پیشنهاد کتاب حقایق نهان،دروغهای عیان – پیامدهای اجتماعی تحریف ترجیح، نوشته تیمور کوران
تصور کنید فردی که میتواند موقعیت شغلیتان را تغییر دهد، شما را در خانهاش به مهمانی دعوت کرده است. هنگامی که به آنجا میرسید، به نظر میآید گفتگوئی در مورد رنگهای بیروح و خنثای تالار خانه، که منطبق با آخرین مد دکوراسیون داخلی است، جریان دارد. ظاهر تالار نظرتان را جلب نمیکند، اما ترجیح میدهید این نکته را زبان نیاورید، مبادا میزبان برنجد. شما که خود را برای نظر دادن تحت فشار احساس میکنید، از «سلیقه پیشرفته» وی تمجید میکنید. کمی بعد خود را در جمعی مییابید که مشغول بحث درباره طرحهای توسعه شکست خورده در آمریکای لاتین هستند. یک نفر بالای منبر رفته و ادعا میکند که ذیل سوسیالیسم هیچ اتلاف منابعی صورت نخواهد گرفت. اگرچه شما این ادعا را نامعقول میدانید، اما وارد چالش با او نمیشوید، تا جرقه بحثی مناقشهآمیز را نزده باشید.
با گذشت زمان حوصلهتان سر میرود و وسوسه میشوید مهمانی را ترک کنید. اما صدائی در درونتان نهیب میزند که مصلحت اندیشانه نیست اولین ترککننده مجلس باشید. لذا آنجا میمانید، به این امید که کسی دیگر با اشاره به دیر شدن ساعت، برای عزیمت اعلام آمادگی کند، و به شما فرصت جیم شدن بدون جلب توجه را بدهد. سرانجام پس از مدتی طولانی کسی برای خروج بر میخیزد و مهمانی به کام پنهانی شما پایان مییابد. با تشکر از میزبانتان به خاطر «شب فوق العادهای که برایتان فراهم کرد، به سمت در میروید، خوشحال از اینکه شما آغازکننده خروج میهمانان نبودهاید.
در این شب شما چندین نمونه از تحریف ترجیحات، یعنی عمل بازنمایی نادرست خواستههای واقعی تحت فشارهای متصور اجتماعی، را مرتکب شدید. شما با ستایش از دکوراسیون بیروح تالار، ساکت ماندن در بحث مربوط به آمریکای لاتین، به تأخیر انداختن ترک مهمانی، و اظهار اینکه شب مطلوبی را گذراندهاید، به منظور اجتناب از مخالفت دیگران احساساتی را منتقل کردید که حداقل تا حدی بر خلاف افکار و امیال نهان شما بودند. در هر یک از این موارد شما مواجه با انتخابی میان عیان یا پنهان کردن، میان بیان خود یا همرنگ شدن با جماعت، میان حفظ شرافتتان یا حفاظت از تصویری که از خود ساختهاید، هستید.
همیشه دلایل خوبی برای انتخاب عدم صداقت وجود دارد، مزایایی که بر منافع حاصل از راستگوئی قاطعانه و بیقیدوشرط میچربند.
تحریف ترجیحات به مثابه گونهای خاص از دروغگوئی
چرا از عبارت پیچیدهای مانند تحریف ترجیحات استفاده میکنیم؟ آیا دروغگوئی» بیانگر همان منظور نیست؟ تحریف ترجیح اگرچه هموارهگونهای دروغگوئی است، اما مفهومی خاصتر است. سربازی را در نظر بگیرید که به فرمان مافوقش شهروندان غیرمسلح را میکشد. سالها بعد وی حاضر به قبول نقشش در آن کشتار نیست. اگر او شخصا مخالف این قساوت بوده و تنها به منظور پرهیز از تبعات سرپیچی از فرمان مافوق در دادگاه نظامی، در کشتار شرکت کرده است، دروغش درباره نقشی که در کشتار داشته تضادی با احساسات واقعی او نسبت به قربانیان نخواهد داشت.
با توجه به اینکه او هیچ خصومتی با آنان نداشته، نمیتوان گفت در اینجا تحریف ترجیح رخ داده است. تحریف ترجیح به طور مشخص متوجه دخل و تصرف در تلقی دیگران از انگیزهها یا ذهنیات فرد است، به مانند وقتی که شما با تحسین میزبانتان باعث شدید او تصور کند سلیقه مشترکی با هم دارید. تحریف ترجیح با «خودسانسوری»، یعنی سرکوب افکار بالقوه مذموم شخص، نیز متفاوت است. تحریف ترجیح در اینجا مفهومی وسیعتر به حساب میآید. اگر شما در بحث از دکوراسیون خانه میزبان صرف سکوت میکردید، این به معنای خودسانسوری بود. شما با تظاهر به پسندیدن دکوراسیون، کاری بیش از صرف خودسانسوری انجام دادهاید. در این حالت شما عامدانه نظری غیرواقعی بیان کردهاید.
