جراحی روتیشن پلاستی؛ چگونه مچ پا نقش زانو را بازی می‌کند؟

پیشرفت‌های شگفت‌انگیز در حوزه مهندسی پزشکی و جراحی‌های ارتوپدی، مرزهای غیرممکن را در نجات اندام‌های حرکتی جابه‌جا کرده است. زمانی که یک تومور بدخیم استخوانی مانند استئوسارکوما در نواحی نزدیک به مفصل زانو یا بخش‌های پایینی استخوان ران رشد می‌کند، نخستین نگرانی پزشکان و خانواده‌ها، حفظ بقای بیمار و در مرتبه بعدی، پیشگیری از قطع کامل عضو است. روش‌های نوین جراحی انکولوژی به ما این امکان را می‌دهند که به جای تسلیم شدن در برابر قطع کامل پا از ناحیه مفصل ران، از بخش‌های سالم اندام حرکتی برای بازسازی عملکردهای حیاتی استفاده کنیم. در این مقاله می‌خواهیم ببینیم که چگونه یک روش جراحی خلاقانه و تا حدی عجیب به نام روتیشن پلاستی می‌تواند کیفیت زندگی بیماران، به ویژه کودکان در حال رشد را نجات دهد و مفصل مچ پا را به یک زانوی کاملاً کارآمد تبدیل کند. آیا واقعاً چرخش ۱۸۰ درجه‌ای اندام تحتانی می‌تواند راه رفتن طبیعی را به فرد بازگرداند و چرا این متد پیچیده، یکی از بهترین گزینه‌ها برای حفظ پویایی جوانان به شمار می‌رود؟

درک عمیق‌تر از چالش تومورهای استخوانی در کودکان

سرطان‌های استخوان در سنین رشد، به ویژه در دوره کودکی و نوجوانی، یکی از هولناک‌ترین تشخیص‌های پزشکی به شمار می‌روند که نیاز به مداخلات سریع و همه‌جانبه دارند. تومورهای بدخیمی مانند استئوسارکوما (Osteosarcoma) غالباً در صفحات رشد استخوان‌های بلند و در مجاورت مفصل زانو، یعنی بخش انتهایی ران یا ابتدای ساق پا ایجاد می‌شوند. در گذشته درمان استاندارد این نوع تومورها، قطع کامل پا از ناحیه بالای مفصل درگیر بود که منجر به معلولیت شدید و کاهش شدید کیفیت زندگی فرد در آینده می‌شد. بروز این بیماری در سنین رشد حساسیت کار را دوچندان می‌کند، زیرا استخوان‌ها هنوز در حال بلند شدن هستند و استفاده از پروتزهای داخلی فلزی در این سنین با چالش کوتاه ماندن پای مبتلا نسبت به پای سالم همراه است.

تصمیم‌گیری برای انجام جراحی‌های نجات اندام مستلزم بررسی‌های دقیق تصویربرداری و انکولوژیک است تا از پاکسازی کامل بافت‌های سرطانی اطمینان حاصل شود. پزشکان باید میان بقای بیمار و حفظ عملکرد حرکتی او تعادل برقرار کنند که در این میان، انتخاب متدهای نوین جراحی اهمیت ویژه‌ای می‌یابد. معرفی روش‌های بازسازی منحصربه‌فرد، افق‌های جدیدی را پیش روی جراحان قرار داده تا بتوانند بدون به خطر انداختن جان بیمار، ساختار بدنی او را به شکلی بازطراحی کنند که امکان انجام فعالیت‌های بدنی عادی و حتی ورزش‌های سنگین در سنین بزرگسالی برای او فراهم بماند.

جراحی روتیشن پلاستی؛ چگونه مچ پا نقش زانو را بازی می‌کند؟

دوگان اسمیت (Dugan Smith)، یک پسربچه ۱۰ ساله علاقه‌مند به ورزش بیسبال بود، اما در این هنگام پزشکان تشخیص دادند که او مبتلا به تومور بدخیمی در نزدیکی استخوان رانش است. فقط جراحی و شیمی‌درمانی می‌توانست جان او را نجات بدهد. اگر او به شیوه معمول عمل می‌شد، باید کل پایش از بالاتر از محل مبتلای استخوان ران، برداشته می‌شد و باعث می‌شد او برای همیشه از یک پا محروم شود. اما پزشکان تصمیم گرفتند که عمل جراحی نادری به نام روتیشن پلاستی (Rotationplasty) را برای او انجام بدهند. البته این عمل جراحی از دهه ۵۰ میلادی انجام می‌شود، اما هر سال بیش از چند مورد آن، صورت نمی‌گیرد.

خوب! بیایید ببینیم که روتیشن پلاستی چیست:

قسمت مبتلای پا، باید برداشته شود:

قسمت پایینی شامل ساق پا، مچ پا و کف پا حفظ می‌شود، این قسمت را ۱۸۰ درجه تغییر می‌چرخانند، یعنی جلو و عقب می‌کنند:

و به قسمتی از ران که باقیمانده، متصل می‌کنند:

به این ترتیب مفصل مچ پا، مانند مفصل زانو عمل می‌کند و کف پا برای بیمار نقش قسمت بالایی ساق را بازی می‌کند. حالا می‌شود یک پروتز مناسب برای بیمار درست کرد:

با انجام این جراحی دوگان اسمیت که حالا ۱۳ سال دارد، توانسته است مثل پسربچه‌های دیگر فعال باشد و ورزش محبوبش را دنبال کند.

روتیشن پلاستی بیشتر برای بچه‌های سنین ۵ تا ۱۲ سال انجام می‌شود.

