نقد و بررسی فیلم شبگرد Nightcrawler با بازی عالی جیک جیلنهال در نقش لو بلوم
تماشای سقوط یک انسان در دنیای مدرن همواره یکی از جذابترین و در عین حال هولناکترین سوژههای سینمایی بوده است. در این میان، فیلم شبگرد (Nightcrawler) به کارگردانی دان گیلروی (Dan Gilroy) محصول سال ۲۰۱۴، جایگاهی ویژه دارد؛ اثری تاریک، گزنده و به شدت واقعگرایانه که لایههای پنهان رسانههای زرد و جنون شهرت را در کلانشهر لوس آنجلس به تصویر میکشد. بازی خیرهکننده جیک جیلنهال (Jake Gyllenhaal) در نقش لو بلوم، مردی جامعهستیز که از تصویربرداری حوادث خونین خیابانی کسب درآمد میکند، این فیلم را به یکی از ماندگارترین آثار مهیج روانشناختی قرن بیست و یکم تبدیل کرده است. در این مقاله قصد داریم با نگاهی عمیق و چندجانبه، ابعاد مختلف فنی، روانشناختی و رسانهای این شاهکار سینمایی را بررسی کنیم و ببینیم چگونه این اثر پس از گذشت سالها همچنان آیینه تمامنمای جامعه امروز ماست.
فهرست مطالب
- ۱. شناسنامه اثر و خلاصه داستان
- ۲. کالبدشکافی روانشناختی لو بلوم؛ جامعهستیزی در لباس کارآفرین
- ۳. بازی ماورایی جیک جیلنهال و کاهش وزن شدید برای نقش
- ۴. کارگردانی دان گیلروی و به تصویر کشیدن لوس آنجلس تاریک
- ۵. رسانه زرد و شعار مرگبار اگر خون بریزد، بیننده دارد
- ۶. موسیقی متن تضادآفرین جیمز نیوتن هاوارد
- ۷. فیلمبرداری بینظیر رابرت السویت در شبهای کالیفرنیا
- ۸. نقد سیستم سرمایهداری افسارگسیخته در بستر جنایت
- ۹. حقایق پشتصحنه و آسیب دیدن جیک جیلنهال در حین بازی
- ۱۰. بازتاب فیلم در جامعهشناسی رسانه و تاثیر بر خبرنگاری حوادث
- ۱۱. مقایسه لو بلوم با راننده تاکسی و روانی آمریکایی
- ۱۲. میراث ماندگار شبگرد در سینمای مدرن
💡مصر و مفید
فیلم شبگرد اثری درخشان در ژانر نئو نوآر و مهیج روانشناختی است که به بررسی مرزهای اخلاقی در رسانههای مدرن و جنون سرمایهداری میپردازد. بازی جیک جیلنهال در نقش لو بلوم، با آن چشمان خیره و کاهش وزن بیستکیلویی، یکی از بهترین نقشآفرینیهای قرن حاضر است که بیرحمی جامعه مدرن را نشان میدهد. کارگردانی دقیق دان گیلروی و فیلمبرداری چشمنواز در تاریکی لوس آنجلس، فضایی خفقانآور و واقعی خلق کرده است. این فیلم هشداری جدی درباره تبدیل شدن تراژدیهای انسانی به سرگرمیهای روزمره تلویزیونی است.
شناسنامه اثر و خلاصه داستان
فیلم شبگرد در سال ۲۰۱۴ به نویسندگی و کارگردانی دان گیلروی ساخته شد. بازیگرانی چون جیک جیلنهال در نقش لو بلوم، رنه روسو (Rene Russo) در نقش نینا رومینا، ریز احمد (Riz Ahmed) در نقش ریک و بیل پکستون (Bill Paxton) در نقش جو لودر در این اثر به ایفای نقش پرداختهاند. داستان درباره جوان جویای کار و خردهدزدی به نام لو بلوم است که به طور اتفاقی با گروهی از فیلمبرداران آماتور حوادث جادهای و جنایی آشنا میشود. او متوجه میشود که شبکههای تلویزیونی محلی مبالغ کلانی برای خرید تصاویر دستاول از صحنههای دلخراش تصادفات و قتلها پرداخت میکنند.
لو با خرید یک دوربین ارزانقیمت و یک رادیوی پلیس، کار خود را به عنوان یک شبگرد یا شکارچی خبر آغاز میکند. هوش سرشار، فقدان کامل وجدان اخلاقی و توانایی عجیب او در مذاکره، به سرعت او را در این کار پیش میاندازد. لو برای گرفتن نماهای نزدیکتر و خونینتر، حتی شروع به دستکاری صحنههای جرم میکند و در این راه دستیار جوان خود، ریک، را نیز به بازی خطرناکی میکشاند که در نهایت به فاجعهای تمامعیار و هولناک منجر میشود.
