۱ میلیون دلار جایزه برای کسی که این متن ۵۰۰۰ ساله را رمزگشایی کند
یکی از قدیمیترین سیستمهای نوشتاری جهان، همچنان برای زبانشناسان و باستانشناسان به معمایی حلنشده تبدیل شده است. این خط که رمز درهی سند (Indus Valley Script – IVS) یا خط هَرَپّهای (Harappan Script) نامیده شده و حدود ۵۳۰۰ سال پیش توسط تمدن درهی سند که در مناطق شمالی هند و پاکستان امروزی میزیستند، اختراع شده. این تمدن که به دلیل شهرهای دیوارکشیشده و فرهنگ برنزی پیشرفتهاش شهرت دارد، پس از چندین قرن شکوفایی، بهطرزی اسرارآمیز ناپدید شد و اطلاعات کمی از آن بهجا مانده است.
۱۵۰ سال پیش، نخستین نمونه از این خط روی یک مُهر سنگی در شهر باستانی هَرَپّه کشف شد. این مهر که تصویر یک گاو و دو ستاره را همراه با شش نماد ناشناخته نشان میداد، برای نخستین بار توسط سر الکساندر کانینگهام (Sir Alexander Cunningham)، بنیانگذار دایرهی باستانشناسی هند، ثبت شد. او پس از بررسی این نشانهها، به این نتیجه رسید که این حروف «قطعاً متعلق به هیچ زبان شناختهشدهی هندی نیستند». از آن زمان تاکنون، هزاران نمونه از این نوشتهها کشف شده است که معمولاً روی مُهرهای سنگی، قطعات سفالی و اشیای کوچک حک شدهاند.
آنچه رمزگشایی این خط را دشوارتر کرده است، کوتاهی متنهای بهجامانده است؛ اکثر نمونهها تنها ۴ تا ۶ نماد دارند و هیچ نوشتهی طولانیای کشف نشده است. برخلاف خطوطی مانند هیروگلیفهای مصری (Egyptian Hieroglyphs) که با کشف سنگ روزِتا (Rosetta Stone) رمزگشایی شدند، این خط روی هیچ شیء چندزبانهای یافت نشده که بتوان آن را با زبانهای شناختهشده مقایسه کرد. با توجه به اینکه بیشتر نمونههای کشفشده بر روی مُهرهای تجاری و سفالینهها قرار دارند، پژوهشگران حدس میزنند که این نوشتهها مربوط به دادوستدهای اقتصادی و امور روزمره بوده و محتوای مذهبی یا فلسفی ندارند.
جایزهی ۱ میلیون دلاری برای رمزگشایی این خط
پس از ۱۵۰ سال انتظار، حالا یک انگیزهی بزرگ برای حل این معما ارائه شده است. موتوول کارونانیدی استالین (Muthuvel Karunanidhi Stalin)، نخستوزیر ایالت تامیل نادو (Tamil Nadu) در هند، اعلام کرده است که هر فرد یا گروهی که موفق شود این خط را رمزگشایی کند و نتایج آن مورد تأیید کارشناسان باستانشناسی قرار گیرد، جایزهای ۱ میلیون دلاری دریافت خواهد کرد.
این مسابقه یادآور چالش وِزوویوس (Vesuvius Challenge) در سال ۲۰۲۳ است که برای رمزگشایی طومارهای باستانی هرکولانئوم (Herculaneum Scrolls) برگزار شد. این طومارهای فلسفی که به زبان لاتین نوشته شده بودند، بر اثر انفجار آتشفشان وزوو در سال ۷۹ میلادی، سوخته و غیرقابلخواندن شده بودند. بااینحال، پس از اعلام جایزهی بزرگ، گروهی از پژوهشگران توانستند با استفاده از هوش مصنوعی (AI) و فناوریهای تصویربرداری پیشرفته، متنهای مخفیشده در این طومارها را بدون آسیبرساندن به آنها رمزگشایی کنند.
اگر این رقابت در مورد خط درهی سند نیز نتیجهبخش باشد، میتواند الهامبخش چالشهای مشابهی برای کشف دیگر سیستمهای نوشتاری ناشناخته باشد.
دیگر زبانهای رمزگشایینشدهی تاریخ؛ از تمدن مینوسی تا جزیرهی ایستر
اگرچه خط درهی سند یکی از بزرگترین معماهای باستانشناسی است، اما تنها نمونهی حلنشدهی تاریخ نیست.
۱. خط A (Linear A):
این خط ۵۰۰۰ ساله که متعلق به تمدن مینوسی (Minoans) در جزیرهی کرت (Crete) است، همچنان برای زبانشناسان ناشناخته باقی مانده است. این تمدن بهعنوان اولین جامعهی باسواد اروپا شناخته میشود، اما محققان هنوز موفق به خواندن این نوشتهها نشدهاند.
۲. نوشتههای رونگورونگو (Rongorongo):
این نشانههای حکاکیشده بر روی چوبهای جزیرهی ایستر (Easter Island) یکی از مرموزترین خطوط جهان هستند. تفاوت آنها با دیگر خطوط این است که هیچ شباهتی به هیچ سیستم نوشتاری شناختهشدهای ندارند و منبع الهام آنها همچنان ناشناخته است.
۳. دستنوشتههای وُینیخ (Voynich Manuscript):
یکی از مشهورترین متون رمزگشایینشدهی تاریخ، یک کتاب ۲۴۰ صفحهای از قرن پانزدهم است که با تصاویر عجیب از گیاهان، صورتهای فلکی و اشکال نامفهوم پر شده است. این متن به هیچ زبان شناختهشدهای نوشته نشده است و تلاشهای مداوم برای رمزگشایی آن تاکنون بینتیجه بودهاند.
چرا رمزگشایی خط درهی سند اهمیت دارد؟
شناسایی این خط میتواند بسیاری از رازهای تمدن درهی سند را آشکار کند، از ساختار اجتماعی و سیاسی آنها گرفته تا نوع زبان و ارتباطات فرهنگیشان. از آنجایی که این تمدن همزمان با بینالنهرین و مصر باستان شکوفا شده، خواندن نوشتههای آن میتواند تاریخ تعاملات این تمدن با دیگر تمدنهای باستانی را روشن کند.
بسیاری از باستانشناسان امیدوارند که این جایزه دانشمندان، هوش مصنوعی و حتی علاقهمندان به زبانشناسی را به این چالش جذب کند، همانطور که چالش وِزوویوس موفق شد رمزهای طومارهای سوختهی هرکولانئوم را بشکند. اگر کسی موفق به رمزگشایی این خط شود، میتوان گفت که یکی از بزرگترین معماهای تاریخ باستان حل خواهد شد.
مطالب مرتبط