دو عبارت متداول دیگر که رابطه نزدیکی با تحریف ترجیح دارند «عدم صمیمیت » و «دورویی» هستند. گاهی که بستر کار جائی برای ابهام باقی نمیگذارد من این عبارتها را به کار خواهم برد، درست همان گونه که در پارهای موارد از لفظ دروغگوئی استفاده خواهم کرد. با این حال هیچ یک از این اصطلاحات برای اشاره به مفهومی که قصد پرداختن به آن را داریم به اندازه کافی دقیق نیستند. آنچه که تحریف میشود میتواند یک ترجیح، دانش یک فرد، یا یک ارزش باشد. به منظور وضوح تحلیلی، غالبا ضروری است میان اشکال متفاوت تحریف تفاوت قائل شویم. عبارتی که دقیقا معنای تحریف ترجیح را ضبط میکند «زیستن در چنبره یک دروغ» است.
این اصطلاح از سوی مخالفان رژیمهای دیکتاتوری کمونیستی در اروپای شرقی پرورده شد، زیرا آنها نیز واژههای موجود را برای بیان منظورشان ناکافی مییافتند. دروغی را زندگی کردن یعنی تحمل عذاب ناشی از یک دروغ. منشاء این عذاب میتواند احساس گناه فرد باشد از عدم قبول یک مسئولیت اجتماعی، یا خشم او به خاطر ناتوانی از زیستن مطابق با معیارهای مورد نظرش، یا انزجار از واداشته شدن به سرکوب فردیتش. ماهیت این ناراحتی هرچه باشد، از خود دوام نشان میدهد. البته هر دروغی ناراحتی ایجاد نمیکند. متصدی بانکی که تظاهر به همکاری با دزدها میکند، در حالی که به واقع مشغول تلف کردن زمان برای رسیدن پلیس است، لازم نیست بابت دروغی که میگوید معذب باشد. به همین ترتیب اگر شما، نه به منظور حفظ وجهه خود نزد میزبان، بلکه صرفا برای آنکه او احساس خوبی داشته باشد دکور خانهاش را تحسین کرده باشید، بعید است به خاطر این عمل باری بر دوش خود ببینید.
در این موارد نیازی نیست که شما با احساس گناه، غضب، یا تنفر زندگی کنید، بنابراین دروغ موردی از تحریف ترجیح نیست. اگر یکی از شاخصههای ممیزه تحریف ترجیح این است که برای فرد مرتکب آن ناراحتی به همراه بیاورد، ویژگی دیگر آن است که این عمل در واکنش به فشارهای اجتماعی واقعی یا متصور برای ابراز یک ترجیح خاص به انجام میرسد. بدین ترتیب این عمل از رای دهی راهبردی متمایز است، هنگامی که شخص در یک انتخابات با رأی مخفی به نامزد B رأی میدهد چون فرد C به عنوان نامزد محبوب او بختی برای پیروزی ندارد. رأی دهی راهبردی مستلزم دخل و تصرف ترجیح است. اما با تحریف ترجیح سروکار ندارد، زیرا در اتاقکی که او رأی مخفی خود را مینویسد هیچگونه فشار اجتماعی برای همرنگ شدن و واکنش اجتماعی برای پایش وجود ندارد.
