دادگاههای صلح در ایران: نقش، صلاحیت و فرآیند رسیدگی
فرانک مجیدی- وکیل پایه یک دادگستری: دادگاههای صلح، تازه واردترین نهاد در نظام حقوقی ایران هستند که وظیفه رسیدگی به دعاوی بعضا با ارزش مالی کمتر را بر عهده دارند. این دادگاهها، با هدف کاهش بار کاری محاکم عمومی و تسهیل در حلوفصل اختلافات ایجاد شدهاند. در این مقاله به بررسی صلاحیت دادگاههای صلح، شرایط رسیدگی و امکان اعتراض به آرای آنها میپردازیم.
صلاحیت دادگاههای صلح
بر اساس ماده 12 اصلاحیه قانون شوراهای حل اختلاف در سال 1402، صلاحیت دادگاههای صلح شامل موارد زیر است:
دعاوی مالی تا سقف 100 میلیون تومان
دادگاههای صلح صلاحیت رسیدگی به دعاوی مالی و حقوقی را دارند، مشروط بر اینکه ارزش خواسته از 100 میلیون تومان تجاوز نکند. این دعاوی شامل اختلافات مالی، طلب و خسارات ساده است. برای مثال اگر چکی تا سقف مبلغ 100میلیون تومان دارید که صادرکننده در تاریخ سررسید، وجه آن را کارسازی نکرده است، باید دعوای خود را در دادگاه صلح مطرح نمایید.
دعاوی اعسار از پرداخت محکوم به از سوی خوانده این دعاوی هم در همین دادگاه صلح طرح می شود.
دعاوی حقوقی تصرف عدوانی، مزاحمت و ممانعت از حق
از آنجا که دعاوی سه گانه فوق (دعاوی ثلاث) دعاوی غیرمالی اعتباری هستند، اگر ارزش املاک بالاتر از 100 میلیون تومان نیز باشد، کلیه دعاوی حقوقی این املاک در دادگاه صلح رسیدگی می شوند. درباره دعاوی تصرف عدوانی قبلا نوشته ام.
دعاوی و درخواستهای مربوط به تخلیه عین مستأجره و تعدیل اجارهبها بهجز دعاوی مربوط به سرقفلی و حق کسب یا پیشه یا تجارت
برای دعاوی مرتبط با اجاره املاک تجاری که بر حسب اجاره بر اساس قوانین روابط موجر و مستاجر 1356 یا 1376 برقرار شده اند، باید به دادگاه مراجعه کرد. لیکن اگر اختلاف در موارد اجاره مسکونی یا تجاری، صرفا تعدیل اجاره بهاست، بایستی در دادگاه صلح طرح شوند.
رسیدگی به برخی دعاوی خانوادگی
در برخی موارد مانند نفقهها، مهریه ها و جهیزیه هایی که حداکثر تا سقف 100 میلیون تومان ارزش دارند، دادگاههای صلح صلاحیت دارند. با این حال، دعاوی مهمتری مانند طلاق، حضانت و امور پیچیده خانوادگی خارج از صلاحیت آنها است و بایستی به دادگاههای خانواده مراجعه کنید.
حصر ورثه، تحریر ترکه، مهر و موم و رفع آن و تامین دلیل
این موارد که پیش تر در صلاحیت شوراهای حل اختلاف بود، اکنون در صلاحیت دادگاه صلح قرار گرفته است.
تقاضای سازش
بعضاً اشخاص تمایل دارند پیش از مراجعه به دادگاه یا حتی در اثناء رسیدگی در این مرجع، راهکار مذاکره و صلح و سازش را در پیش گیرند. قانونگذار از این امر جهت عدم اطاله دادرسی و کاهش پرونده های قضائی جاری در هر مرحله از دادرسی استقبال نموده و امکان روی آوردن به سازش را در ماده 186 قانون آیین دادرسی مدنی، پیش بینی نموده است. با تغییرات قانون شوراهای حل اختلاف در سال 1402، این موضوع به کلی در صلاحیت دادگاه صلح قرار گرفته است.
