مسابقه تصویر سال ۲۰۲۵ BMC اکولوژی و تکامل و BMC جانورشناسی: تصاویر برگزیده
یک لحظه تصور کنید در دشتی وسیع ایستادهاید، جایی که غروب آفتاب سایههای طولانی روی زمین میاندازد و ناگهان دو غزال سایگا (Saiga tatarica) با بینیهای لولهای و منحصربهفردشان به نبردی آرام اما پرمعنا میپردازند.
این صحنه نه یک رویداد عادی، بلکه بخشی از مسابقه جهانی تصویر علمی است که پژوهشگران از سراسر دنیا در آن شرکت کردهاند. در این رقابت، عکسها تنها زیبایی بصری نیستند بلکه حامل داستانهای علمی درباره تکامل (Evolution)، رفتارشناسی جانوران (Animal behaviour) و اکولوژی (Ecology) هستند.
مسابقه تصویر سال ۲۰۲۵ BMC به بستری تبدیل شده که پژوهشگران با خلاقیت و نگاه دقیق خود، پیوندی میان دادههای علمی و هنر برقرار میکنند. تصاویر نهتنها نگاه انسان به حیاتوحش را غنیتر میکنند، بلکه الهامبخش گفتوگوهایی تازه درباره حفاظت و درک بهتر از زیستبومها هستند. این مسابقه فرصتی است تا علم در دسترس همگان قرار گیرد و از مرز مقالههای خشک فراتر برود.
برنده کلی: نبرد سایگاها در دشتهای آسیای میانه
تصویر برگزیده امسال، دو نر سایگا را در حال تمرین نبرد در ساحل یک دریاچه استپی به نمایش میگذارد. این عکس توسط آندری گیلیوف (Andrey Giljov)، استاد دانشگاه سنپترزبورگ گرفته شد. او توضیح میدهد که این مبارزهها در فصل بهار، بیرون از دوره اصلی جفتگیری، بیشتر جنبه تمرینی دارند تا رقابتی برای تثبیت جایگاه. اما همین تمرینها برای تقویت مهارتهای نرها حیاتی است، زیرا در فصل تولیدمثل که در پاییز و اوایل زمستان به اوج میرسد، نبردها بسیار شدید و گاه مرگبار میشوند. در این دوره، نرها حرمسراهایی با حدود ۳۰ ماده تشکیل میدهند و برای حفظ آنها وزن زیادی از دست میدهند، تا جایی که برخی یکسوم وزن بدن خود را از دست داده و حتی جانشان را به خطر میاندازند. به گفته گیلیوف، گرفتن چنین عکسی نیازمند پنهان شدن در مخفیگاهی استتارشده و سکوت مطلق برای جلوگیری از ترساندن حیوانات بود. داوران مسابقه این تصویر را ترکیبی از ظرافت بصری و روایت علمی دانستند: تضاد پسزمینه پاستلی با خشونت نهفته در صحنه، داستانی از بقای سایگاها را بازگو میکند. این گونه، که از عصر یخبندان و شکار گسترده جان سالم بهدر برده است، اکنون نیز در برابر بیماریها و تخریب زیستگاه به بقا ادامه میدهد.
دسته «رفتار جمعی و اجتماعی»: نوزادان حشره و نیروی همبستگی
در این بخش، اسریتام کومار ستی (Sritam Kumar Sethy) از دانشگاه برهمپور هند برنده شد. عکس او نوزادان تازه متولدشده حشره Acanthocoris scaber را نشان میدهد که به صورت خوشهای در زیر یک برگ جمع شدهاند. این رفتار گروهی به آنها کمک میکند تا خطر شکار شدن توسط دشمنان طبیعی کاهش یابد. تجمع دستهجمعی همچنین باعث حفظ رطوبت میشود، زیرا سطح تماس با محیط خشک کمتر میشود. زیر برگ محیطی مرطوبتر و غنیتر از رگبرگهای حاوی آب و مواد غذایی فراهم میکند که برای رشد اولیه حیاتی است. هرچند این حشرات در کشاورزی بهعنوان آفات شناخته میشوند، اما نقشی فراتر از مخرب بودن دارند. آنها بخشی از زنجیره غذایی هستند، گیاهان را به تکامل مکانیسمهای دفاعی وادار میکنند و خوراک جانوران دیگر میشوند. حتی برخی از آنها میزبان حشرات انگلی هستند. به گفته ستی، این نوزادان هم محصول محیط خود هستند و هم خود بر آن تأثیر میگذارند، و به این ترتیب در پایداری تعادل زیستی و افزایش تنوع زیستی نقش ایفا میکنند.