چالشهای پیش رو
تحریف ترجیح علاوه بر اثرات مورد انتظار – تنظیم ادراکات دیگران میتواند دارای پیامدهای ناخواستهای نیز باشد. هنگامی که شما سکوت در بحث آمریکای لاتین را برمی گزینید، دیگر مهمانان را از دانش شخصیتان محروم میکنید. اگر صحبت کرده بودید، شاید میتوانستید بر آنچه برخی از آنان درباره توسعه در آمریکای لاتین میاندیشیدند، یا خواهند اندیشید، تأثیر بگذارید. چه بسا آنها نظرات شما را برای افراد دیگری بازگو میکردند و بدین ترتیب به افزایش فشارها برای انجام اصلاحات مناسب یاری میرساندند. هدف این کتاب طبقهبندی، پیوند دادن، و توضیح پیامدهای ناخواسته تحریف ترجیحات است. تحریف ترجیح دقیقا چگونه سازوکارهای سیاسی را متأثر میکند؟ چگونه بر تحول افکار عمومی تأثیر میگذارد؟
اقتضائات آن برای کارآمدی نهادها و سیاستگذاریهای اجتماعی چیست؟ تا چه حد و با چه سازوکارهایی باورها، ایدئولوژیها، و جهان بینیها را تغییر میدهد؟ و سرانجام آیا تلاشهای صورت گرفته برای پیش بینی و کنترل نظم اجتماعی را تسهیل میکند یا در راه آنها مانع ایجاد میکند؟ همان گونه که باید تاکنون روشن شده باشد، برخی از قابل توجهترین تأثیرات تحریف ترجیح، به انحاء مختلف، از لحاظ اجتماعی زیان آورند. من استدلال خواهم کرد که تحریف ترجیح ناکارآمدی به وجود میآورد، جهل و سردرگمی میپرورد، و امکانهای اجتماعی را پنهان میسازد.
با این وجود تحریف ترجیح یک تهدید تسکین نایافته اجتماعی نیست. این عمل میتواند با مانع شدن از گردش آزادانه دانشی که از قضا غلط است به دیگران سود برساند. تحریف ترجیح همچنین قادر است با مهار واکنشهایی چون کینه توزی، حسادت، و تعصب، تعاملات اجتماعیمان را تلطیف کند. و علاوه بر آن همکاریهای اجتماعی ضروری را با ساکت کردن مخالفتهای جزئی، ارتقاء دهد. دلایل جزئیتری نیز وجود دارد که چرا نباید تحریف ترجیح را یکسره منفی به حساب آورد.
تمرکز کتاب حقایق نهان،دروغهای عیان، تأثیرات تحریف ترجیح است، نه داوری درباره آنها. بخش عمده بحثهای مطروحه واجد پیامدهای اخلاقی هستند که برخی مورد توجه قرار گرفتهاند، اما هدف نویسنده – تیمور کوران – ارائه یک تحلیل هنجاری مفصل و یقینأ تحلیلی نیست که از پس تمایز قطعی میان موارد تحریف ترجیح توجیهپذیر و توجیه ناپذیر برآید.
کتاب حقایق نهان دروغهای عیان که قرار است ریشهها، نحوه عمل و پیامدهای مهم پدیدهای را مورد بررسی قرار دهد که از بدو شکلگیری جوامع انسانی با بشر همراه بوده است. هرچند امروزه به سبب انقلاب ارتباطات و دسترسی همگانی به رسانههای جمعی و اخبار در سراسر جهان، توجهات بیشتری را به خود معطوف میکند. این پدیده از کوچکترین واحدهای تجمع انسانی در سطح خانواده و گروههای دوستی، تا بزرگترین آنها در سطح جامعه سیاسی قابل ردگیری است: تحریف ترجیحات. تیمور کوران، دانشمند ترکیهای-آمریکایی درکتاب حقایق نهان دروغهای عیان تلاش میکند با بهرهگیری از رویکردی میانرشتهای و با بهکارگیری فنون و روشهای تحقیق برآمده از روان شناسی، اقتصاد و سیاست، نخست دریابد چه انگیزهها و مشوقهایی موجب میشوند افراد ترجیحاتشان را در بسیاری موارد نادرست یا حتی وارونه، بازنمایی کنند.
از آن مهمتر اثر چنین عملی در شکلگیری، ماندگاری و تغییر ناگهانی ساختارهای کلان اجتماعی و سیاسی چیست. ظاهراً پاسخ به پرسش اول علیالخصوص برای شهروندانی که ذیل ساختارهای سرکوبگر سیاسی (همچون دیکتاتوریهای کمونیستی در اروپای شرقی) زندگی میکنند، یا برای خواننده آشنا با این قبیل ساختارها چندان سخت بهنظر نمیرسد. نکته مهم اثر کوران اما این است که به ما نشان میدهد «تحریف ترجیحات» در واقع نه منحصر به موضوعات و مسائل حساسی است که ریشه یا اثری در سپهر سیاست (بهمعنای ساختارهای کلان قدرت) دارند، و نه مختص نظامهای دیکتاتوری و سرکوبگر. دانلود پادکست بی پلاس درباره کتاب حقایق نهان، دروغ های عیان.
حقایق نهان،دروغهای عیان
پیامدهای اجتماعی تحریف ترجیح
نویسنده : تیمور کوران
مترجم : سید حامد بهشتی
انتشارات روزنه
۴۸۰ صفحه
مطالب مرتبط