جنبه عمومی و خصوصی کلیه جرائم غیر عمدی ناشی از کار یا تصادفات رانندگی و جرائم عمدی تعزیری مستوجب مجازات درجه هفت و هشت
کلیه جرایم درجه 7 و 8 که پیش تر بدون طی مرحله دادسرا، مستقیماً در دادگاه کیفری 2 رسیدگی می شدند و تمام جنبه های جرایم غیرعمدی ناشی از تصادفات و کار، همگی در صلاحیت دادگاه صلح قرار گرفته اند. جناب دکتر کریم پروین حبیبی در جدول کاملی، 223 عنوان مجرمانه را که اکنون در صلاحیت دادگاههای صلح قرار دارند، دسته بندی نموده اند که برای وکلا و قضات و البته شکات، بسیار راهگشا خواهد بود.
دعاوی اصلاح شناسنامه، استرداد شناسنامه، اصلاح مشخصات مدرک تحصیلی (بهاستثنای مواردی که در صلاحیت دیوان عدالت اداری است)، الزام به اخذ پایان کار، اثبات رشد، الزام به صدور شناسنامه، تصحیح و تغییر نام
خارج شدن این دعاوی از صلاحیت دادگاههای عمومی، حجم فراوان دعاوی مطروحه در شعب دادگاهها را تا حدودی کاهش می دهد و آنها را به دادگاه صلح وا می گذارد.
امکان اعتراض به آرای دادگاه صلح
یکی از نکات مهم در مورد دادگاههای صلح، قطعی یا قابل اعتراض بودن آرای صادره است:
آرای مربوط به دعاوی مالی تا سقف 50 میلیون تومان
این آرای صادره قطعی هستند و امکان تجدیدنظرخواهی ندارند.
آرای مربوط به دعاوی مالی بین 50 تا 100 میلیون تومان
در این موارد، امکان تجدیدنظرخواهی در محاکم عمومی وجود دارد.
دعاوی غیرمالی
بسته به نوع دعوی، امکان اعتراض ممکن است متفاوت باشد. بهطور کلی، دعاوی غیرمالی که با توافق طرفین حلوفصل شدهاند، معمولاً قطعی تلقی میشوند.
مزایا و ویژگیهای دادگاههای صلح
سرعت در رسیدگی: یکی از ویژگیهای بارز این دادگاهها، سرعت بیشتر در رسیدگی به پروندهها است، زیرا روند رسیدگی سادهتر و تعداد جلسات کمتر است.
حفظ روابط دوستانه: دادگاههای صلح معمولاً تلاش میکنند تا اختلافات را با رویکرد صلحآمیز و میانجیگری حل کنند، که این امر به حفظ روابط طرفین کمک میکند.
آیا لزوماً برای طرح دعاوی یا شکایات، باید وکیل داشت؟
طبق ماده 18 این قانون، اشخاص می توانند اصالتاً یا با استفاده از وکیل به طرح دعوا بپردازند و در امور مربوط به صلح و سازش نیز از وکیل مدنی (شخصی غیر از وکیل دادگستری که مورد وثوق شخص است و به وی در دفتر اسناد رسمی جهت برقرای صلح، وکالت اعطا شده) استفاده کنند.
البته پیشنهاد شخصی آن است که در دعاوی و جرائم مرتبط با کار و دعاوی حقوقی تصرفات عدوانی که بار مالی فراوانی برای طرفین دعوا دارد، حتما از وکلای دادگستری مجرب، بهره گرفته شود.
دادگاههای صلح نقش مؤثری در تسهیل دسترسی به عدالت، کاهش هزینهها و تسریع در رسیدگی به دعاوی ساده دارند. با وجود محدودیتهای صلاحیتی، این دادگاهها می توانند با رسیدگی به پروندههای سادهتر، بار کاری محاکم عمومی را بکاهند. با این حال، آگاهی از شرایط صلاحیت و امکان یا عدم امکان اعتراض به آرای این دادگاهها برای طرفین دعوی بسیار مهم است.
افرادی که درگیر دعاوی گفته شده در این پست هستند، میتوانند از این ابزار قضایی استفاده کنند و در صورت نیاز، از مشاوره حقوقی بهره ببرند تا حقوقشان به بهترین شکل حفظ شود.
فرانک مجیدی
وکیل پایه یک دادگستری- تبریز
شماره تماس: 09144777221
امکان قبول وکالت دعاوی حقوقی و کیفری در سرتاسر ایران
امکان هماهنگی برای مشاوره حضوری برای ساکنین استان آذربایجان شرقی
مطالب مرتبط
