۲۰۰۱، ادامه داشت. در این زمان قوری قهوه در سایت eBay در معرض فروش گذاشته شد و اشپیگل آنلاین موفق شد آن را به قیمت ۳۳۵۰ پوند، بخرد!

آخرین تصویر وب‌کم که خاموش شدن سرور را نشان می‌دهد

منابع: ویکی‌پدیا

جزئیات فنی و سخت‌افزارهای به کار رفته در قوری قهوه تروجان

بررسی لایه‌های فنی این اختراع خودجوش نشان می‌دهد که چگونه خلاقیت مهندسی می‌تواند ابزارهای ساده را به یک سیستم کاربردی تبدیل کند. هسته اصلی این سیستم، یک دوربین فیلم‌برداری سیاه و سفید قدیمی بود که روی یک پایه تمرکز یافته و مستقیما به سمت قوری قهوه نشانه رفته بود. تصاویر دریافتی توسط این دوربین به یک کارت کپچر ویدئوی متصل به کامپیوتر ایکورن آرکیمیدز هدایت می‌شد. کوئنتین استفورد فریزر و پل جاردتسکی دو تن از مهندسان اصلی بودند که کدهای برنامه کلاینت و سرور را بر پایه پروتکل ارتباطی ایکس ویندو توسعه دادند تا تصاویر با نرخ فریم بسیار پایین (حدود یک فریم در ثانیه) روی مانیتورها به روزرسانی شوند.

هنگامی که در نوامبر سال ۱۹۹۳ این سیستم توسط دانیال گوردون و مارتین جانسون به شبکه جهانی وب متصل شد، کدها بازنویسی شدند تا تصاویر بتوانند در قالب پروتکل HTTP ارسال شوند. این کار مستلزم ایجاد یک اسکریپت اختصاصی بود که تصویر ذخیره شده را در فواصل زمانی مشخص بازخوانی کرده و برای مرورگرهای وب اولیه که تازه قابلیت نمایش تصاویر را پیدا کرده بودند ارسال کند. این سیستم به مدت هشت سال بدون وقفه و با کمترین خرابی کار کرد و به عنوان نمادی از پایداری نرم‌افزارهای اولیه اینترنت و انعطاف‌پذیری فوق‌العاده سیستم‌عامل‌های یونیکس محور در تاریخ ثبت شد.

پیامدهای فرهنگی و رسانه‌ای شدن قوری قهوه کمبریج در جهان

تبدیل شدن یک قوری قهوه ساده به یک پدیده جهانی، نشان‌دهنده پتانسیل عجیب وب در جذب مخاطب و ایجاد رفتارهای اجتماعی جدید بود. در اواسط دهه نود، وب‌کم اتاق تروجان به یک جاذبه گردشگری مجازی تبدیل شد و کاربران سراسر جهان، از ژاپن گرفته تا آمریکا، ساعات زیادی را صرف تماشای یک تصویر خاکستری و ثابت از یک قوری قهوه می‌کردند. این پدیده به رسانه‌های بزرگی همچون واشنگتن پست و شبکه بی‌بی‌سی اجازه داد تا مفاهیم نوین اینترنت و ارتباطات جهانی را به زبانی ساده و ملموس برای عموم جامعه که هنوز با این فناوری بیگانه بودند، توضیح دهند.

این پروژه همچنین آغازگر فرهنگ وب‌کم‌ها و استریمینگ در سراسر دنیا شد و پس از آن، پروژه‌های مشابه بسیاری برای نظارت بر وضعیت آب و هوا، خیابان‌ها، حیوانات خانگی و حتی زندگی شخصی افراد شکل گرفتند. این موضوع نشان داد که انسان‌ها تمایل عجیبی به نظارت بر رویدادهای زنده و همزمان دارند، حتی اگر آن رویداد به سادگی خالی یا پر بودن یک قوری قهوه در یک آزمایشگاه دانشگاهی در آن سوی کره زمین باشد. موفقیت این وب‌کم ثابت کرد که تعاملی بودن و دسترسی مستقیم به اطلاعات زنده، کلید اصلی جذابیت اینترنت در دهه‌های آینده خواهد بود.

سرنوشت قوری قهوه تاریخی و میراث آن در عصر استریمینگ مدرن

خاموش شدن نهایی این وب‌کم در ۲۲ اوت ۲۰۰۱، با موجی از اندوه نوستالژیک در میان کاربران قدیمی اینترنت همراه بود، چرا که یکی از نمادهای اصیل وب اولیه برای همیشه از دسترس خارج می‌شد. با انتقال آزمایشگاه کامپیوتر دانشگاه کمبریج به ساختمان جدید، این سیستم بازنشسته شد و قوری معروف آن به حراج گذاشته شد. خرید این قوری توسط وب‌سایت خبری آلمانی اشپیگل آنلاین به قیمت ۳۳۵۰ پوند و بازسازی موقت آن در تحریریه این مجله، نشان داد که ارزش معنوی و تاریخی این سخت‌افزار ساده چقدر در دنیای دیجیتال بالا رفته است.

میراث این قوری قهوه امروز در تک‌تک تجهیزات ارتباط تصویری ما زنده است؛ از دوربین‌های کوچک بالای تلفن‌های هوشمند گرفته تا سیستم‌های پیچیده نظارت شهری و دوربین‌های ایستگاه فضایی بین‌المللی که زمین را به صورت زنده نشان می‌دهند. ایده ساده مهندسان کمبریج برای کاهش رفت‌وآمدهای بیهوده، راه را برای دنیایی هموار کرد که در آن مرزهای جغرافیایی با فریم‌های تصویری زنده از میان رفته‌اند. امروزه وقتی در یک جلسه کاری آنلاین شرکت می‌کنیم یا وضعیت ترافیک یک اتوبان را به صورت زنده بررسی می‌کنیم، در حقیقت در حال استفاده از تکامل یافته‌ترین شکل همان فناوری هستیم که برای پایش یک قوری قهوه در اتاق تروجان متولد شد.

سوالات متداول

دکتر علیرضا مجیدی

پزشک، نویسنده و بنیان‌گذار وبلاگ «یک پزشک»

دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان‌گذار وبلاگ «یک پزشک».
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!

دربارهٔ علیرضا مجیدی در یک پزشک

مطالب مرتبط

وصل سرم؛ کِی واقعاً لازم است و کِی فقط تلقین است؟

چه عکاس‌هایی نخستین عکس تاریخ، نخستین عکس از یک انسان، نخستین عکس پرتره و نخستین عکس نجومی تاریخ…

پانزده تا از نخستین‌های دنیا: از نخستین دوربین دیجیتال تا نخستین موتورسیکلت تاریخ

کشف‌های جدید تلسکوپ جیمز وِب در مرزهای کهکشان ما

بازگشت به وبِ آرام؛ چرا جهان دوباره به محتوای بلند نیاز دارد؟

داستان تکامل اتاق خواب‌ها از دوران انسان‌های اولیه تا اتاق‌ خواب‌های هوشمند + گالری عکس