تاریخچه جام ملت‌های اروپا (فوتبال) : از ایده تا نبردهای جنون‌آمیز قاره سبز

جام ملت‌های اروپا (UEFA European Championship) فراتر از یک تورنمنت فوتبالی معمولی، آیینه‌ای تمام‌نما از تغییرات سیاسی، اجتماعی و ورزشی در قاره سبز است. رقابت‌هایی که از دل یک ایده دوربرد و جسورانه متولد شد و امروز پس از گذشت دهه‌ها، به پربیننده‌ترین آوردگاه ملی فوتبال پس از جام جهانی تبدیل شده است. در این سفر تاریخی، قصد داریم به عمق خاطرات، جنجال‌ها، تاکتیک‌های نوین و درام‌های فراموش‌نشدنی این رویداد بزرگ نفوذ کنیم. آیا می‌دانید چگونه تصمیمات سیاسی روی مستطیل سبز اثر گذاشتند یا کدام تیم‌ها با شگفتی‌سازی مطلق، قواعد بازی را تغییر دادند؟ با ما همراه شوید تا ادوار گوناگون این تورنمنت را از نخستین دوره تا امروز مرور کنیم.

آغاز ایده و تولد جام ملت‌ها

ایده اولیه راه‌اندازی مسابقاتی برای تعیین بهترین تیم ملی فوتبال در اروپا به دهه بیست میلادی بازمی‌گردد. هانری دلونی (Henri Delaunay)، دبیر کل خلاق فدراسیون فوتبال فرانسه، نخستین کسی بود که پیشنهاد برگزاری این جام را ارائه داد. او بر این باور بود که اروپا به عنوان مهد فوتبال مدرن به جامی مستقل برای سنجش عیار تیم‌هایش نیاز دارد. با این حال، سال‌ها طول کشید تا ایده او به واقعیت بپیوندد. دلونی در سال ۱۹۵۵ درگذشت و هرگز نتوانست تحقق رویای خود را ببیند؛ اما به پاس تلاش‌های بی‌وقفه‌اش، جام قهرمانی این رقابت‌ها برای همیشه جام هانری دلونی نام گرفت. بستر سیاسی و ورزشی اروپا پس از جنگ جهانی دوم سرانجام به یوفا اجازه داد تا کار خود را رسماً برای استارت این رقابت‌ها آغاز کند.

با تشکیل رسمی اتحادیه فوتبال اروپا در اواسط دهه پنجاه میلادی، سرانجام چراغ سبز برای اجرای این طرح صادر شد. بزرگ‌ترین چالش در آن زمان، متقاعد کردن کشورهای قدرتمندی چون انگلستان، ایتالیا و آلمان غربی بود که در ابتدا تمایل چندانی به حضور در این بازی‌ها نشان نمی‌دادند. آن‌ها فکر می‌کردند که این جام ارزش رقابتی بالایی نخواهد داشت و تنها تقویم ورزشی باشگاه‌ها را شلوغ‌تر می‌کند. سرانجام با تلاش‌های ژاک ژورژ و پسر هانری دلونی، این ایده خام به یک مسابقه رسمی و ماندگار تبدیل شد تا قاره اروپا صاحب معتبرترین تورنمنت ملی خود شود.

دوره اول (۱۹۶۰): نخستین گام در سرزمین مدعیان

اولین دوره جام ملت‌های اروپا در سال ۱۹۶۰ به میزبانی کشور فرانسه برگزار شد. این تورنمنت که در آن زمان جام ملت‌های اروپا نامیده می‌شد، تنها با حضور چهار تیم در مرحله نهایی شکل گرفت، زیرا بسیاری از غول‌های سنتی قاره از شرکت در آن انصراف داده بودند. شوروی سابق به رهبری دروازه‌بان افسانه‌ای خود، لِو یاشین (Lev Yashin)، یکی از قوی‌ترین تیم‌های این دوره بود. جنجال بزرگ سیاسی زمانی رخ داد که ژنرال فرانکو، دیکتاتور اسپانیا، به تیم ملی کشورش اجازه سفر به اتحاد جماهیر شوروی برای انجام بازی مرحله مقدماتی را نداد و همین امر سبب حذف مستقیم اسپانیا و صعود آسان شوروی شد.

