نوبل 2010، برای شیمی آلی

2

فرانک  مجیدی: بنیاد نوبل، جایزه‌ی نوبل امسال را مشترکاً به «ریچارد اف. هَک»، «اِی‌ایچی نِیگیشی» و «آکیرا سوزوکی» برای «کراس‌ کاپلینگ به‌وسیله‌ی کاتالیست پالادیوم در سنتزهای آلی» اعطا کرد. پروفسور هک آمریکایی است، متولد سال 1931 و استاد دانشگاه دلوِیر. نیگیشی و سوزوکی هر دو ژاپنی هستند که اولی 75 ساله و استاد دانشگاه پرودوی آمریکا و دومی 80 ساله و شاغل در دانشگاه هوکایدوی ژاپن است.

شیمی آلی، گسترده‌ترین شاخه‌ی شیمی است که به ترکیبات کربنی می‌پردازد. واکنش کاپلینگ یا جفت شدن، در شاخه‌ای از شیمی آلی به نام شیمی آلی‌فلزی (اورگانومتالیک) مورد بحث قرار می‌گیرد که به وسیله‌ی یک کاتالیست فلزی و لیگندهای مناسب، دو ترکیب کربنی به هم متصل می‌شوند. در بحث‌های آزمایشگاهی، بهترین فلز کاتالیست پالادیوم است اما در صنعت و ابعاد گسترده، کاتالیست‌های فلزی ارزان‌تری مانند نیکل و مس مورد استفاده می‌گیرند. یکی از روش‌های جفت شدن، کراس‌ کاپلینگ نام دارد و واکنشِ بینِ دو جزء جدا از هم را شامل می‌شود که می‌توان بر هر نیمه‌ی مولکول محصول در فرآیند واکنش، کنترل داشت. یکی از اجزای واکنش کراس ‌کاپلینگ، معمولاً آریل، آلکنیل یا آلکیل‌هالید است.

بنیاد نوبل، برای امسال کار این سه دانشمند را ارزشمند تشخیص داده که کار آن‌ها اساس واکنش‌های مهمی از صنایع داروسازی تا صنایع الکترونیک قرار گرفته‌است. داروی تاکسول که برای درمان سرطان به‌کار می‌رود، بر پایه‌ی واکنش پایه‌گذاری شده توسط آن‌ها ساخته‌شده‌است. واکنش یافته‌شده توسط این سه شیمی‌دان، در کنار واکنش‌های بزرگ و برنده‌ی جایزه‌ی نوبل، مانند واکنش گرینیارد در سال 1912، واکنش دیلز- آلدر در سال 1950، واکنش ویتیگ در سال 1970 و واکنش مبادبه‌ی اولفین در سال 2005 قرار می‌گیرد.

تا پیش از آن‌که پالادیم در شیمی آلی استفاده ‌شود، برای اتصال بین دو کربن می‌بایست از مواد فعال‌کننده استفاده می‌شد و واکنش‌های جانبی اجتناب‌ناپذیر بودند. اما با به‌کار بردن پالادیوم، شمای زیر رخ می‌دهد.

با کلیک روی تصویر، می‌توانید نمای بزرگ‌تری از آن را ببینید.

هک پیشگام کار بر واکنش کراس‌ کاپلینگ شامل اولفین‌ها شد. او در سال 1968 مدعی شد واکنش زیر را در دمای اتاق انجام داده‌است.

این واکنش، یکی از مهم‌ترین روش‌های ایجاد پیوند یگانه‌ی کربن- کربن شناخته‌شد. او تا سال 1969، مکانیسم واکنش و جزئیات استرئوشیمی کاملی برای واکنش خود ارائه داد. تا سال 1971 او و دانشمندان دیگر به کامل کردن این واکنش و ایجاد محصولات جدیدتر بر پایه‌ی کار هک پرداختند.

در سال 1976، نیگیشی روی سری واکنش‌های کموسلکتیوتر آلی‌فلزی کاتالیست‌های آلی با اورگانوهالیدها کار کرد. او ابتدا اجزای اورگانوزیرکُنیوم و اورگانوآلومینیوم را به کار گرفت. او در سال 1977 برای آن‌که از محصولات جانبی بکاهد، از ترکیبات پالادیمی استفاده کرد که واکنشی ملایم با انتخابگری بالا را موجب می‌شد. واکنش نیگیشی نیز در ایجاد پیوند یگانه‌ی کربن- کربن به شهرت و اعتباری بالا میان شیمی‌دان‌ها رسید

در سال 1979، سوزوکی و همکارانش دریافتند در حضور باز و کاتالیست پالادیم، کراس کاپلینگ وینیل و آریل‌هالید امکان‌پذیر است


بعداً مشاهده شد که آریل‌بورونیک‌اسیدها به‌عنوان اجزای جفت‌شونده بر کاتالیست پالادیوم، قادر به انجام واکنش کراس‌کاپلینگ هستند و بازهای ملایم‌تری نیز می‌توانند کاربرد یابند.

