بلندترین صدا در بین پستانداران را چه جانداری تولید میکند؟ قابلیت طی مسافت ۷۰ کیلومتری
صدای نهنگ عنبر، بلندترین صدای تولیدشده توسط یک پستاندار است. این صدا قدرتی فراتر از حد تصور دارد و میتواند تا مسافت شگفتانگیز ۷۰ کیلومتر در عمق اقیانوس پخش شود. دانشمندان به تازگی دریافتهاند که نهنگهای عنبر نر (Sperm Whales) نوعی کلیک صوتی بسیار قوی و کمفرکانس تولید میکنند که الگویی کاملاً متفاوت با صدای مکانیابی پژواکی یا ارتباطات اجتماعی عادی آنها دارد. این کلیکهای ریتمیک با فواصل زمانی ۵ تا ۱۰ ثانیهای فرستاده میشوند و شدتی بیش از ۲۰۰ دسیبل در زیر آب دارند که معادل حدود ۱۷۵ دسیبل در هوا است. این امواج صوتی سهمگین حتی از صدای برخواستن یک هواپیمای جت نیز فراتر میروند و تا دهها کیلومتر درون آبهای تاریک ژرف پیگیری میشوند.
مکانیسم تولید صدای نهنگ عنبر به ساختار شگفتانگیز و عظیم سر این پستاندار دریایی مربوط میشود که مجتمع دماغی نام دارد. این بخش از آناتومی تقریباً یکسوم از طول کل بدن جانور را تشکیل میدهد و وزنی بالغ بر ۵ تن دارد. در درون این ساختار پیچیده، لبهای صوتی وجود دارند که با به هم خوردن سریع آنها، امواج صوتی بسیار قدرتمندی ایجاد میشود. پژوهشگران متوجه شدهاند که ریتم آهسته اما منظم این کلیکها احتمالاً با گوش دادن جانور به بازتاب صدا از کف دریا تنظیم میشود.
هدف اصلی از ارسال این آواهای فوقالعاده قوی هنوز به طور کامل کشف نشده است اما زیستشناسان فرضیههای جذابی را مطرح میکنند. یکی از قویترین نظریهها این است که کلیکهای آهسته و بم به عنوان یک نشانه صادقانه از اندازه بدن و توانایی جسمی نهنگ نر عمل میکنند. از آنجا که سر بزرگتر صدای بمتری تولید میکند، نهنگهای نر بزرگ با انتشار این آواها حجم واقعی جثه خود را به رقبای ماده یا سایر نرها در فواصل بسیار دور اعلام مینمایند. این نوع تبلیغ بصری-صوتی بدون نیاز به درگیری فیزیکی، قدرت فردی را در اعماق اقیانوس مشخص میکند و به حفظ قلمرو یا جذب جفت کمک شایانی مینماید.
ساختار پیچیده صوتی و مقایسه شدت صدا در آب و هوا
سنجش شدت صوت در محیطهای مختلف فیزیکی تفاوتهای بنیادی دارد و مقایسه آواهای زیر آب با محیط خشک نیازمند محاسبات دقیق علمی است. ثبت شدت صوتی ۲۳۶ دسیبل برای کلیکهای نهنگ عنبر در زیر آب به علت تفاوتهای فشار، چگالی و سرعت نور و صدا در مایعات، با استاندارد روی زمین متفاوت است. برای شبیهسازی این شدت در هوا باید حدود ۶۱.۵ دسیبل از عدد اولیه کسر شود که در نهایت عددی معادل ۱۷۴.۵ دسیبل به دست میآید. این حجم از صدا برابر با انفجار بزرگترین وسایل آتشبازی، شلیک تفنگهای پرقدرت از فاصله نزدیک یا حتی فوران تاریخی آتشفشان کراکاتوا (Krakatoa) است که گوش انسان را در دم ناشنوا میکند.
آنالیزهای آکوستیک نشان میدهند که شرایط محیطی دریا مانند دما، عمق آب و میزان آلودگی صوتی ناشی از کشتیرانی انسانها بر میزان مسافت طیشده توسط صدای نهنگ عنبر اثر مستقیم میگذارند. در شرایط ایدهآل و بدون مزاحمتهای صنعتی، این فرکانسهای بم قادر هستند بدون افت شدید انرژی از پهنه پهناور اقیانوس بپراکنند. محققان برای محاسبه این برد ۷۰ کیلومتری از مدلسازیهای پیچیده کامپیوتر و دادههای ثبتشده توسط برچسبهای چسبان روی بدن نهنگها در مناطقی چون نروژ، اسکاتلند و سریلانکا استفاده کردهاند تا نقشه انتشار صوتی جانور را ترسیم نمایند.
رفتارهای عجیب و اسرار ناشناخته غولهای اعماق اقیانوس
تولید این صداهای کرکننده تنها رفتار عجیب و غافلگیرکننده این غولهای اعماق اقیانوس نیست و زندگی آنها پر از رازهای سر به مهر است. زیستشناسان متوجه شدهاند که نهنگهای عنبر تمایل عجیبی به کوبیدن سرهای عظیم خود به یکدیگر دارند که دلیل کارکردی آن هنوز کاملاً مشخص نشده است. علاوه بر این، آنها تنها نهنگهایی هستند که به صورت کاملاً عمودی در آب معلق میمانند و میخوابند. پژوهشهای تازه نشان داده که این سیستم معلق ماندن و تنظیم شناوری هنگام خواب عمیق، ارتباط جالبی با آزادسازی گازهای گوارشی جانور دارد که شگفتی دیگری از زیستشناسی آنهاست.
نگاهی به تاریخچه مطالعات جانورشناسی نشان میدهد که انسانها قرنها به اشتباه ماده روغنی موجود در سر نهنگ عنبر را با مایع اسپرم اشتباه میگرفتند و نام انگلیسی جانور نیز از همین خطای علمی گذشته ریشه گرفته است. امروزه میدانیم این ماده شفاف که بافت حبابدار سر را پر کرده، نقش متمرکزکننده امواج صوتی و تنظیم توانایی شناوری در شیرجههای عمیق تا عمق هزار متری را بر عهده دارد. تکنولوژی نوین به ما اجازه داده تا به جای شکار این موجودات، رفتارهای صوتیشان را گوش دهیم و متوجه شویم که دریا چقدر پر از صداهای ناشناخته است.
منبع: New York Academy of Sciences
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
مطالب مرتبط