در فینال خاطره‌انگیز پاریس که زیر باران شدید برگزار شد، شوروی و یوگسلاوی به مصاف یکدیگر رفتند. یوگسلاوها ابتدا پیش افتادند اما درخشش یاشین درون دروازه و مهار توپ‌های ناممکن، شوروی را در بازی نگه داشت. در نهایت، با گل پیروزی‌بخش ویکتور پوندلنیک در وقت‌های اضافه، اتحاد جماهیر شوروی با نتیجه دو بر یک به پیروزی رسید و نخستین قهرمانی تاریخ این مسابقات را از آن خود کرد. یاشین با کلاه معروف خود و واکنش‌های ماوراءالطبیعه‌اش، ستاره بی‌چون‌وچرای این مسابقات لقب گرفت و نامش را در تاریخ جاودانه کرد.

دوره دوم (۱۹۶۴): درام ژنرال و نبرد ایدئولوژی‌ها

دومین دوره مسابقات در سال ۱۹۶۴ به میزبانی اسپانیای تحت حکومت ژنرال فرانکو برگزار شد. یوفا این بار با چالش پذیرش کشورهای بلوک شرق مواجه بود اما فرانکو با درک اهمیت تبلیغاتی فوتبال، اجازه ورود شوروی را صادر کرد. اسپانیایی‌ها که در دوره قبلی با تصمیم سیاسی رهبر خود از مسابقات محروم شده بودند، این بار انگیزه‌ای مضاعف برای اثبات توانایی‌های خود داشتند. لوئیس سوارز (Luis Suárez)، بازی‌ساز نابغه باشگاه اینترمیلان، مغز متفکر و ستاره اصلی تیم ملی اسپانیا در این رقابت‌ها بود و جریان بازی را به خوبی کنترل می‌کرد.

در فینال بزرگ ورزشگاه سانتیاگو برنابئو در مادرید، اسپانیا در حضور بیش از هفتاد هزار تماشاگر متعصب به مصاف شوروی رفت؛ نبردی که فراتر از فوتبال، جنگ دو دیدگاه سیاسی چپ و راست در اروپا به شمار می‌رفت. بازی بسیار فیزیکی و پر تنش دنبال شد و در حالی که بازی با تساوی یک بر یک رو به پایان بود، مارسلیو مارتینز در دقیقه هشتاد و چهار با ضربه سر شیرجه‌ای گل برتری اسپانیا را به ثمر رساند. این برد بزرگ، جشنی ملی را در سراسر اسپانیا به راه انداخت و اولین افتخار بزرگ بین‌المللی را برای فوتبال این کشور به ارمغان آورد.

دوره سوم (۱۹۶۸): پرتاب سکه و جنون تکرار بازی

ایتالیا در سال ۱۹۶۸ میزبان سومین دوره بازی‌ها بود؛ دوره‌ای که شاید عجیب‌ترین قوانین تاریخ فوتبال در آن رقم خورد. مسابقات برای اولین بار با نام رسمی یورو شناخته شد و سیستم مقدماتی گروهی برای آن تعریف گردید. در دیدار نیمه‌نهایی میان ایتالیای میزبان و شوروی، بازی پس از صد و بیست دقیقه تلاش بی‌وقفه با تساوی بدون گل خاتمه یافت. از آنجا که در آن زمان ضربات پنالتی برای تعیین برنده تعریف نشده بود، داور بازی با حضور کاپیتان‌های دو تیم در رختکن، سرنوشت فینالیست را با پرتاب یک سکه ده سنتی مشخص کرد که شانس به نفع لاجوردی‌پوشان ایتالیایی رقم خورد.