روش‌های یافت‌شده توسط این سه دانشمند، راه‌های کاربردی فراوانی را در سنتز مولکول‌های هدف ایجاد کرد. با روش‌های کراس‌کاپلینگی که این سه تن پایه‌گذاری کردند، مولکول های طبیعی و بیولوژیکی فراوانی ساخته‌شد و در داروسازی استفاده‌های بسیاری یافت. جایزه‌ی نقدی نوبل، بین این سه تن به تساوی تقسیم می‌گردد و آنان به بزرگترین افتخاری می‌رسند که یک دانشمند می‌تواند به آن برسد.

پ‌ن 1: بالاخره یک‌بار هم که شده، یقه‌ی سینما و ادبیا را رها کردم و چیزی درباره‌ی رشته‌ی تحصیلی خودم نوشتم! اگر سلینجر بزرگ حکم داد که «هفته‌ای یه بار آدم رو نمی‌کشه!» احتمالاً سالی یک بار از شیمی نوشتن هم من را نمی‌کشد!

پ‌ن 2: دانشجویان عزیز شیمی و علاقمندان، توضیحات کامل‌تری را می‌توانند در این‌جا و این‌جا درباره‌ی روند کار این سه دانشمند بیابند.

پ‌ن 3: این پُست را تقدیم می‌کنم به استادان فرهیخته‌‌ام، «دکتر علی‌اکبر انتظامی»، «دکتر عزیز شهریسا» و «دکتر رضا تیموری‌مفرد» که در زمینه‌ی شیمی آلی زحمات بسیاری را برای آموزش من متحمل شده‌اند، اما نه تنها در زمینه‌ی علمی خود، که از بُعد انسانی نیز، صِرف آشنایی با این عزیزان را یکی از بهترین شانس‌های زندگی خود می‌دانم. برای همیشه، مدیون آن‌ها خواهم ماند.


پی‌نوشت از علیرضا مجیدی! : در متن این پست به داروی تاکسول اشاره شده است. تاکسول یا پاکلیتاکسل، یک داروی مهارکننده میتوز است و از این راه می‌تواند جلوی تکثیر سریع سلول‌های سرطانی را بگیرد. برای ساختن این دارو تا سال 93 از پوست گونه‌ خاصی از درخت سرخدار به نام Taxus brevifolia استفاده می‌شد. اما نیاز بیماران بسیار بیشتر از داوری استحصال شده از این طریق بود و به علاوه از لحاظ زیست‌محیطی هم آسیب زیادی به  خاطر قطع درختان، رخ می‌داد، به همین خاطر دانشمندان باید به طریقی این دارو را به شیوه صناعی می‌ساختند.

دانشمندان در سال 93 موفق شدند شیوه‌ای نیمه‌صناعی برای ساختن این دارو پیدا کنند. البته هم‌اکنون این دارو برای اجتناب از مواد مضر فرایند، به شیوه زیست‌فناوری تهیه می‌شود. اما تلاش نخستین دانشمندان برای ساخت صناعی آن راه را برای ساخت داروهای دیگری همچون docetaxel باز کرد.

داروی پاکلیتاکسل بیشتر در درمان سرطان پستان، تخمدان و ریه کاربرد دارد.


اگر خواننده جدید سایت «یک پزشک»  هستید!
شما در حال خواندن سایت یک پزشک (یک پزشک دات کام) به نشانی اینترنتی www.1pezeshk.com هستید. سایتی با 18 سال سابقه که برخلاف اسمش سرشار از مطالب متنوع است!
ما را رها نکنید. بسیار ممنون می‌شویم اگر:
- سایت یک پزشک رو در مرورگر خود بوک‌مارک کنید.
-مشترک فید یا RSS یک پزشک شوید.
- شبکه‌های اجتماعی ما را دنبال کنید: صفحه تلگرام - صفحه اینستاگرام ما
- برای سفارش تبلیغات ایمیل alirezamajidi در جی میل یا تلگرام تماس بگیرید.
و دیگر مطالب ما را بخوانید. مثلا:

عملیات گانرساید: حمله نروژ به تاسیسات آب سنگین نازی‌ها که آنها را از بمب اتمی محروم کرد

سرهنگ ارتش سلطنتی نروژ، لیف ترونستاد، پس از تحویل کپسول‌های انتحاری، به سربازانش اطلاع داد: «نمی‌توانم به شما بگویم که چرا این مأموریت اینقدر مهم است، اما اگر موفق شوید، برای صد سال در خاطره نروژ زنده خواهد ماند.»با این حال، این…

