شما نام آستریکس و اوبلیکس را شنیدهاید، اما واقعاً گلها چه کسانی بودند؟ و چرا آنها چه میزان مشکل برای رم ایجاد کردند؟
سال ۵۰ قبل از میلاد است و سرزمین گل به طور کامل توسط رومیان اشغال شده است. البته به جز یک دهکده کوچک که با سرسختی در برابر مهاجمان مقاومت میکند. این داستان در سری کمیک آستریکس آورده شده که در آن ژولیوس سزار به عنوان دیکتاتور قدرتطلب امپراتوری روم معرفی میشود، اما واقعیت تاریخی گلها و نقش آنها در مقابله با رُم فراتر از این داستان است.
گلها چه کسانی بودند؟
گلها یکی از مشهورترین گروههای قوم سلت بودند که بیشتر سرزمینهای غرب رودخانه راین را اشغال کرده بودند و این منطقه به نام گل (Gaul) شناخته میشد. این افراد معمولاً موهای بلند بلوند یا قرمز رنگ داشتند که آن را با آب آهک شستوشو میدادند و به سمت پشت سر میبستند. مردان اغلب سبیلهای پرپشت داشتند و لباسهای رنگارنگ و کتهای راهراه میپوشیدند. واژه گُل (Galli) احتمالاً از ریشه سلتی gal- به معنای «قدرت» یا «توانایی» گرفته شده و به واژه ایرلندی gal به معنای «شجاعت» یا «دلیری» مرتبط است.
جنگجویانی هراسانگیز
از قرن پنجم تا سوم پیش از میلاد، قبایل سلتی مرکز اروپا به عنوان جنگجویانی هراسانگیز شناخته میشدند. سرزمینهای اصلی آنها در حوالی جمهوری چک امروزی بود و از آنجا به بریتانیا، فرانسه، بلژیک و بخشهایی از اسپانیا حمله میکردند. همچنین زمینهای حاصلخیز شمال ایتالیا، به دست آنها افتاد. گلها حتی به سرزمینهای دورتر، مانند ترکیه امروزی، نیز یورش بردند و نوادگان آنها همچنان در ایرلند، ولز و بریتانی زندگی میکنند.
گلها به داشتن جنگجویانی قدرتمند مشهور بودند که اغلب کلاهخودهایی با شاخ یا تصاویر پرندگان و حیوانات به سر میگذاشتند. بر اساس نوشتههای مورخ یونانی دیودوروس سیکولوس (Diodorus Siculus)، زنان گلها نیز به اندازه مردان از نظر قد و شجاعت برابری میکردند. گلها با شمشیرهای بلند، نیزههای دندانهدار و ارابههای دو اسب جنگیدند و سرهای بریده دشمنان را به گردن اسبهای خود آویزان میکردند.
سران قوم گل از طلای آبرفتی بهدستآمده گردنبندهایی سنگین از طلا، معروف به تورک (torc)، میپوشیدند و مقادیر زیادی شراب وارداتی مصرف میکردند که باعث رونق تجارت بازرگانان ایتالیایی میشد. همچنین، شاعران به نام بارد (bards) دلاوریهای آنها را جاودانه میکردند و شَمَنان یا دروئیدها (druids) بر مراسم مذهبی و قربانیهای انسانی نظارت میکردند.
یورش گلها به رُم و تأثیرات آن
در سال ۳۸۷ قبل از میلاد، مهاجمان گل از شمال ایتالیا به رُم حمله کردند و شهر را غارت کردند. آنها تنها به دلیل یورش به سرزمینهای خود مجبور به بازگشت شدند و پیش از خروج، رومیان را به پرداخت هزینهای سنگین از طلا واداشتند. این رویداد تأثیر عمیقی بر رومیان گذاشت و سبب شد از تجهیزات نظامی گلها الگوبرداری کنند. بهطور مثال، زرههای شاخص لژیونرهای رومی در دوران جمهوری، بهطور گستردهای از گلها اقتباس شده بود.