ماجراهای عجیب این دوره به همین‌جا ختم نشد؛ بازی فینال میان ایتالیا و یوگسلاوی نیز پس از وقت‌های اضافه با تساوی یک بر یک پایان یافت. بر اساس قوانین عجیب آن زمان، بازی فینال باید دو روز بعد تکرار می‌شد. در بازی تکراری، ایتالیا با تغییرات گسترده در ترکیب خود و با درخشش لوئیجی ریوا (Luigi Riva) توانست با نتیجه دو بر صفر حریف خسته خود را شکست دهد و جام قهرمانی را در رم بالای سر ببرد. این تورنمنت به عنوان نمادی از شانس، استقامت فیزیکی و یکی از پرحادثه‌ترین ادوار جام ملت‌ها در یادها باقی ماند.

دوره چهارم (۱۹۷۲): ظهور ماشین جنگی آلمان غربی

مسابقات سال ۱۹۷۲ به میزبانی بلژیک برگزار شد و صحنه نمایش یکی از قدرتمندترین تیم‌های تاریخ فوتبال ملی یعنی آلمان غربی بود. مانشافت با هدایت هلموت شون و رهبری داخل زمین فرانتس بکن‌باوئر (Franz Beckenbauer) و گلزنی بی‌رحمانه گرد مولر، سبکی نوین از فوتبال شناور و تهاجمی را ارائه داد. آن‌ها در مرحله مقدماتی موفق شدند انگلستان را در ورزشگاه ومبلی شکست دهند که نقطه عطفی برای فوتبال آلمان غربی به شمار می‌رفت. گرد مولر ملقب به بمب‌افکن، در این دوران در اوج آمادگی بدنی و ذهنی خود قرار داشت.

در دیدار نهایی، آلمان غربی با اقتداری بی‌نظیر تیم ملی شوروی را با نتیجه سه بر صفر در هم کوبید. گرد مولر دو بار و هربرت ویمر یک بار برای ژرمن‌ها گلزنی کردند تا یکی از یک‌طرفه‌ترین فینال‌های تاریخ رقم بخورد. نمایش آلمان در این تورنمنت به قدری هماهنگ و چشم‌نواز بود که بسیاری از کارشناسان فوتبال آن دوره را آغاز عصر فرمانروایی بکن‌باوئر و یارانش بر فوتبال جهان دانستند؛ تیمی که دو سال بعد قهرمان جام جهانی نیز شد.

دوره پنجم (۱۹۷۶): پنالتی چیپ تاریخی و تولد یک نام

کشور یوگسلاوی میزبان پنجمین دوره رقابت‌ها در سال ۱۹۷۶ بود. این تورنمنت آخرین دوره‌ای بود که مرحله نهایی آن تنها با حضور چهار تیم برگزار می‌شد و جالب اینکه هر چهار بازی مرحله نیمه‌نهایی و نهایی به وقت‌های اضافه کشیده شدند. آلمان غربی به عنوان مدافع عنوان قهرمانی بار دیگر به فینال رسید و این بار در برابر چکسلواکی شگفتی‌ساز صف‌آرایی کرد. بازی فینال پس از تساوی دو بر دو در پایان وقت‌های قانونی و اضافه، برای اولین بار در تاریخ مسابقات به ضربات پنالتی کشیده شد.

در جریان ضربات پنالتی، پس از اینکه اولی هونس ضربه خود را به آسمان فرستاد، نوبت به آنتونین پاننکا (Antonín Panenka) رسید. او با خونسردی باورنکردنی و ضربه‌ای نرم به وسط دروازه، سپ مایر دروازه‌بان بزرگ آلمان را فریب داد و توپ را به آرامی وارد دروازه کرد. این حرکت خلاقانه که بعدها به پنالتی چیپ یا پاننکا معروف شد، چکسلواکی را به مقام قهرمانی رساند. این ضربه نماد جسارت خالص در تاریخ فوتبال شد و نام پاننکا را در فرهنگ لغت ورزشی جهان ثبت کرد.