کالبدشکافی روانشناختی لو بلوم؛ جامعهستیزی در لباس کارآفرین
لو بلوم یکی از ترسناکترین شخصیتهای تاریخ سینماست، نه به این دلیل که ماسک به صورت میزند یا سلاح عجیبی دارد، بلکه به این دلیل که او محصول کامل اینترنت و خودآموزهای موفقیت تجاری است. او از اصطلاحات مدیریتی، مهارتهای ارتباطی و شعارهای انگیزشی برای توجیه بیرحمانهترین رفتارهای خود استفاده میکند. او فاقد هرگونه حس همدلی (Empathy) با قربانیان است و انسانها را تنها به عنوان ابزاری برای رسیدن به اهداف مالی و ارتقای شغلی خود میبیند.
روانپزشکان شخصیت لو بلوم را نمونهای کلاسیک از اختلال شخصیت ضداجتماعی یا جامعهستیزی (Sociopathy) میدانند. او رفتاری به شدت کاریزماتیک اما توخالی دارد که به راحتی میتواند افراد ضعیفتر مانند ریک یا مدیران تشنه ریتینگ مانند نینا را تحت تاثیر قرار دهد. او بدون پلک زدن دروغ میگوید، با خونسردی از اجساد فیلمبرداری میکند و حتی برای پیشرفت کارش، رقبای خود را به کام مرگ میفرستد، همه اینها در حالی رخ میدهد که او خود را یک کارآفرین موفق و سختکوش میداند.
بازی ماورایی جیک جیلنهال و کاهش وزن شدید برای نقش
جیک جیلنهال برای بازی در نقش لو بلوم دست به تغییر فیزیکی شدیدی زد و حدود ده کیلوگرم از وزن خود را کاهش داد. او معتقد بود که لو بلوم شبیه به یک کایوت یا گرگ گرسنه صحرایی است که شبها در خیابانهای لوس آنجلس به دنبال شکار میگردد. چشمان گشاد شده، صورت تکیده و فیزیک استخوانی او در فیلم، حس وحشت و ناامنی را در بیننده بیدار میکند و به شخصیت لو بعدی غیرانسانی و شکارچیمانند میبخشد.
تعهد جیلنهال به این نقش در تمام صحنهها مشهود است؛ او در طول بازی تمرینات سختی انجام داد تا بتواند بدون پلک زدن برای مدت طولانی صحبت کند، امری که به شدت به حس غریبگی و غیرعادی بودن کاراکتر کمک کرد. این نقشآفرینی از سوی منتقدان به عنوان یکی از نادیده گرفتهشدهترین بازیهای تاریخ جوایز اسکار یاد میشود، جایی که آکادمی در کمال ناباوری حتی او را نامزد دریافت جایزه بهترین بازیگر نقش اول مرد نیز نکرد.
کارگردانی دان گیلروی و به تصویر کشیدن لوس آنجلس تاریک
دان گیلروی در اولین تجربه کارگردانی خود، تسلط شگفتانگیزی بر فضا و اتمسفر فیلم نشان میدهد. او به جای نشان دادن لوس آنجلس به عنوان شهری آفتابی و پر زرق و برق، ما را به دل اتوبانهای تاریک، محلههای خلوت و خانههای بیدفاع در نیمهشب میبرد. گیلروی با همکاری با عوامل حرفهای، فضایی نوآر خلق میکند که در آن مرز میان خیر و شر به طور کامل از بین رفته است.
کارگردانی گیلروی به گونهای است که بیننده را در موقعیت همدستی با لو بلوم قرار میدهد. دوربین او ما را وادار میکند تا به همان تصاویری نگاه کنیم که لو با ولع ضبط میکند. این استراتژی بصری باعث میشود که مخاطب پس از پایان فیلم از خود بپرسد که آیا تماشای این فیلم، خود نوعی تماشای زرد و لذت بردن از رنج دیگران نیست؟ این سوال اخلاقی عمیق، قدرت کارگردانی گیلروی را اثبات میکند.
رسانه زرد و شعار مرگبار اگر خون بریزد، بیننده دارد
فیلم شبگرد حملهای تند و بیرحمانه به اخلاقیات رسانههای خبری محلی در آمریکا است. شعار معروف تلویزیونهای زرد مبنی بر «اگر خون بریزد، بیننده دارد» (If it bleeds, it leads) در تار و پود شخصیت نینا رومینا با بازی رنه روسو نهادینه شده است. او به عنوان مدیر بخش اخبار، برای بالا بردن آمار بینندگان شبکه، حاضر است هرگونه مرز اخلاقی را زیر پا بگذارد و تصاویر واقعی از قتل و جنایت را بدون سانسور پخش کند.