دسته «زندگی در حرکت»: از پرواز خزندگان ژوراسیک تا جهش نهنگها
در این دسته، تصاویر بر حرکت در جهان طبیعی تمرکز داشتند، چه در رفتار جانوران زنده و چه در شواهد فسیلی گونههای منقرضشده. برنده اصلی این بخش ناتالیا یاگیلسکا (Natalia Jagielska)، پژوهشگر و هنرمند دیجیتال از دانشگاه چینی هنگکنگ بود. او تصویری بازسازیشده از پتروسورها (Pterosaurs) در حال پرواز بر فراز حوضه ژوراسیک هبریدی ارائه کرد. این پهنه آبی میلیونها سال پیش اسکاتلند کنونی را میپوشاند و مسیر ارتباطی با دریای بوریال (Boreal Sea) بود. در این محیط، گونههایی مانند «دیآرک» (Dearc) با بالهایی به طول ۲.۵ متر و پتروسور کوچکتر «سیوپترا» (Ceoptera) همزیستی و رقابت میکردند. یافتههای اخیر نشان داده است که استخوانهای شانه دیآرک جای زخمهایی از اتصال عضلات بزرگ سینهای را دارد که نشاندهنده توان بالای پرواز و شکار بوده است. این تصویر نهتنها زیبایی دوران ژوراسیک را بازسازی میکند، بلکه مسیر تکاملی پتروسورها را نیز نشان میدهد، مسیری که بعدها به ظهور گونههای غولپیکر با بالهایی بیش از ۱۰ متر انجامید.
عکس برگزیده دیگر در این دسته توسط آلوین هاردنبول (Alwin Hardenbol)، پژوهشگر پسادکتری در مؤسسه منابع طبیعی فنلاند، ثبت شد. او تصویر یک نهنگ گوژپشت (Humpback whale) را در حال جهش کامل از آبهای نروژ به نمایش گذاشت. این لحظه تنها در چند ثانیه رخ میدهد و نیازمند سرعتی نزدیک به ۲۹ کیلومتر در ساعت است. هنوز مشخص نیست دلیل اصلی این رفتار چیست؛ برخی آن را ابزاری برای برقراری ارتباط صوتی زیر آب میدانند، برخی دیگر آن را نوعی بازی یا روشی برای رهاسازی انگلهای پوستی معرفی کردهاند. فارغ از علت، مشاهده خروج کامل جانوری به وزن ۴۰ تُن از آب، شگفتی عمیق علمی و احساسی ایجاد میکند.
دسته «استراتژیهای رنگارنگ»: وقتی بقا با فریب دیداری ممکن میشود
برنده این دسته دکتر آبیجیت بایانی (Abhijeet Bayani) از مؤسسه علوم هند بود که توانست با عکسی از یک سوسک، نقش دفاعی رنگها را آشکار کند. این حشره در نگاه نخست ساده و بیرنگ به نظر میرسید اما با نزدیک شدن دوربین، رنگهای سیاه و زرد درخشان خود را آشکار کرد و لکههای سیاه شبیه به صورت گاو را به نمایش گذاشت. این رفتار که نمایش دیماتیک (Deimatic display) نام دارد، روشی برای ترساندن شکارچیان احتمالی است. سوسک حتی به دوربین حملهور شد، رفتاری که نشاندهنده شدت واکنش دفاعی او بود. چنین نمایشهایی نشان میدهد که رنگ در طبیعت تنها زیباییشناسی نیست بلکه ابزاری حیاتی برای بقا محسوب میشود.
اثر برگزیده دیگر از اسریتام کومار ستی (Sritam Kumar Sethy) بود که این بار تصویری از قورباغه آسیایی (Fejervarya limnocharis) ارائه داد. این قورباغه با پوست قهوهای و الگوهای ناهموار خود بهطور کامل با پوست درخت ادغام میشود. این استتار هم از حمله شکارچیان مانند مارها جلوگیری میکند و هم به او امکان میدهد شکارهای کوچک را غافلگیر کند. داوران این عکس را نمونهای درخشان از مهارت طبیعت در ایجاد توازن میان شکارچی و شکار دانستند.
دسته «تحقیق در عمل»: فناوری در خدمت شناخت طبیعت
در این بخش، تصویر برگزیده توسط نیک رویال (Nick Royle) از دانشگاه اکستر انگلستان ثبت شد. او یک سوسک زمینی آبیرنگ (Blue ground beetle) را در جنگلهای بارانی معتدل جنوبغربی انگلستان به نمایش گذاشت. این گونه کمیاب و بومی تنها در بخشهای محدودی از دوون و کورنوال زندگی میکند. پژوهشگران برای درک بهتر عادات حرکتی و زیستگاه این حشره، از برچسبهای رادیویی کوچک (Radio tags) استفاده کردند. این فناوری امکان ردیابی حرکات شبانه سوسک را بدون آسیب به آن فراهم میکند و دادههای ارزشمندی برای حفاظت از این گونه در معرض خطر به دست میدهد.