دوره ششم (۱۹۸۰): فرمت جدید و نبرد سرد دفاعی

در سال ۱۹۸۰ مسابقات به میزبانی ایتالیا رفت و برای نخستین بار تعداد تیم‌های شرکت‌کننده در مرحله نهایی به هشت تیم افزایش یافت. تیم‌ها در دو گروه چهار تیمی قرار گرفتند و تیم‌های اول مستقیماً راهی فینال شدند. این تغییر ساختار باعث شد بازی‌ها طولانی‌تر و البته تاکتیکی‌تر شوند. این تورنمنت به دلیل بازی‌های تدافعی، خشن و تماشاگرپسند نبودن برخی دیدارها مورد انتقاد قرار گرفت. آشوب‌های خیابانی هولیگان‌های انگلیسی در جریان بازی‌های مرحله گروهی نیز چهره مسابقات را مخدوش کرد.

آلمان غربی با تیمی جوان‌شده به رهبری کارل هاینتس رومنیگه و ستاره نوظهور برند شوستر به فینال رسید و در مقابل بلژیک شگفتی‌ساز ایستاد. هورست هروبش (Horst Hrubesch)، مهاجم تنومند آلمانی، ستاره این بازی بود و دو گل به ثمر رساند که گل دوم در دقیقه هشتاد و نه با ضربه سر معروفش رقم خورد. آلمان غربی با برتری دو بر یک توانست برای دومین بار قهرمان اروپا شود و ثبات فوتبالی خود را به رخ حریفان بکشد.

دوره هفتم (۱۹۸۴): شعبده‌بازی پلاتینی و فرمانروایی فرانسوی

فرانسه در سال ۱۹۸۴ برای دومین بار میزبان بازی‌ها شد و این تورنمنت به صحنه درخشش بی‌رقیب میشل پلاتینی (Michel Platini) تبدیل گشت. پلاتینی با زدن نه گل در پنج مسابقه، رکوردی جاودانه و دست‌نیافتنی از خود به جای گذاشت که شامل دو هتریک پیاپی در مرحله گروهی بود. تیم ملی فرانسه با ارائه بازی‌های هجومی و هماهنگ، قلب تماشاگران را تسخیر کرد و خط هافبک آن‌ها به مربع جادویی فوتبال اروپا معروف شد.

در مسابقه فینال در ورزشگاه پارک دو پرنس، فرانسه به مصاف اسپانیا رفت. اشتباه فاحش لوئیس آرکونادا، دروازه‌بان اسپانیا، روی ضربه ایستگاهی پلاتینی باعث شد توپ از زیر بدن او رد شده و فرانسه پیش بیفتد. در ادامه برونو بلون گل دوم را زد تا فرانسه با پیروزی دو بر صفر، اولین عنوان قهرمانی بزرگ خود را در خانه جشن بگیرد. این تورنمنت با بازی‌های پرگل و جذاب خود، جان دوباره‌ای به کالبد یورو دمید.

دوره هشتم (۱۹۸۸): ضربه والی جاودانه و ارکستر لاله‌های نارنجی

مسابقات سال ۱۹۸۸ در خاک آلمان غربی برگزار شد و به عنوان یکی از باکیفیت‌ترین دوره‌های تاریخ یورو ثبت گردید. این تورنمنت صحنه اوج‌گیری نسل طلایی فوتبال هلند به رهبری رینوس میشل معمار فوتبال مالکانه بود. مثلث افسانه‌ای میلان شامل مارکو فن باستن (Marco van Basten)، رود گولیت و فرانک رایکارد، هلند را به یک ماشین فوتبال توقف‌ناپذیر تبدیل کرده بود. آن‌ها در نیمه‌نهایی موفق شدند آلمان غربی میزبان را در دیداری حیثیتی شکست دهند.

