وقتی ناظر یک امتحان هوش مصنوعی شد، آنقدر بد کارش را انجام داد که مجبور شدند برای 58 هزار دانشآموز آزمون را تکرار کنند
برگزاری آزمون با هوش مصنوعی در آزمون ورودی دانشگاه ملی مکزیک (UNAM) که قرار بود فرآیند سنجش را هوشمند و امن کند، با ناامیدی بزرگ و بروز یک فاجعه اجرایی به پایان رسید. در این دوره، نزدیک به ۱۶۰ هزار داوطلب برای ورود به بزرگترین دانشگاه مکزیک در آزمونی از راه دور شرکت کردند که تحت نظارت الگوریتمهای هوش مصنوعی برگزار میشد. هدف اصلی استفاده از فناوری، جلوگیری از تخلف بود، اما خروجی نهایی نشان داد که سیستمهای نظارت هوشمند در برابر روشهای نوین تقلب تا چه حد آسیبپذیر هستند. انتشار نتایج شگفتانگیز و دور از انتظار، شائبههای زیادی ایجاد کرد و مقامات دانشگاه را وادار ساخت تا برای حفظ اعتبار علمی خود، وارد عمل شوند.
تحلیل دادههای آزمون هوش مصنوعی نشان داد که نمرات ثبتشده هیچ تناسبی با روندهای آماری سالهای گذشته ندارند و جهش عجیبی در میانگین نمرات برتر رخ داده است. در حالی که بین سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ تنها ۳.۵ درصد از شرکتکنندگان موفق به کسب نمره ۱۰۰ یا بالاتر از ۱۲۰ میشدند، این رقم در آزمون آنلاین اخیر به ناگاه به ۱۶.۳ درصد رسید. وضعیت در نمرات ممتاز حتی نگرانکنندهتر بود؛ جهش آمار افراد دارنده نمره بالای ۱۱۰ از زیر ۱ درصد به ۵.۵ درصد، ثابت کرد که امنیت این سیستم نظارتی بهشدت نفوذپذیر بوده است. خشم عمومی و اعتراض نخبگان، دانشگاه را مجبور کرد کارگروهی از کارشناسان ارشد را برای بررسی دقیق ابعاد این رسوایی تشکیل دهد.
کمیته کارشناسی پس از بررسیهای همهجانبه اعلام کرد که تنها راه جبران این بیعدالتی، برگزاری یک آزمون کنترلی حضوری است. این تصمیم جنجالی شامل تمام افرادی میشود که طبق نمرات امسال پذیرفته شدهاند و همچنین کسانی که بر اساس حداقل نمرات قبولی از سال ۲۰۲۱ تاکنون حق ورود داشتهاند. حدود ۵۸ هزار داوطلب اکنون مجبورند دوباره در جلسه امتحان حاضر شوند تا شایستگی واقعی آنها ارزیابی شود. رئیس دانشگاه رسمی از داوطلبان درستکار عذرخواهی کرده، اما تأکید دارد که این کار برای تضمین عدالت آموزشی ناگزیر است.
(و در همین عبارات بالا نکتههای زیادی است برای ما!)
ضعف الگوریتمهای نظارت بر آزمونهای از راه دور
فناوری پایش هوشمند آزمونها یا پروکتورینگ (Proctoring) که با تکیه بر پردازش تصویر، تحلیل حرکات چشم و ضبط صدا کار میکند، داوطلبان را به راههای خلاقانه برای دور زدن سیستم سوق داده است. بسیاری از شرکتکنندگان با استفاده از نمایشگرهای دومِ پنهان، ابزارهای پردازش متن نظیر ChatGPT و حتی مانیتورهای بدون بازتاب توانستند نظارت هوش مصنوعی را بیاثر کنند. نظارت هوشمند کنکور برخلاف تصور اولیه مهندسان، نتوانست چالش استفاده از ابزارهای کمکی در خارج از زاویه دید دوربین را حل کند. این شکست فنی نشان میدهد که چقدر اتکای کامل به الگوریتمها بدون حضور مراقب انسانی در محیطهای سنتی میتواند ریسکآفرین باشد.
این ماجرا یادآور تجربیات مشابه و ناموفقی است که سازمانهای بینالمللی در طول دوران پاندمی کرونا با آن مواجه شدند و نقد ساختاری فراوانی ایجاد کرد. در آن دوره نیز استرس ناشی از هشدارهای اشتباه نرمافزار به حرکات طبیعی بدن داوطلبان، اعتراضات دانشجویی زیادی به همراه داشت. ناتوانی نرمافزارهای امنیتی در تشخیص تفاوت میان یک نگاه ساده به اطراف و تلاش برای تقلب، نشاندهنده خطاهای بنیادی این الگوریتمها است. در واقع، پیچیدگی رفتار انسان و ابزارهای دیجیتال پنهان، سیستمهای رایانهای را به سادگی فریب میدهد.
جامعهشناسان و پژوهشگران حوزه آموزش بر این باورند که سقوط اخلاق آکادمیک در این حجم وسیع، صرفاً یک مسئله فنی نیست بلکه ریشه در فشار روانی شدید بر جوانان دارد. وقتی سرنوشت شغلی و آینده زندگی داوطلب به یک آزمون چند ساعته گره میخورد، انگیزه برای یافتن روزنههای تقلب بهشدت افزایش مییابد. آزمون هوش مصنوعی در مکزیک نشان داد که تکنولوژی به تنهایی نمیتواند جایگزین اعتماد، فرهنگسازی و ساختارهای سنجش عادلانه باشد.
بازگشت به آزمونهای حضوری و چالشهای اجرایی دانشگاه
بازتاب این رسوایی در رسانههای جهان بسیار گسترده بود و بسیاری از تحلیلگران فناوری آن را زنگ خطری برای سایر مؤسسات آموزشی دانستند. فیلمها و آموزشهای متعددی در شبکههای اجتماعی دستبهدست میشود که روشهای دور زدن نرمافزارهای امنیتی را یاد میدهند. این اتفاق رویای برگزاری ارزان و سریع امتحانات کشوری را برای بسیاری از مدیران آموزشی برباد داد و آنها را دوباره به سمت روشهای سنتی کشاند.
دانشگاه UNAM اکنون با یک چالش لجستیکی و زمانی بسیار فشرده برای سازماندهی مجدد ۵۸ هزار نفر مواجه است. با توجه به اینکه زمان آغاز کلاسها بسیار نزدیک است، لغو یا تاخیر در ترم جدید امری اجتنابناپذیر به نظر میرسد. تجربه سنجش از راه دور ثابت کرد که شفافیت و سنجش حضوری (البته سالم!) ضروری است.
منبع: Ars Technica
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
مطالب مرتبط