عکس دیگری که بهعنوان رتبه دوم انتخاب شد، توسط جک بمبر (Jack Bamber) از دانشگاه آبردین گرفته شد. این تصویر با دوربین تلهای (Camera trap) در کوههای کیرنگورمز اسکاتلند، خانوادهای از پرندگان کاپرکایلی (Capercaillie) را نشان میدهد. مادر در پسزمینه مراقب چهار جوجه است که مشغول حمام خاکیاند. این گونه در بریتانیا با خطر انقراض روبهروست و کمتر از ۶۰۰ فرد از آن باقی مانده است. پژوهشگران با استفاده از روشهایی مانند تغذیه انحرافی (Diversionary feeding) تلاش میکنند شکارچیان طبیعی را از تخمها و جوجهها دور کنند تا شانس بقای این پرندگان افزایش یابد.
تصاویر شایان تقدیر: جلوههای کمتر دیدهشده طبیعت
علاوه بر برندگان اصلی، چند تصویر دیگر نیز مورد تحسین داوران قرار گرفت. یکی از آنها عکس آلوین هاردنبول از دسته پرواز پاییزی غازهای بارناکل (Barnacle geese) در فنلاند بود. این پرندگان هزاران کیلومتر از مناطق قطبی تا سواحل اروپای غربی مهاجرت میکنند و در میانه راه برای استراحت و ذخیره انرژی توقف دارند. تصویر دیگری که رأی بالایی گرفت، جدال هوایی دو پرنده شکاری بر سر یک مارماهی در بنگلادش بود؛ صحنهای که نشاندهنده شدت رقابت در طبیعت است.
همچنین عکسی از مارمولک جواهرین (Jewelled gecko) توسط جاناتان گلدنبرگ به نمایش درآمد که با رنگ سبز درخشان خود میان شاخ و برگ گیاهان کاملا پنهان میشد. این گونه در نیوزیلند در خطر انقراض قرار دارد و استتار فوقالعادهاش نیز نمیتواند مانع از تهدیدات انسانی مانند تخریب زیستگاه و شکار غیرقانونی شود.
خلاصه
مسابقه تصویر علمی BMC 2025 نمونهای کمنظیر از پیوند هنر و پژوهشهای اکولوژی و جانورشناسی است. تصاویر برگزیده نشان دادند که یک عکس میتواند همزمان هم زیبایی بصری داشته باشد و هم داستانی علمی درباره تکامل و رفتار موجودات زنده روایت کند. از نبرد غزالهای سایگا تا پرواز پتروسورها و استتار حیرتآور قورباغهها، هر تصویر یادآور اهمیت تنوع زیستی و حفاظت از آن است. در نهایت، این رقابت ثابت کرد که تصاویر علمی اکولوژی ابزاری قدرتمند برای آگاهیبخشی عمومی و الهامبخشی برای نسل آینده پژوهشگران هستند.
❓ سؤالات رایج (FAQ):
۱- مسابقه تصویر علمی BMC 2025 چیست؟
این رویداد سالانه توسط نشریات BMC اکولوژی و تکامل و BMC جانورشناسی برگزار میشود. هدف آن نمایش تصاویر علمی است که هم ارزش هنری و هم ارزش پژوهشی دارند.
۲- چه کسانی میتوانند در مسابقه شرکت کنند؟
شرکت در این مسابقه برای همه افراد وابسته به مؤسسات پژوهشی در سراسر جهان آزاد است. پژوهشگران، زیستشناسان و حتی دانشجویان میتوانند آثار خود را ارسال کنند.
۳- معیار انتخاب تصاویر برنده چیست؟
داوران علاوه بر زیبایی بصری به وضوح داستان علمی، نوآوری و قدرت انتقال مفاهیم اکولوژیک توجه میکنند. بنابراین هر تصویر باید پیام علمی روشنی داشته باشد.
۴- مهمترین موضوعات پوشش دادهشده در مسابقه چه بود؟
چهار دسته اصلی شامل رفتار جمعی و اجتماعی، زندگی در حرکت، استراتژیهای رنگارنگ و تحقیق در عمل بودند. هر دسته نمونهای از تعامل علم و هنر در حوزه اکولوژی است.
۵- چرا تصاویر علمی اکولوژی اهمیت دارند؟
این تصاویر به مردم کمک میکنند تا مفاهیم پیچیده علمی را در قالبی ملموس درک کنند. همچنین الهامبخش اقدامهای حفاظتی و ارزشگذاری بیشتر بر تنوع زیستی هستند.
مطالب مرتبط