فینال در مونیخ بین هلند و شوروی برگزار شد. گل اول بازی را رود گولیت با ضربه سر زد اما لحظه جادویی مسابقه در نیمه دوم رقم خورد؛ جایی که مارکو فن باستن از زاویه‌ای کاملاً بسته با یک ضربه والی مهارنشدنی، توپ را به طاق دروازه داسایف کوبید. این گل هنوز هم به عنوان زیباترین گل تاریخ مسابقات یورو شناخته می‌شود. هلند با برتری دو بر صفر به مقام قهرمانی رسید تا سرانجام نسل طلایی آن‌ها به جامی که شایسته‌اش بود، دست یابد.

دوره نهم (۱۹۹۲): از ساحل تفریحی تا فتح غیرممکن جام

یورو ۱۹۹۲ به میزبانی سوئد، دراماتیک‌ترین داستان تاریخ فوتبال ملی را رقم زد. در آستانه مسابقات، یوگسلاوی به دلیل جنگ‌های داخلی و تحریم‌های بین‌المللی از حضور در جام محروم شد. بازیکنان دانمارک که در تعطیلات تابستانی در سواحل بودند، ناگهان فراخوانده شدند تا جانشین یوگسلاوی شوند. هیچ‌کس برای دانمارک بدون آماده‌سازی قبلی و بدون حضور ستاره اصلی‌شان یعنی مایکل لادروپ، شانس صعود قائل نبود اما برادران لادروپ و پیتر اشمایکل درون دروازه، داستانی حماسی نوشتند.

دانمارک با شکست دادن فرانسه و هلند مدعی در ضربات پنالتی، به فینال رسید تا با آلمان متحد روبه‌رو شود. در بازی فینال، دانمارکی‌ها با فداکاری دفاعی فوق‌العاده و گل‌های جان ینسن و کیم ویلفورت، با نتیجه دو بر صفر آلمان قدرتمند را مغلوب کردند. این قهرمانی به بزرگ‌ترین شگفتی قرن بیستم در فوتبال تبدیل شد و نشان داد که در فوتبال، انگیزه و کار تیمی می‌تواند ناممکن‌ها را ممکن سازد.

دوره دهم (۱۹۹۶): فوتبال به خانه برمی‌گردد و درام مرگ ناگهانی

انگلستان در سال ۱۹۹۶ میزبان مسابقاتی بود که با شعار فوتبال به خانه برمی‌گردد برگزار شد. برای اولین بار شانزده تیم در مرحله نهایی حضور داشتند و قانون گل طلایی (مرگ ناگهانی) در وقت‌های اضافه معرفی شد. انگلیس میزبان با درخشش آلن شیرر و پل گاسکوئین بازی‌های جذابی ارائه داد اما در نیمه‌نهایی در ضربات پنالتی مغلوب رقیب دیرینه خود، آلمان شد؛ دیداری که در آن گرت ساوت‌گیت پنالتی سرنوشت‌ساز انگلیس را از دست داد.

در فینال ورزشگاه ومبلی، آلمان به مصاف چکسلواکی شگفتی‌ساز رفت. پدیده این مسابقه اولیور بیرهوف (Oliver Bierhoff) بود که به عنوان بازیکن تعویضی وارد زمین شد؛ او ابتدا گل تساوی را زد و سپس در وقت‌های اضافه اولین گل طلایی تاریخ یورو را به ثمر رساند تا آلمان با حساب دو بر یک پیروز و برای سومین بار قهرمان اروپا شود. این جام با درام‌های ثانیه‌های پایانی و جو بی‌نظیر ورزشگاه‌های انگلیسی در یادها ماندگار شد.

