پرنسس سرخ جاده ابریشم؛ زنی با دندانهای آغشته به سینابار سمی، نشانی از آیینی رازآلود
برای نخستینبار، پژوهشگران موفق به کشف بقایای اسکلت زنی در چین شدهاند که دندانهایش با سینابار Cinnabar، یک ماده معدنی سمی، رنگآمیزی شده . این زن که بین ۲,۲۰۰ تا ۲,۰۵۰ سال پیش در دوران دودمان هان غربی Western Han Dynasty میزیسته، «پرنسس سرخ جاده ابریشم» نام گرفته. به نظر میرسد که این رنگآمیزی ممکن است بخشی از یک آیین شَمَنیستی Shamanic Ritual بوده باشد که هدف آن اعطای جاودانگی به فرد یا ارتباط با نیروهای فراطبیعی بوده است.
این کشف از آن جهت اهمیت دارد که تاکنون هیچ نمونهای از دندانهای رنگآمیزیشده با سینابار در سراسر جهان یافت نشده بود. این موضوع باعث شده که باستانشناسان به این نتیجه برسند که این زن احتمالاً جایگاه اجتماعی یا مذهبی خاصی داشته است.
سینابار؛ مادهای سمی با ارزش آیینی و نمادین
سینابار، ترکیبی از سولفید جیوه Mercury Sulfide است که در صورت استنشاق یا جذب از طریق پوست، میتواند موجب مسمومیت جیوه شود. با این حال، در طول تاریخ، این ماده به دلیل رنگ قرمز درخشانش در مراسم مذهبی، آیینهای تدفینی و حتی درمانهای دارویی مورد استفاده قرار گرفته است.
این ماده معدنی در تمدنهای مختلف باستانی ارزش بالایی داشته و بهعنوان نماد حیات، انرژی، مرگ و جاودانگی شناخته میشده است. آثار سینابار حتی در ظروف سفالی متعلق به ۸,۵۰۰ سال پیش در چین نیز یافت شده است که نشاندهنده قدمت استفاده از آن در آیینهای مذهبی و تزئینی است.
کشف پرنسس سرخ؛ دندانهایی با رنگی منحصربهفرد
در سال ۲۰۰۷، گروهی از باستانشناسان کاوشهای خود را در قبرستان شِنگجیندیان Shengjindian Cemetery واقع در شهر تورفان Turpan City در شمال غربی چین آغاز کردند. در میان دهها مقبره، آنها با بقایای زنی جوان مواجه شدند که دندانهایش به طرز عجیبی به رنگ قرمز درآمده بود.
این پدیده تاکنون در هیچ کشفیات باستانشناسی دیگری مشاهده نشده بود، از همین رو، پژوهشگران تصمیم گرفتند که دندانها را از لحاظ ترکیب شیمیایی مورد بررسی قرار دهند. آنها دریافتند که این رنگ قرمز، سینابار است که به کمک نوعی ماده حاوی پروتئین حیوانی به دندانها چسبانده شده است.
یکی از محققان این پروژه میگوید:
«این نخستین نمونه در جهان است که در آن، سینابار بهعنوان یک رنگدانه قرمز برای رنگآمیزی دندانهای یک فرد در دوران باستان استفاده شده است. این یافته نهتنها از لحاظ علمی مهم است، بلکه پرسشهای زیادی را درباره جایگاه اجتماعی و باورهای این زن برمیانگیزد.»
جایگاه اجتماعی پرنسس سرخ؛ یک رهبر معنوی یا یک بیمار آیینی؟
پژوهشگران معتقدند که این زن در زمان مرگ بین ۲۰ تا ۲۵ سال سن داشته و در دورهای زندگی میکرده است که تورفان یکی از مراکز مهم جاده ابریشم محسوب میشد. جاده ابریشم در آن زمان، مسیر تبادل کالا، دانش، فرهنگ و آیینهای مذهبی بود و مواد ارزشمندی مانند ابریشم، ادویه و فلزات قیمتی از طریق آن بین آسیا و اروپا جابهجا میشدند.