تاریخچه جذاب تلفن‌های خودرو با مرور عکس‌های قدیمی دهه 1940 تا 1980

ماشین و تلفن، زمانی دو اختراع پیشگامانه بودند. جالب است که این دو تنها یک دهه از یکدیگر جدا بودند. خودرو و تلفن به ترتیب در سال‌های 1885 و 1875 اختراع شده بودند. اما اگر فیلم‌های قدیمی را دیده باشید می‌دانید که خیلی‌ها پیش‌تر از موبایل‌های…

واقعیت دگرگون: اگر استالین یا تزارها به سبک هنر شوروری یا روس‌ها، ساختمان‌های مهم دنیا را می‌ساختند!

هنر شوروری و روس‌ها و البته خلاقیت‌ها و ظرافت‌ها و جزئیات خودش را دارد. اما در این بین ساختمان‌های زمخت عظیم زیادی هم توسط آنها ساخته شده که بیشتر ابهت و پیشتازی و قدرت را می‌خواستند بنمایانند.حالا تصور کنید که ساختمان‌های مهم دنیا را…

صخره‌های عجیب فنلاندی موسوم به کوماکیوی – هزاران سال تعادل و مبارزه با جاذبه

کوماکیوی Kummakivi یک کلمه فنلاندی است که در انگلیسی به معنی "سنگ عجیب" است. این کلمه اغلب برای توصیف نوعی تشکیل سنگ که شکلی عجیب یا غیرعادی دارد استفاده می‌شود. این نوع سنگ‌ها در سرتاسر فنلاند یافت می‌شوند و به دلیل ظاهر منحصر به فردشان…

اگر نئاتدرتال‌ها بر انسان‌های به اصطلاح خردمند غلبه می‌کردند، شاید اینها ستاره‌های سینماهای آنها…

سوابق فسیلی نشان می‌دهد که نئاندرتال‌ها در حدود 40000 تا 30000 سال پیش از سوابق باستان‌شناسی ناپدید شدند، اگر در برخی مکان‌ها ممکن است تا حدود 28000 سال پیش  زنده مانده باشند.نئاندرتال‌ها گونه‌ای از انسان‌های باستانی بودند که تا زمان…

حداقل مجازات کسانی که این چیزها را طراحی کرده‌اند، زندان است!

طراحی خوب در هر عرصه‌ای چه فضای وب، معماری، وسایل خانگی و صنعتی و گجت‌ها مهم است. یک طراح باید بتواند خود را جای کاربران نهایی بگذارد و حدس بزند که در استفاده از وسیله یال محل چه مشکلاتی پیش خواهد آمد یا در شرایط مختلف و با گذشت زمان چه…
آگهی متنی در همه صفحات
دکتر فارمو / تعمیر فن کویل / سریال ایرانی کول دانلود / مجتمع فنی تهران / دانلود فیلم دوبله فارسی /خرید دوچرخه برقی /خرید دستگاه تصفیه آب /موتور فن کویل / شیشه اتومبیل / نرم افزار حسابداری / خرید سیلوسایبین / هوش مصنوعی / مقاله بازار / شیشه اتومبیل / قیمت ایمپلنت دندان با بیمه /سپتیک تانک /بهترین دکتر لیپوماتیک در تهران /بهترین جراح بینی در تهران / آموزش تزریق ژل و بوتاکس / دوره های زیبایی برای مامایی / آموزش مزوتراپی، PRP و PRF /کاشت مو /قیمت روکش دندان /خدمات پرداخت ارزی نوین پرداخت / درمان طب / تجهیزات پزشکی / دانلود آهنگ /داروخانه اینترنتی آرتان /اشتراك دايت /فروشگاه لوازم بهداشتی /داروخانه تینا /لیفت صورت در تهران /فروش‌ دوربین مداربسته هایک ویژن /سرور مجازی ایران /مرکز خدمات پزشکی و پرستاری در منزل درمان نو / ثبت برند /حمل بار دریایی از چین /سایت نوید /پزشک زنان سعادت آباد /کلاه کاسکت / لمینت متحرک دندان /فروشگاه اینترنتی زنبیل /ساعت تبلیغاتی /تجهیزات پزشکی /چاپ لیوان /خرید از آمازون /بهترین سریال های ایرانی /کاشت مو /قیمت ساک پارچه ای /دانلود نرم افزار /
2 نظرات
  1. زورو می گوید

    متشکرم برای وقتی که گذاشتید

  2. roz می گوید

    من دانشجوی ارشد الی هستم، ممنونم از پست مفیدتون و ترجمه خوبتون. خوشحالم که با این سایت خوب از این طریق آشنا شدم.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.