دوره یازدهم (۲۰۰۰): فینال رویایی روتردام و معجزه گل طلایی

اولین میزبانی مشترک در تاریخ یورو توسط کشورهای بلژیک و هلند در سال ۲۰۰۰ انجام شد. این تورنمنت به دلیل بازی‌های پرگل، سرعت بالا و حضور ستاره‌های آماده‌ای چون زین‌الدین زیدان (Zinedine Zidane)، الساندرو دل‌پیرو و لوئیس فیگو، از نظر فنی یکی از بهترین‌های تاریخ به شمار می‌رود. فرانسه که قهرمان جهان بود، با رهبری زیدان به دنبال فتح همزمان یورو بود و در مسیر خود بازی‌های فوق‌العاده‌ای به نمایش گذاشت.

فینال در روتردام بین فرانسه و ایتالیا برگزار شد. ایتالیایی‌ها تا دقیقه نود و چهار با یک گل پیش بودند و خود را قهرمان می‌دانستند که ناگهان سیلوین ویلتورد بازی را به تساوی کشاند. در وقت‌های اضافه، دیوید ترزگه با یک شوت والی تماشایی گل طلایی را به ثمر رساند تا فرانسه با پیروزی دو بر یک، به شکلی دراماتیک جام را بالای سر ببرد. این بازی فینال نمادی از تغییر سرنوشت فوتبال در کسری از ثانیه بود.

دوره دوازدهم (۲۰۰۴): بزرگ‌ترین زلزله فوتبالی و شاهکار یونانی

پرتغال در سال ۲۰۰۴ میزبان مسابقاتی بود که بزرگ‌ترین شگفتی قرن بیست و یکم را رقم زد. پرتغالی‌ها با داشتن ستاره‌های نسل طلایی خود و پدیده جوانی به نام کریستیانو رونالدو، به دنبال قهرمانی در خانه بودند. با این حال، یونان تحت هدایت اتو ری‌هاگل آلمانی با سیستم دفاعی بسیار فشرده، انضباط تاکتیکی و استفاده حداکثری از ضربات ایستگاهی، تمام پیش‌بینی‌ها را به هم ریخت.

یونان که مسابقات را با پیروزی مقابل پرتغال در بازی افتتاحیه شروع کرده بود، در فینال نیز بار دیگر مقابل این تیم قرار گرفت. آنجلوس چاریستئاس در نیمه دوم روی یک ضربه کرنر با سر گلزنی کرد و تلاش‌های همه‌جانبه پرتغال برای جبران بی‌نتیجه ماند. یونان با پیروزی یک بر صفر، جام قهرمانی را به آتن برد؛ قهرمانی غیرمنتظره‌ای که نشان داد ساختار تدافعی منظم می‌تواند خلاقیت‌های فردی بزرگ را خنثی کند.

دوره سیزدهم (۲۰۰۸): تولد تیکی‌تاکا و شکستن طلسم ماتادورها

اتریش و سوئیس به طور مشترک میزبان یورو ۲۰۰۸ بودند؛ تورنمنتی که نقطه عطف تاریخ فوتبال مدرن و آغاز دوران باشکوه تیم ملی اسپانیا شد. ماتادورها با هدایت لوئیس آراگونس و با اتکا به هافبک‌های خلاقی چون ژاوی هرناندز (Xavi) و آندرس اینیستا، سبک بازی معروف به تیکی‌تاکا را به دنیا معرفی کردند. این سبک مبتنی بر پاس‌کاری‌های کوتاه، مالکیت توپ مداوم و سرعت بالا در انتقال بازی بود.

در فینال شهر وین، اسپانیا در برابر آلمان قرار گرفت. فرناندو تورس با فراری سریع و ضربه‌ای چیپ روی خروج ینس لمن، تک گل بازی را به ثمر رساند تا اسپانیا با پیروزی یک بر صفر، طلسم چهل و چهار ساله ناکامی‌های خود را بشکند. ژاوی به عنوان بهترین بازیکن تورنمنت انتخاب شد و این قهرمانی، پیش‌درآمدی بر سلطه همه‌جانبه اسپانیا بر فوتبال دنیا در سال‌های بعد شد.

