یاد استاد غلامحسین بنان – تحریرهایی چون رشته مروارید
در اردیبهشت سال ۱۲۹۰ هجری شمسی غلامحسین بنان در محله قلهک تهران در خانوادهای هنردوست و متمول متولد شد.
غلامحسین هشتمین فرزند کریم خان بنان الدوله نوری بود، مادرش نیز برادرزاده ناصرالدین شاه بود، محیط زندگی و خانوادگی بنان برای پرورش ذوق و استعداد هنری او مهیا بود. مادرش در نواختن پیانو مهارت داشت و خواهرانش نیز نزد مرتضی خان نی داود مشق تار میکردند. رفت و آمد مرتضی خان نی داود برای تدریس موسیقی و دیگر هنرمندان و نوازندگان آن روزگار به منزل پدری غلامحسین بنان زمینه را برای پرورش ذوق و استعداد غلامحسین کوچک آماده میساخت. اولین استاد آواز او پدرش بود که دارای صوت و آوازی دلنشین بود و با دستگاههای آوازی ایران آشنایی داشت. غلامحسین بنان روایت میکرد که: «ما یک دستگاه فونوگراف (ضبط صوت استوانهای) در منزل داشتیم که آواز پدرم روی آن ضبط شده بود. هر وقت تنها بودم این دستگاه را به کار میانداختم و عیناً صدای پدرم را تقلید میکردم، من از صدای پدرم فوقالعاده لذت میبردم…»
زمانی که خواهران بنان نزد مرتضی نی داود مشغول فراگیری تار بودند بنان نیز با وجود سن کم در کلاس خواهرانش حاضر میشد و بعضی از مواقع که خواهرانش گوشهها را فراموش میکردند وی گوشهها را برای ایشان زمزمه میکرد. بنان در ۱۱ سالگی اولین درس آواز را از مرتضی نی داود گرفت و در حقیقت این گونه بود که استعداد بنان در آواز کشف شد. وی پس از آن نزد میرزا طاهر ضیاءالذاکرین رثایی و ناصر سیف به یادگیری درس آواز پرداخت. بنان از سال ۱۳۲۱ خوانندگی را در رادیو تهران آغاز کرد. آن زمان روح الله خالقی مسئولیت رادیو را به عهده داشت. روزی که بنان با عبدالعلی وزیری جهت آزمون آواز به رادیو میروند ابوالحسن صبا نیز در دفتر خالقی حضور داشت. او از بنان میخواهد برای ایشان قطعهای را بخواند و او درآمد سه گاه را آغاز میکند. صبا هم با ویولن او را همراهی میکند. هنوز درآمد تمام نشده بود که خالقی به صبا میگوید: شما نواختن ویولن را قطع کنید و به بنان اشاره میکند تا گوشه حصار را بخواند و بنان بدون هیچ مکثی، با مهارت و استادی درآمد حصار را میخواند و در سه گاه فرود میآید. روح الله خالقی بی اختیار برخاسته بنان را در آغوش میگیرد و آینده هنری درخشانی را برای او پیشبینی میکند.
زمانی نگذشت که صدای دلنشین بنان از رادیو طرفداران و شیفتگان فراوانی در سراسر کشور پیدا کرد. برنامههای رادیویی موسیقی نظیر گلهای جاویدان، گلهای رنگارنگ و برگ سبز مجموعههای ماندگاری از دوران فعالیت بنان در رادیو است. بنان در کنار فعالیتهای هنری و آوازی مشاغل اداری و دولتی هم داشت. وی چندین سال در سمت بایگان در اداره کل کشاورزی مشغول به کار بود و پس از چندی به شرکت ایران بار که مرکز آن در اهواز بود منتقل گردید و عاقبت به معاونت آن اداره منصوب شد. در سال ۱۳۲۱ به تهران بازگشت و منشی وزیر خواربار شد. بعد از تغییر کابینه به اداره کل غله و نان منتقل شد تا اینکه در سال ۱۳۳۲ به پیشنهاد روح الله خالقی به اداره کل هنرهای زیبای کشور منتقل شده و در سمت استاد آواز هنرستان ملی موسیقی به کار مشغول گردید. خالقی در توصیف صدای بنان میگفت: «صدای بنان بسیار لطیف و شیرین، زیبا و خوش آهنگ است. کوتاه میخواند ولی در همین کوتاهی، ذوق و هنر بسیار نهفته است. تحریرهای او چون رشته مروارید غلتانی به هم پیوسته و چون آب روان است و…»
تصنیفها و ترانههای ماندگاری با صدای جاودانه بنان برجای مانده است نظیر: چه شورها، گریه کن کهگر سیل خونگری ثمر ندارد (ارکستر گلها و به رهبری خالقی)، آمدی جانم به قربانت ولی حالا چرا و ای ایران (ساخته روح الله خالقی)، دیری ای مه (ساخته پرویز یاحقی)، الهه ناز (شعر کریم فکور و آهنگساز اکبر محسنی)، کاروان، مرا عاشقی شیدا، من از روز ازل (مرتضی محجوبی).
غلامحسین بنان که به علت ناراحتی جهاز هاضمه مدتها در بستر بیماری بود در هشتم اسفند ۱۳۶۴ در بیمارستان ایران مهر قلهک درگذشت و در امامزاده طاهر کرج به خاک سپرده شد.
مطالب مرتبط
