راز واقعی پشت پرده فیلم کد منبع؛ بمبگذاری که از دنیای واقعیت به سینما آمد
چند روز پیش داشتم دوباره به فهرست فیلمهای علمی-تخیلی محبوبم نگاه میکردم که یاد فیلم «کد منبع» (Source Code) افتادم. شاید تا حالا تصور میکردید که داستانهای اینچنینی که با مفاهیم پیچیده زمان و واقعیت مجازی بازی میکنند، کاملاً زاییده تخیل نویسندگان هستند؛ اما جالب است بدانید که ریشههای یکی از کلیدیترین شخصیتهای این فیلم در دنیای واقعی قرار دارد. در این پست با هم میبینیم که چطور دانکن جونز، کارگردان فیلم، از یک پرونده عجیب و غریب در دنیای واقعی برای خلق شخصیت منفی داستانش الهام گرفته است. فیلم کد منبع محصول سال ۲۰۱۱، با بازی درخشان جیک جیلنهال، داستانی را روایت میکند که در نگاه اول کاملاً تخیلی به نظر میرسد، اما وقتی لایههای آن را کنار میزنیم، به واقعیاتی برمیخوریم که شاید از خود فیلم هم ترسناکتر باشند.
ایده پیچیده کد منبع و سفر در ذهن مردگان
فناوری مرکزی در فیلم «کد منبع» دانکن جونز بسیار پیچیده و در عین حال نبوغآمیز است. فیلم درباره یک تکنولوژی واقعیت مجازی فوقپیشرفته به نام «سورس کد» است که میتواند به نوعی به گذشته دسترسی پیدا کرده و ذهن افرادی را که جانشان را از دست دادهاند، اسکن کند. این سیستم محیط اطراف فرد را بر اساس آخرین هشت دقیقه زندگیاش بازسازی میکند. در داستان فیلم، ارتش از این فناوری برای اسکن کردن فضای داخلی یک قطار در شیکاگو استفاده میکند که چند روز قبل در یک حمله تروریستی منفجر شده . با توجه به اینکه تعداد زیادی از مسافران کشته شدهاند، سیستم میتواند با ترکیب خاطرات آنها، یک شبیهسازی کاملاً تعاملی و دقیق از آن هشت دقیقه پایانی ایجاد کند.
جیک جیلنهال نقش کاپیتان استیونز، سرباز ارتشی را بازی میکند که به درون این شبیهسازی فرستاده میشود. او در بدن یکی از قربانیان انفجار قرار میگیرد و ماموریت دارد هویت بمبگذار را شناسایی کند تا ارتش بتواند در دنیای واقعی جلوی حملات بعدی او را بگیرد. استیونز فقط هشت دقیقه فرصت دارد و اگر شکست بخورد، دوباره به ابتدای شبیهسازی بازگردانده میشود؛ چیزی شبیه به داشتن جانهای اضافه در یک بازی ویدیویی. اما مشکل اینجاست که استیونز دچار سردرگمی شدیدی شده؛ آخرین خاطره او حضور در میدان جنگ افغانستان است و حالا بدون توجیه قبلی، خود را در میان یک ماموریت مرگبار میبیند.
الهام از یک شخصیت واقعی برای خلق بمبگذار
اگرچه تکنولوژی سفر در زمان یا اسکن ذهن در این فیلم کاملاً تخیلی است، اما دانکن جونز در مصاحبهای فاش کرد که شخصیت تروریست فیلم را بر اساس فردی واقعی که اخبارش را دنبال میکرد، طراحی کرده است. در اواخر فیلم مشخص میشود که بمبگذار جوانی به نام فراست است که توانسته در خانهاش یک بمب کثیف بسازد. جونز این شخصیت را با الهام از جوانی در منطقه غرب میانه آمریکا ساخت که تلاش کرده بود در حیاط خلوت خانه مادرش یک راکتور هستهای بسازد و با این کار کل محله را در معرض تابش رادیواکتیو قرار داده بود.
کارگردان فیلم توضیح میدهد که این اتفاق حدود ۱۵ سال قبل از ساخت فیلم رخ داده بود. او میگوید این پسر به شدت باهوش بود اما مطلقاً درکی از مفهوم درست و غلط نداشت. او فقط یک کودک بسیار عجیب و ترسناک بود که به خاطر توانایی علمیاش دست به کاری خطرناک زد، صرفاً چون میدانست «چطور» باید آن را انجام دهد، بدون اینکه فکر کند «آیا باید» این کار را بکند یا نه. همین ویژگی شخصیتی یعنی ترکیب هوش بالا و فقدان اخلاقیات، نقطه شروع جالبی برای خلق شخصیت منفی فیلم شد. اگرچه جونز نام او را به خاطر نمیآورد، اما مشخص است که او به «دیوید هان» (David Hahn) اشاره میکند؛ نوجوانی که در سال ۱۹۹۴ تلاش کرد یک راکتور زاینده بسازد.