دوره چهارم (۲۰۱۲): اوج امپراتوری اسپانیا و تحقیر لاجوردی‌پوشان

یورو ۲۰۱۲ به میزبانی لهستان و اوکراین برگزار شد و شاهد ثبت رکورد بی‌نظیر اسپانیا به عنوان نخستین تیمی بود که از عنوان قهرمانی خود دفاع می‌کند. اسپانیایی‌ها تحت هدایت ویسنته دل‌بوسکه، با استفاده از سیستم بدون مهاجم تخصصی (کاذب)، کنترل کاملی بر تمامی حریفان خود داشتند. ایتالیا نیز با درخشش آندره‌آ پیرلو و ماریو بالوتلی موفق شد به فینال راه یابد و امید زیادی برای متوقف کردن قهرمان جهان داشت.

در فینال کیف، اسپانیا یکی از مقتدرانه‌ترین نمایش‌های تاریخ فینال‌ها را ارائه داد و ایتالیا را با نتیجه چهار بر صفر در هم کوبید. گل‌های داوید سیلوا، ژوردی آلبا، فرناندو تورس و خوان ماتا، پیروزی قاطعی را رقم زدند که جای هیچ بحثی باقی نگذاشت. اسپانیا با این قهرمانی، سه‌گانه تاریخی خود (یورو ۲۰۰۸، جام جهانی ۲۰۱۰ و یورو ۲۰۱۲) را کامل کرد و نام خود را به عنوان یکی از بزرگ‌ترین تیم‌های تاریخ فوتبال ثبت نمود.

دوره پانزدهم (۲۰۱۶): رویای شیرین ادر و اشک‌های کریستیانو

فرانسه در سال ۲۰۱۶ میزبان جامی شد که برای اولین بار با حضور بیست و چهار تیم برگزار می‌شد. این تورنمنت با بازی‌های شگفتی‌سازانی چون ایسلند و ولز همراه بود. پرتغال با وجود عملکردی متوسط در مرحله گروهی و صعود به عنوان تیم سوم، با هدایت فرناندو سانتوس بازی به بازی جلو رفت و با تکیه بر سازماندهی دفاعی به فینال رسید تا با فرانسه‌ای روبه‌رو شود که با درخشش آنتوان گریزمان مدعی اصلی قهرمانی بود.

در دیدار نهایی در ورزشگاه استادو فرانس، کریستیانو رونالدو (Cristiano Ronaldo) در همان دقایق ابتدایی به دلیل مصدومیت شدید با چشمانی اشک‌بار زمین بازی را ترک کرد. با این حال، پرتغالی‌ها با فداکاری دفاعی بازی را به وقت‌های اضافه کشاندند. در دقیقه صد و نه، ادر مهاجم تعویضی پرتغال با یک شوت محکم از راه دور گل برتری را زد تا پرتغال با پیروزی یک بر صفر، اولین جام بزرگ تاریخ خود را بالای سر ببرد و رونالدو به عنوان مربی در کنار زمین تیمش را هدایت کند.

دوره شانزدهم (۲۰۲۰): تورنمنت پان‌اروپایی و بازگشت جام به رم

یورو ۲۰۲۰ به دلیل همه‌گیری جهانی کرونا با یک سال تاخیر در سال ۲۰۲۱ برگزار شد. به مناسبت شصتمین سالگرد این مسابقات، بازی‌ها در یازده شهر در سراسر قاره اروپا برگزار گردید. حادثه هولناک ایست قلبی کریستین اریکسن در بازی دانمارک و فنلاند، جهان را شوکه کرد اما بازگشت او به زندگی و همبستگی بازیکنان دانمارک جلوه‌ای انسانی به جام بخشید. انگلیس با استفاده از مزیت میزبانی در ومبلی به فینال رسید و ایتالیا با هدایت روبرتو مانچینی و فوتبال هجومی‌اش، حریف آن‌ها شد.

