فیلم غلاف تمام فلزی – نقد، خلاصه داستان و تحلیل – Full Metal Jacket 1987
سال اکران: 1987
کارگردان: استنلی کوبریک (Stanley Kubrick)
هنرپیشهها: متیو موداین (Matthew Modine)، لی ارمی (R. Lee Ermey)، وینسنت دنوفریو (Vincent D’Onofrio)، آدام بالدوین (Adam Baldwin)
کارگردان – آثار قبلی و جایگاه او:
استنلی کوبریک یکی از بزرگترین و تحسینبرانگیزترین کارگردانان تاریخ سینما است که با فیلمهای متفاوت و تأثیرگذاری در ژانرهای مختلف شهرت دارد. پیش از “غلاف تمام فلزی”، کوبریک با فیلمهایی مانند “راههای افتخار” (Paths of Glory) و “۲۰۰۱: اودیسهٔ فضایی” (2001: A Space Odyssey) به عنوان کارگردانی با دیدگاههای نوآورانه شناخته شد. آثار او همیشه به بررسی مسائل فلسفی و روانشناختی میپردازند و سبک بصری منحصربهفردی دارند که او را از دیگر فیلمسازان متمایز کرده است. او با ساخت فیلمهای متفاوتی مانند “پرتقال کوکی” (A Clockwork Orange) و “درخشش” (The Shining) توانست به یکی از برجستهترین فیلمسازان جهان تبدیل شود.
پس از این موفقیتها، کوبریک با ساخت “غلاف تمام فلزی” به ژانر جنگ بازگشت، ژانری که قبلاً با “راههای افتخار” در آن خوش درخشیده بود. “غلاف تمام فلزی” با پرداخت به جنگ ویتنام و تأثیرات روانی و اجتماعی آن بر سربازان، یکی از قدرتمندترین فیلمهای جنگی تاریخ سینما به شمار میآید. کوبریک در این فیلم از زاویهای متفاوت به موضوع جنگ پرداخته و جنبههای روانشناختی و فرهنگی آن را بهخوبی به تصویر کشیده است. این فیلم بهطور گستردهای بهعنوان یکی از بهترین فیلمهای جنگی شناخته میشود و جایگاه کوبریک را بهعنوان یکی از فیلمسازان بزرگ تثبیت کرد.
داستان و مفهوم فیلم:
“غلاف تمام فلزی” داستان سربازانی است که در جریان جنگ ویتنام مراحل آموزشی خود را طی میکنند و سپس به خط مقدم جنگ فرستاده میشوند. فیلم در دو بخش عمده روایت میشود. بخش اول در اردوگاه آموزشی ارتش آمریکا رخ میدهد و تمرکز بر روی تجربههای گروهی از سربازان تازهکار دارد. سرباز جوکر (متیو موداین) به همراه همرزمانش تحت فرماندهی گروهبان سختگیر و بیرحمی به نام گروهبان هارتمن (لی ارمی) قرار میگیرند. این بخش از فیلم نشاندهنده فشارهای روانی و فیزیکی است که سربازان در طول آموزش متحمل میشوند.
یکی از سربازان، لئونارد لاورنس (وینسنت دنوفریو)، به دلیل ناتوانی در انجام تمرینات به شدت توسط هارتمن و همرزمانش تحت فشار قرار میگیرد. این فشارها به تدریج باعث فروپاشی روانی او میشود و او در نهایت به شکلی تراژیک به خشونت دست میزند. این بخش از فیلم به بررسی تأثیرات روانی و فشارهای شدید روانی که سربازان در دوران آموزش تجربه میکنند، میپردازد. کوبریک در این بخش از فیلم، جنگ را بهعنوان یک سیستم بیرحم نشان میدهد که انسانها را به سوی خشونت و جنون سوق میدهد.
بخش دوم فیلم در میدان جنگ ویتنام اتفاق میافتد، جایی که جوکر و همرزمانش با واقعیتهای خشن جنگ روبرو میشوند. در این بخش، فیلم به نمایش بیهودگی و وحشت جنگ و تأثیرات روانی آن بر سربازان میپردازد. جوکر، که به عنوان خبرنگار جنگی در واحدی خدمت میکند، باید با خشونت بیمعنی و مرگ دوستان و دشمنان خود مواجه شود. فیلم همچنین به تضادهای درونی شخصیتها و برخورد آنها با مرگ و زندگی در میدان جنگ میپردازد.
مفهوم اصلی فیلم به نمایش بیهودگی جنگ و تخریب روانی و اخلاقی سربازان میپردازد. کوبریک در “غلاف تمام فلزی” جنگ را نه بهعنوان یک نبرد شرافتمندانه، بلکه بهعنوان یک فرآیند بیرحم و نابودکننده به تصویر میکشد. او به بررسی این موضوع میپردازد که چگونه جنگ میتواند انسانیت را از بین ببرد و افراد را به ماشینهای کشتار تبدیل کند.