لو بلوم به سرعت متوجه این نیاز بازار میشود و تصاویری را تولید میکند که دقیقاً با سلیقه نینا همخوانی دارد: جنایاتی که در محلههای ثروتمند و توسط اقلیتها علیه سفیدپوستان انجام میشود. فیلم به خوبی نشان میدهد که چگونه رسانهها با ایجاد ترس و وحشت در میان مردم، به دنبال کسب درآمد هستند و در این راه، حقیقت اولین قربانی است که در پایگاه ریتینگ قربانی میشود.
موسیقی متن تضادآفرین جیمز نیوتن هاوارد
موسیقی متن فیلم شبگرد که توسط آهنگساز بزرگ جیمز نیوتن هاوارد (James Newton Howard) ساخته شده، یکی از عجیبترین و در عین حال هوشمندانهترین جنبههای فیلم است. برخلاف فیلمهای مهیج سنتی که موسیقیهای تاریک و دلهرهآور دارند، هاوارد از ملودیهای شاد، امیدوارکننده و حماسی استفاده کرده است که بیشتر شبیه به موسیقی فیلمهای موفقیت شغلی یا ورزشی است.
این تضاد عمدی به این دلیل طراحی شده است تا دنیا را از دریچه نگاه خود لو بلوم ببینیم. برای لو، ضبط یک صحنه تصادف خونین یا فرار از دست پلیس، یک تراژدی نیست، بلکه یک پیروزی شغلی و گامی رو به جلو در کسبوکارش است. موسیقی شاداب هاوارد در حین صحنههای جنایی، حس غریبی از چندش و خنده تلخ را در بیننده ایجاد میکند که تا مدتها پس از فیلم در ذهن باقی میماند.
فیلمبرداری بینظیر رابرت السویت در شبهای کالیفرنیا
تصاویر شبگرد حاصل کار رابرت السویت (Robert Elswit)، مدیر فیلمبرداری برنده جایزه اسکار است. او توانسته است با استفاده از دوربینهای دیجیتال مدرن، تاریکی شبهای لوس آنجلس را با وضوحی خیرهکننده ثبت کند. نورهای نئونی قرمز و آبی خودروهای پلیس، چراغهای خیابانی زرد و تاریکی مطلق کوچهها، پالت رنگی فوقالعادهای به فیلم بخشیدهاند.
فیلمبرداری السویت به صورت پویا و همراه با حرکت شتابان لو در اتوبانها حرکت میکند. استفاده از لنزهای واید در داخل خودروی دوج چلنجر لو، حس سرعت و جنون را به مخاطب منتقل میکند. او لوس آنجلس را به یک میدان جنگ شهری تشبیه میکند که در آن هر نور متحرکی میتواند نشانهای از یک فاجعه جدید و در نتیجه فرصتی برای کاسبی باشد.
نقد سیستم سرمایهداری افسارگسیخته در بستر جنایت
شبگرد تنها یک فیلم درباره رسانههای خبری نیست، بلکه نقدی عمیق بر سیستم سرمایهداری افسارگسیخته (Unbridled Capitalism) است. لو بلوم نماد انسان تراز این سیستم است؛ فردی که خود را یک برند میداند، کارمندانش را استثمار میکند و برای کاهش هزینهها حاضر است امنیت دیگران را به خطر بیندازد. او منطق بازار آزاد را به افراطیترین شکل ممکن اجرا میکند.
در دنیای شبگرد، همه چیز خرید و فروش میشود؛ از جسد یک انسان گرفته تا وفاداری یک دستیار. فیلم نشان میدهد که چگونه بازار تقاضا برای اخبار خشونتآمیز، خود به خود عرضهکنندگانی مانند لو بلوم را تربیت میکند. لو در حقیقت قهرمان این سیستم است؛ او نیاز بازار را شناسایی کرده، زنجیره تامین خود را ساخته و رقبا را حذف کرده است، رفتاری که در دنیای تجارت تحسین میشود اما در دنیای انسانی جنایت است.
حقایق پشتصحنه و آسیب دیدن جیک جیلنهال در حین بازی
یکی از معروفترین داستانهای پشتصحنه فیلم مربوط به صحنهای است که لو بلوم در دستشویی از شدت خشم به آینه فریاد میزند و آن را میشکند. این صحنه در فیلمنامه وجود داشت اما شکستن آینه و شدت ضربه جیلنهال کاملاً بداهه بود. جیلنهال چنان غرق در جنون کاراکتر شده بود که با مشت آینه را خرد کرد و دستش به شدت مجروح شد.