در فینال لندن، انگلیس در ثانیه‌های آغازین توسط لوک شاو پیش افتاد اما لئوناردو بونوچی در نیمه دوم کار را به تساوی کشاند. کار به ضربات پنالتی کشید؛ جایی که درخشش جانلوئیجی دوناروما درون دروازه ایتالیا و از دست رفتن پنالتی‌های جوانان انگلیس، باعث پیروزی سه بر دو لاجوردی‌پوشان شد. ایتالیا پس از سال‌ها دوری از جام، بار دیگر بر بام اروپا ایستاد و هوادارانش شعار معروف فوتبال به رم می‌آید را سر دادند.

دوره هفدهم (۲۰۲۴): درخشش نسل نوظهور در خاک ژرمن‌ها

یورو ۲۰۲۴ به میزبانی آلمان و در استادیوم‌های مدرن این کشور برگزار شد. این تورنمنت صحنه معرفی استعدادهای درخشان جدیدی چون لامین یامال (Lamine Yamal) و نیکو ویلیامز در ترکیب تیم ملی اسپانیا بود. اسپانیایی‌ها با ارائه جذاب‌ترین فوتبال جام و شکست دادن تیم‌های بزرگی چون آلمان میزبان و فرانسه در طول مسیر، شایستگی کامل خود را نشان دادند. انگلستان نیز با وجود انتقادات شدید از سبک بازی محتاطانه‌اش، با گل‌های حساس دقایق پایانی خود را به فینال رساند.

در فینال برلین، اسپانیایی‌ها بازی را تهاجمی شروع کردند؛ نیکو ویلیامز گل اول را زد اما کول پالمر بازی را به تساوی کشاند. در نهایت در دقیقه هشتاد و شش، میکل اویارسابال گل برتری اسپانیا را به ثمر رساند تا بازی با نتیجه دو بر یک به سود لاروخا خاتمه یابد. اسپانیا با کسب چهارمین قهرمانی خود، به پرافتخارترین تیم تاریخ این مسابقات تبدیل شد و لامین یامال شانزده ساله به عنوان پدیده و ستاره جوان تورنمنت، نام خود را در تاریخ فوتبال ثبت کرد.

دوره بعدی کجاست؟

دوره بعدی مسابقات یعنی یورو ۲۰۲۸ (UEFA Euro 2028)، قرار است به میزبانی مشترک بریتانیا و جمهوری ایرلند برگزار شود. پنج اتحادیه فوتبال شامل انگلستان، اسکاتلند، ولز، ایرلند شمالی و جمهوری ایرلند میزبانی این دوره هیجان‌انگیز را بر عهده خواهند داشت. بازی‌ها در ورزشگاه‌های نمادین و مدرنی چون ومبلی لندن، پرینسیپالیتی کاردیف و آویوا دوبلین برگزار خواهد شد و انتظار می‌رود جو پرشور هواداران بریتانیایی و ایرلندی، یکی از خاطره‌انگیزترین ادوار تاریخ جام ملت‌ها را رقم بزند.

همکاری نزدیک این پنج کشور بستر مناسبی را برای یک تورنمنت یکپارچه و در دسترس فراهم خواهد کرد. از آنجا که فوتبال در بریتانیا و ایرلند ریشه عمیقی در فرهنگ عامه دارد، تمرکز اصلی برگزارکنندگان بر پایداری زیست‌محیطی، حمل و نقل آسان و بهبود زیرساخت‌های فوتبال پایه در این مناطق متمرکز خواهد بود تا میراثی ماندگار برای نسل‌های آینده بر جای بماند.

سوالات متداول

دکتر علیرضا مجیدی

پزشک، نویسنده و بنیان‌گذار وبلاگ «یک پزشک»

دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان‌گذار وبلاگ «یک پزشک».
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!

دربارهٔ علیرضا مجیدی در یک پزشک