داستان عجیب پیشاهنگ رادیواکتیو
دیوید هان که در میشیگان زندگی میکرد، همیشه شیفته مهندسی و رادیواکتیویته بود. او در ۱۷ سالگی تصمیم گرفت صرفاً برای چالش شخصی، یک راکتور هستهای بسازد. او موفق به ساخت راکتور نشد اما توانست یک منبع نوترونی فعال ایجاد کند. ماجرا زمانی لو رفت که پلیس به طور تصادفی ماشین او را متوقف کرد و متوجه تجهیزات مشکوک شد. هان عناصر رادیواکتیو را از وسایل بسیار عادی خانه جمعآوری کرده بود؛ مثلاً امریسیوم را از حسگرهای دود، توریم را از توری فانوسهای کمپینگ و رادیوم را از ساعتهای قدیمی استخراج کرده بود. او به پلیس هشدار داد که وسایل داخل ماشین رادیواکتیو هستند و همین موضوع باعث شد پای سازمان حفاظت از محیط زیست (EPA) به ماجرا باز شود.
آزمایش آماتوری هان واقعاً خطرناک بود و میزان تشعشعات در محل زندگی او ۱۰۰۰ برابر حد معمول گزارش شد. سرنوشت دیوید هان پس از این حادثه بسیار غمانگیز بود. مادرش مدتی بعد خودکشی کرد و خودش هم پس از چند سال خدمت در ارتش و نیروی دریایی، هرگز نتوانست وسواس فکریاش نسبت به مواد رادیواکتیو را رها کند. او در سال ۲۰۰۷ دوباره به خاطر جمعآوری غیرقانونی سنسورهای دود دستگیر شد و در نهایت در سال ۲۰۱۶، در سن ۳۹ سالگی درگذشت. اگرچه هان هرگز مثل شخصیت فیلم قصد بمبگذاری یا آسیب زدن به کسی را نداشت، اما ایده «نابغهای که نمیداند کارش چقدر خطرناک است»، دقیقاً همان چیزی بود که دانکن جونز برای فیلمش نیاز داشت.
واقعیتهای علمی و اخلاقی در پسزمینه فیلم
پرونده دیوید هان که در کتابی با عنوان «پیشاهنگ رادیواکتیو» (The Radioactive Boy Scout) به تفصیل شرح داده شده، نشاندهنده یک خلاء امنیتی و آموزشی در دوران خود بود. این واقعیت که یک نوجوان میتوانست با دانش کتابخانهای و قطعات وسایل خانگی به موادی دست پیدا کند که برای آلوده کردن یک محله کافی باشد، زنگ خطری برای نهادهای امنیتی بود. در فیلم کد منبع، این ایده به افراط کشیده شده و شخصیت فراست از این هوش برای نابودی استفاده میکند، اما در هر دو مورد، ریشه اصلی ماجرا به انزوای اجتماعی و نبوغ کنترلنشده برمیگردد.
از سوی دیگر، فیلم به موضوع اخلاقیات در ارتش و استفاده از بدن سربازان حتی پس از مرگ مغزی میپردازد. کاپیتان استیونز در فیلم متوجه میشود که او دیگر یک انسان کامل نیست و تنها بخشی از مغز او که هنوز فعال است، به عنوان یک ابزار پردازشی برای سیستم کد منبع استفاده میشود. این استعارهای تلخ از نگاه ابزاری به تکنولوژی و انسان است که در داستان واقعی دیوید هان نیز به شکلی دیگر دیده میشود؛ جایی که سیستمهای آموزشی و حفاظتی نتوانستند نبوغ یک نوجوان را در مسیر درست هدایت کنند و در نهایت او را به حال خود رها کردند تا در تنهایی و بیماری از دنیا برود.
تکنولوژی مشابه در دنیای امروز و آینده
اگرچه هنوز راه زیادی تا ساخت سیستمی شبیه به کد منبع داریم، اما تحقیقات در زمینه «بازسازی خاطرات» (Memory Reconstruction) و استفاده از هوش مصنوعی برای تصویرسازی از روی فعالیتهای مغزی به شدت در حال پیشرفت است. دانشمندان امروزی توانستهاند با استفاده از اسکنهای fMRI و الگوهای یادگیری ماشین، تصاویری را که فرد در حال مشاهده آنهاست یا حتی در خواب میبیند، با دقت نسبی بازسازی کنند. این موضوع ما را به ایدهی فیلم نزدیکتر میکند؛ جایی که مرز بین واقعیت فیزیکی و دادههای دیجیتال استخراج شده از مغز از بین میرود.
داستان دیوید هان و اقتباس سینمایی آن در کد منبع، به ما یادآوری میکند که علم بدون اخلاق و نظارت میتواند به همان اندازه که سازنده است، ویرانگر باشد. چه یک نوجوان در حیاط خلوت خانهاش با مواد رادیواکتیو بازی کند و چه دولتی از بقایای ذهن یک سرباز برای حل معماهای تروریستی استفاده کند، پرسش اصلی همواره یکسان باقی میماند: آیا صرف اینکه «میتوانیم» کاری را انجام دهیم، مجوزی برای انجام دادن آن داریم؟
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
مطالب مرتبط