نقد و بررسی فیلم:
“غلاف تمام فلزی” با استقبال گستردهای از سوی منتقدان روبرو شد و بهعنوان یکی از بهترین فیلمهای جنگی و ضدجنگ شناخته شد. یکی از نقاط قوت اصلی فیلم، کارگردانی دقیق و بینظیر استنلی کوبریک است. او با استفاده از سبک بصری خاص خود، توانسته است فضای سرد و بیروح جنگ را به شکلی تأثیرگذار به تصویر بکشد. فیلمبرداری جان الکات، با استفاده از ترکیببندیهای دقیق و نورپردازیهای مناسب، توانسته است به فیلم جلوهای بینظیر ببخشد. این سبک بصری باعث شده که تماشاگران بهشدت تحت تأثیر قرار گیرند و فیلم را بهعنوان یکی از آثار برجسته کوبریک به یاد داشته باشند.
بازیهای قدرتمند بازیگران نیز یکی دیگر از نقاط قوت فیلم است. لی ارمی در نقش گروهبان هارتمن با اجرای بینظیر خود توانسته یکی از بهیادماندنیترین شخصیتهای نظامی تاریخ سینما را خلق کند. او بهعنوان یک فرمانده بیرحم و خشن، تصویری واقعی و تکاندهنده از نظام آموزشی ارتش آمریکا در دوران جنگ ویتنام ارائه داده است. وینسنت دنوفریو نیز در نقش سرباز لاورنس بهخوبی توانسته فروپاشی روانی و تغییرات شخصیتی این شخصیت را به تصویر بکشد.
یکی دیگر از نکات برجسته فیلم، استفاده از موسیقیهای متنوع و طنزآمیز است که به تضاد میان خشونت جنگ و فضای صحنهها افزوده است. کوبریک با استفاده از موسیقیهای پاپ و راک در صحنههای خشونتبار، توانسته حس بیمعنایی و پوچی جنگ را به شکلی هنرمندانه به نمایش بگذارد. این ترکیب هوشمندانه باعث شده که فیلم تأثیر عمیقتری بر مخاطبان بگذارد و لحظات طنز تلخی در دل وحشت جنگ خلق کند.
با این حال، برخی منتقدان به دو بخشی بودن فیلم و تفاوتهای میان بخشهای اول و دوم آن اشاره کردهاند. بخش اول فیلم که به آموزش سربازان میپردازد، بسیار قوی و تأثیرگذار است، در حالی که برخی معتقدند بخش دوم فیلم که در میدان جنگ جریان دارد، بهاندازه بخش اول جذابیت و عمق ندارد. با این وجود، این تفاوتها مانع از موفقیت کلی فیلم نشده و “غلاف تمام فلزی” همچنان بهعنوان یکی از بهترین آثار سینمای جنگی شناخته میشود.
در نهایت، “غلاف تمام فلزی” به دلیل پرداختن به مسائل پیچیده روانشناختی و اخلاقی در جنگ، به یکی از ماندگارترین فیلمهای استنلی کوبریک تبدیل شده است. این فیلم نه تنها به نمایش وحشت و بیمعنایی جنگ میپردازد، بلکه به بررسی تأثیرات روانی و اخلاقی آن بر سربازان و انسانیت آنها نیز توجه دارد. “غلاف تمام فلزی” همچنان بهعنوان یکی از بزرگترین و مهمترین آثار ضدجنگ در تاریخ سینما شناخته میشود.
بیشتر فیلمهای مربوط به جنگ ویتنام را به عنوان یک تراژدی آمریکایی به تصویر میکشند؛ غلاف تمام فلزی (1987) جنگ را به عنوان یک تراژدی انسانی نشان میدهد. این فیلمی دربارهٔ انسان در مقام اسلحه است و ظرفیت بشر برای کسب ویژگیهای غیر انسانی را به چالش میکشد. پروژهٔ هوش مصنوعی، که کوبریک سالها روی آن کار کرد، به بررسی این نکته میپردازد که برای تبدیل یک ماشین به انشان چه کارهایی باید کرد؛ غلاف تمام فلزی دربارهٔ اسن است که برای تبدیل یک انسان به ماشین؛ یا به عبارت بهتر یک ماشین آدم کشی، چه کارهایی لازم است انجام شود.