یکی از جنبههای شگفتانگیز این کشف، این است که در منطقه تورفان هیچ معدن سیناباری وجود ندارد. این بدان معناست که این ماده احتمالاً از مناطق دوردست، مانند سایر نقاط چین، آسیای مرکزی یا حتی اروپا به این مکان آورده شده است. چنین موضوعی نشان میدهد که سینابار ارزش بالایی داشته و بهراحتی در دسترس عموم نبوده است.
با توجه به این شواهد، محققان دو فرضیه اصلی را درباره پرنسس سرخ مطرح کردهاند:
یک رهبر مذهبی یا شَمن: با توجه به اینکه رنگ قرمز در بسیاری از سنتهای شَمَنیستی بهعنوان نماد حیات، انرژی و ارتباط با ارواح در نظر گرفته میشده است، احتمال دارد که این زن خود یک شَمن بوده باشد. در برخی باورها، اعتقاد بر این بود که روح انسان در دندانهای او جای دارد و رنگآمیزی آنها میتوانست نشانهای از تلاش برای دستیابی به جاودانگی باشد.
یک بیمار آیینی: از سوی دیگر، این امکان وجود دارد که این زن نه یک رهبر مذهبی، بلکه فردی باشد که در یک آیین شَمَنیستی برای درمان یک بیماری خاص شرکت کرده است. برخی متون باستانی نشان میدهند که سینابار در مراسم درمانی برای تسکین ذهن، افزایش طول عمر و حتی دفع ارواح شیطانی مورد استفاده قرار میگرفته است.
سینابار؛ مادهای با کاربردهای مرموز و اسرارآمیز
علیرغم سمی بودن سینابار، شواهدی وجود دارد که نشان میدهد این ماده در برخی فرهنگهای باستانی برای اهداف درمانی و آیینی مورد استفاده قرار میگرفته است.
مطالعات نشان میدهد که سینابار ممکن است نوعی تأثیر روانگردان داشته باشد و در آیینهای مذهبی برای ایجاد تغییر در سطح هوشیاری افراد و ارتباط با نیروهای فراطبیعی به کار رود. برخی از متون کهن به این موضوع اشاره دارند که مصرف مقادیر اندکی از سینابار میتواند باعث ایجاد حالت خلسه و تسهیل ارتباط با خدایان شود.
محققان این مطالعه بیان میکنند:
«تأثیرات سینابار بر سطح هوشیاری میتواند آن را به یک ماده مهم در آیینهای مذهبی و شَمَنیستی تبدیل کرده باشد. این احتمال وجود دارد که رنگآمیزی دندانها با سینابار، نهتنها نمادی از جاودانگی، بلکه بخشی از یک مراسم آیینی برای تغییر آگاهی فرد و ارتباط با جهان معنوی بوده باشد.»
نماد ایمان، زیبایی یا آیینی رازآلود؟
هرچند نظریههای مرتبط با معنای این کشف جذاب و پر رمز و راز هستند، اما پژوهشگران تأکید میکنند که به دلیل منحصربهفرد بودن این نمونه، نمیتوان با اطمینان کامل هدف اصلی این عمل را مشخص کرد.
با این حال، سه احتمال اصلی برای استفاده از سینابار در رنگآمیزی دندانها مطرح شده است:
- نمادی از جاودانگی در آیینهای شَمَنیستی
- بخشی از یک درمان آیینی برای بهبود سلامت یا آرامش ذهن
- استفاده صرفاً تزئینی برای زیبایی و نشان دادن جایگاه اجتماعی
هرکدام از این فرضیهها میتوانند بهتنهایی درست باشند یا بهصورت ترکیبی در باورهای باستانی این منطقه نقش داشته باشند.
در نهایت، پژوهشگران نتیجهگیری میکنند:
«این زن ممکن است خود یک شَمن بوده باشد، یا شاید تنها بهعنوان یک بیمار در یک مراسم آیینی حضور داشته است. همچنین، این امکان وجود دارد که او صرفاً به دلایل زیباییشناختی، دندانهای خود را به رنگ قرمز درآورده باشد.»
مطالب مرتبط