مقاومت رُم و شکست گلها
در سال ۲۹۵ قبل از میلاد، قبیله سنونها (Senones) از گل که در ساحل آدریاتیک مستقر بودند، به همراه دیگر قبایل در نبرد سنتینوم (Sentinum) توسط جمهوری رم شکست خوردند. این نبرد نقطهٔ عطفی در تسلط رومیان بر شبهجزیره ایتالیا بود.
در سال ۲۳۲ قبل از میلاد و در بحبوحه خصومتهای تازه با گلهای شمال ایتالیا، سیاستمدار رومی گایوس فلامینیوس (Gaius Flaminius) قانونی را برای توزیع اراضی تصرفشده بین طبقات پایین جامعه تصویب کرد. همچنین برای تسهیل در مهاجرت رومیها، فلامینیوس در سال ۲۲۰ جادهای سنگفرش به نام فلامینیا (Via Flaminia) ساخت که رُم را به ریمینی (Rimini) متصل میکرد.
با افزایش تهدید رومیان، گلهای شمال ایتالیا با برخی گلهای شمال ایتالیا، متحد شدند و در سال ۲۲۵ به شبهجزیره ایتالیا حمله کرده و مناطق توسکانی را غارت کردند و رُم را تهدید کردند. رومیان مجبور شدند تمامی مردان ایتالیایی و رومی قابل خدمت را بسیج کنند (بر اساس گفته مورخ پلینی، حدود ۸۰۰ هزار مرد). سرانجام، نیروهای رومی و متحدانشان گلها را در سالهای ۲۲۳ و ۲۲۲ پیش از میلاد بهطور قاطع شکست دادند.
پیروزی رُم بر گلها در جنگهای هانیبال
پس از این شکست، گلهای شمال ایتالیا به هانیبال، فرمانده کارتاژ، پیوستند که در آن زمان تهدید بزرگی برای رم به شمار میرفت. اما هانیبال نتوانست رم را شکست دهد و در نهایت توسط رومیان در جنگ رودخانه متائوروس (Metaurus) در سال ۲۰۷ پیش از میلاد شکست خورد. رومیان برای تضمین امنیت خود و دسترسی به استانهای اسپانیاییشان، ابتدا لیگوریا (Liguria) و سپس گل جنوبی را تصرف کردند و این منطقه به استان «گل آن سوی آلپ» (Transalpine Gaul) تبدیل شد. این منطقه بعدها به طور کامل مستعمره روم شد و امروزه به نام پروانس (Provence) شناخته میشود.
جنگ خودخواهانه سزار برای فتح گل
ژولیوس سزار برای کسب شهرت و ثروت، طی ده سال (۵۸ تا ۵۰ قبل از میلاد) همهٔ گل را به تسخیر درآورد. او این جنگها را به عنوان اقدامی دفاعی در حمایت از قبایل همپیمان با رم به سنای روم معرفی کرد. اما در واقع، سزار با خشونت بسیاری این جنگ را پیش برد و گفته میشود حدود یک میلیون نفر از گلها را به قتل رساند و نزدیک به یک میلیون نفر دیگر را به بردگی فروخت.
سزار با استفاده از ترس عمیق رومیان از گلها توانست حمایت مردمی را برای جنگ بهدستآورد. این ترس از «خطر گلها» پس از شکستهای سنگینی که رم در جنگهای قبلی با قبایل ژرمنی و گلها تجربه کرده بود، همچنان در ذهن رومیان باقی مانده بود.
در نهایت، شمال ایتالیا یا گل این سوی آلپ به عنوان استان روم درآمد و بهقدری به فرهنگ روم نزدیک شد که در سال ۴۲ قبل از میلاد به عنوان بخشی از ایتالیا به خاک روم ضمیمه شد.
مطالب مرتبط