فیلم کوبریک این سوال را مطرح میکند که آیا ما همان طور که سرباز جوکر روی کلاهش نوشته- برای کشتن به دنیا آمدهایم. روی کلاه جوکر علامت صلح هم حک شده که شاید واضح-ترین نشانه مضمون فیلم باشد، هر چند که غلاف تمام فلزی با یک فیلم ضد جنگی صرف فاصلهٔ بسیاری دارد. مایکل، یکی از فیلمنامه نویسان فیلم، میگوید: «کوبریک نمیخواست یک فیلم ضد جنگ بسازد، او فقط میخواست جنگ را به تصویر بکشد. میخواست نشان دهد که حال و هوای جنگ چگونه است.» هر کتاب فوق العادهٔ اعزامیها با حال و هوای گزارشی نظامی را نوشته و نگارش روایت فیلم اینک آخر الزمان (فرانسیس فورد کاپولا، 1972) هم کار او بوده است.
کوبریک در ابتدا زا او خواست که ایدههایی که دربارهٔ تاریخچهٔ هولوکاست دارد را روی کاغذ بیاود ولی بعد نظرش را عوض کرد و کار اقتباس از رمان پایه به بالا-ها نوشتهٔ گوستاو هسفورد، یکی از نظامیان سابق، ا بر عهدهٔ او گذاشت، رمان دربارهٔ جنگ در منطقهٔ هند و چین بود. هر و کوبریک هر روز تلفنی با هم صحبت میکردند تا به ساختاری مناسب برای فیلمنامه دست پیدا کنند (هر یک بار گفته بود «انگار که او و کوبریک یک تماس تلفنی سه ساله داشتند.»). کار نگارش فیلمنامه سخت بود؛ فیلمبرداری از آن هم سختتر بود. طبق برنامه قرار بود فیلم ظرف 18 هفته فیلمبرداری شود ولی کار فیلمبرداری در 39 هفته به پایان رسید. این را هم باید به حساب میزان قدرت کوبریک گذاشت که کمپانی برادران وانر به او اجازه دادند کار جنون آمیز بازسازی لوکیشنهای ویتنام در انگلستان را انجام بدهد. بخش عمدهٔ فیلم در شرق لندن و در کارخانهٔ گاز بکتون انجام شد که در آستانهٔ تخریب بود و به عنوان شهر هیو در میتنام بازسازی شد و مورد استفاده قرار گرفت.
یان هارلن میگوید: «با اینکه بازسازی صحیح ویتنام بسیار مهم بود ولی قرار نبود لوکیشن-ها جوهرهٔ فیلم باشند.» کارگردانی به نگاه تیز بینانهاش مشهور بود. این بار روی انشانها و تغییر کردن آنها تمرکز کرده بود: اینکه سربازان چطور طی دورهٔ آموزشی با خشونت بار میآیند. سکانس اردو طی 42 دقیقه تصویری از یک دورهٔ آموزشی نظامی تحت نظارت آر. لی ارمی، که در دنیای واقعی هم گروهبان دورهٔ آموزشی بوده، به تماشاکران نشان میدهد. در طول نیمه-ی اول فیلم گروهبان فی البداهه به سربازها ناسزار میگوید و طی تمرینهای سخت و نفس گیر این دوره مثل روز روشن است که چطور قرار است احساس از وجود این انسانها تخلیه شود.
با وجود این، در اولین صحنهٔ فیلم در ویتنام شاهد چانه زدن جوکر با یم زن ویتنامی هستیم اما همین جوکر شوخ و شنگ هم نمیتواند برای همیشه در مقام یک ناظر باق بماند؛ چه در سکانس خونین پایان فیلم و چه وقتی که در دوران آموزشی دست به تحقیر سربازی میزند که هماهنگ شدن با قالب ارتش آمریکا برای او کار بسیار دشواری است. اینکه سرباز لئونارد لارنس را با نام مستعارش یعنی گومر پایل (شخصیت سادهدل برنامههای کمدی تلویزیون آمریکا) صدا میزنند بی دلیل نیست. حتی این نکته هم تصادفی نیست که وقتی گومر پایل دست آخر عقلاش را از دست نمیدهد، ارشد دورهٔ آموزشی به ناسزاگویی مکانیکی روی میآورد؛ «چه مرگت شده، دیوونهٔ بی احساس؟» نام ارشد دورهٔ آموزشی در کتاب گرهایم است ولی در فیلم نام او به هارتمن (Hartman) تغییر داده شده است. کار اصلی واحد نظامی این است: تغییر قلب اسنان به تاریکی. درست همان طور که ارشد دورهٔ آموزشی بعد از گذشت 23 دقیقه از فیلم کلیدیترین جملهٔ غلاف تمام فلزی را میگوید: «تفنگ تو فقط یه وسیلهست. این قلب سنگینه که میکُشه»
مطالب مرتبط