او بلافاصله به بیمارستان منتقل شد و دست او بیش از چهل بخیه خورد. نکته جالب این است که او پس از چند ساعت پانسمان دست، به صحنه فیلمبرداری بازگشت و کار خود را ادامه داد. این اتفاق نشاندهنده فشار روانی شدیدی است که این نقش بر روی جیلنهال گذاشته بود و تعهد باورنکردنی او را به این اثر نشان میدهد.
بازتاب فیلم در جامعهشناسی رسانه و تاثیر بر خبرنگاری حوادث
پس از اکران فیلم، بحثهای زیادی در محافل جامعهشناسی و رسانهای درباره اخلاق حرفهای خبرنگاران حوادث شکل گرفت. شبگرد به خوبی مرز باریک میان اطلاعرسانی و پورنوگرافی خشونت (Violence Pornography) را به تصویر میکشد. فیلم نشان میدهد که چگونه عطش مخاطبان برای دیدن جزئیات مرگ دیگران، رسانهها را به سمت سقوط اخلاقی سوق میدهد.
این فیلم امروزه در بسیاری از کلاسهای روزنامهنگاری به عنوان یک مطالعه موردی (Case Study) برای بررسی مرزهای اخلاقی تدریس میشود. داستان لو بلوم نشان میدهد که وقتی هیچ نظارتی بر کار خبرنگاران مستقل وجود نداشته باشد، میل به سودجویی میتواند کارآگاهان خصوصی یا خبرنگاران را به شریک جرم جنایتکاران تبدیل کند.
مقایسه لو بلوم با راننده تاکسی و روانی آمریکایی
بسیاری از منتقدان شخصیت لو بلوم را با تراویس بیکل در فیلم راننده تاکسی (Taxi Driver) و پاتریک بیتمن در فیلم روانی آمریکایی (American Psycho) مقایسه میکنند. هر سه کاراکتر، مردانی تنها، جامعهستیز و محصول کلانشهرهای مدرن هستند که شبها در خیابانها پرسه میزنند. با این حال، تفاوتهای اساسی میان آنها وجود دارد.
تراویس بیکل به دنبال نجات جامعه و پاک کردن کثیفیهاست، هرچند مسیر اشتباهی را میرود. پاتریک بیتمن مردی ثروتمند است که برای لذت شخصی و از سر پوچی آدم میکشد. اما لو بلوم هیچکدام از این انگیزهها را ندارد؛ او کاملاً عملگرا است و تنها به پول و پیشرفت شغلی فکر میکند. او نسخه تکاملیافته و خطرناکتر این کاراکترها در عصر دیجیتال است.
میراث ماندگار شبگرد در سینمای مدرن
شبگرد با بودجه محدود ۸.۵ میلیون دلاری ساخته شد اما توانست به فروش جهانی بیش از ۵۰ میلیون دلار دست یابد و تحسین گسترده منتقدان را برانگیزد. این فیلم امروزه به عنوان یک کلاسیک مدرن شناخته میشود که پیشبینی دقیقی از وضعیت امروز شبکههای اجتماعی و بلاگرهایی ارائه داد که برای لایک و بازدید بیشتر، حاضرند دست به هر کار احمقانهای بزنند.
شخصیت لو بلوم به یک نماد فرهنگی برای نشان دادن افراد بیرحم و موفق در دنیای تجارت مدرن تبدیل شده است. بازی درخشان جیلنهال، سناریوی دقیق گیلروی و نقد تند اجتماعی آن، شبگرد را به اثری تبدیل کرده است که با هر بار تماشا، لایههای جدیدی از وحشت دنیای مدرن را برای ما آشکار میسازد و به ما یادآوری میکند که هیولاهای واقعی در تاریکی شب با دوربینهایشان در کمین ما هستند.
جمعبندی نهایی
فیلم شبگرد فراتر از یک اثر هیجانانگیز، آیینهای تاریک در برابر جامعه مدرن است که در آن مرزهای اخلاق، رسانه و انسانیت به نفع سود مالی از بین رفتهاند. بازی خیرهکننده جیک جیلنهال در نقش لو بلوم، تجسم عینی جامعهستیزی است که در سیستم سرمایهداری رشد کرده و به موفقیت میرسد. دان گیلروی با این اثر، نقدی گزنده به ولع تماشاگران برای دیدن خشونت ارائه میدهد. در نهایت، شبگرد به ما نشان میدهد که چگونه هیولاهای واقعی نه در افسانهها، بلکه در پشت دوربینهای خبری و در بستر نیازهای روزمره ما متولد میشوند و به بقای خود ادامه میدهند.
سوالات متداول
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
مطالب مرتبط
نقد عالی و لذت بخش بود. متشکرم.