برای اطلاعات بیشتر می‌توانید به منبع اصلی این گزارش در وب‌سایت دیلی میل مراجعه کنید.

مکانیک حرکتی و مزایای بیومکانیکی چرخش اندام

از منظر مهندسی زیستی و مکانیک حرکت، جراحی روتیشن پلاستی یک شاهکار بیومکانیکی به شمار می‌رود. بزرگ‌ترین چالش در افراد قطع عضو از بالای زانو، فقدان یک مفصل فعال برای خم و راست کردن پا است. پروتزهای بالای زانو که فاقد مفصل کنترل‌شونده توسط عضلات خود فرد هستند، انرژی بسیار زیادی را هنگام راه رفتن از بیمار می‌گیرند و لنگش شدیدی ایجاد می‌کنند. با چرخاندن ۱۸۰ درجه‌ای بخش پایینی پا، مفصل مچ پا دقیقاً در راستای زانوی پای مقابل قرار می‌گیرد و نقش یک زانوی طبیعی را ایفا می‌کند، به طوری که خم شدن مچ به سمت بالا (Dorsiflexion) نقش خم شدن زانو و حرکت آن به سمت پایین (Plantarflexion) نقش صاف شدن زانو را بازی می‌کند.

یکی دیگر از مزایای این روش، حفظ اعصاب اصلی به ویژه عصب سیاتیک (Sciatic Nerve) و عروق خونی حیاتی است که در حین جراحی به دقت ایزوله و حفظ می‌شوند تا حس و حرکت در بخش چرخیده شده پا کاملاً برقرار بماند. به دلیل حفظ حس کف پا، بیمار بازخورد حسی مستقیمی از برخورد با زمین دریافت می‌کند که به تعادل حرکتی او کمک شایانی می‌کند. این ویژگی، مانع از بروز پدیده‌های دردمندی کاذب یا همان درد فانتوم می‌شود که در جراحی‌های قطع عضو سنتی بسیار شایع است؛ زیرا مغز همچنان سیگنال‌های عصبی واقعی را از انتهای اندام دریافت می‌کند.

توان‌بخشی، سازگاری مغزی و بازگشت به دنیای ورزش

موفقیت نهایی در این روش جراحی بازسازی، به پدیده‌ای به نام نوروپلاستیسیته یا انعطاف‌پذیری سیستم عصبی مغز بستگی دارد. مغز انسان پس از جراحی باید یاد بگیرد که فرمان‌های مربوط به حرکت مچ پا را به عنوان فرمان‌های کنترل‌کننده زانو تفسیر کند. این فرآیند بازآموزی عصبی با کمک فیزیوتراپیست‌های متخصص و تمرینات مداوم در طول چند ماه اول پس از جراحی شکل می‌گیرد. کودکان به دلیل داشتن مغزی پویا و بسیار منعطف، به سرعت این هماهنگی جدید حرکتی را فرا می‌گیرند و بدون تمرکز ذهنی خاصی قادر به دویدن و پریدن با پای بازسازی شده خواهند بود.

استفاده از پروتزهای خارجی مخصوص که برای این جراحان طراحی شده‌اند، راحتی بی‌نظیری را برای بیمار فراهم می‌کند. از آنجا که کف پا وزن بدن را درون سوکت پروتز تحمل می‌کند، بروز زخم‌های فشاری بسیار کمتر از پروتزهای قطع عضو معمولی است. بیماران درمان شده با این روش می‌توانند در انواع ورزش‌های پر برخورد مانند دوچرخه‌سواری، دوومیدانی، بیسبال و حتی اسکی شرکت کنند؛ فرصتی که با روش‌های سنتی قطع عضو عملاً غیرممکن یا بسیار محدود تلقی می‌شد.

سیر تکاملی جراحی‌های حفظ اندام و آینده ارتوپدی انکولوژی

این ایده که نخستین بار توسط پزشکانی چون بورگرین (Borggreve) در دهه ۱۹۳۰ پیشنهاد شد و سپس توسط دکتر فان نس (Van Nes) توسعه یافت، امروزه به عنوان یک گزینه استاندارد در مراکز پیشرفته سرطان‌شناسی جهان مطرح است. اگرچه ظاهر اولیه پای جراحی شده بدون پروتز ممکن است در ابتدا برای اطرافیان و خانواده بیمار غیرعادی به نظر برسد، اما عملکرد فوق‌العاده و استقلال حرکتی بیمار در بلندمدت، پذیرش این ظاهر فیزیکی را بسیار آسان می‌سازد. مشاوره روانی پیش از جراحی نقش مهمی در آماده‌سازی ذهنی خانواده‌ها برای مواجهه با این تغییرات ظاهری ایفا می‌کند.

با پیشرفت در تولید پروتزهای سبک‌وزن کربنی و استفاده از پرینترهای سه‌بعدی برای ساخت سوکت‌های کاملاً شخصی‌سازی شده، کارایی جراحی روتیشن پلاستی روز به روز در حال افزایش است. تحقیقات نشان می‌دهند که کیفیت زندگی و میزان رضایت طولانی‌مدت افرادی که تحت این عمل قرار گرفته‌اند، به طور چشمگیری بالاتر از بیماران با قطع عضو سنتی است. این تکنیک نمادی از ترکیب خلاقیت جراحی، درک فیزیولوژیک و مهندسی ارتوپدی برای غلبه بر محدودیت‌های ناشی از سرطان‌های استخوانی است.

سوالات متداول

دکتر علیرضا مجیدی

پزشک، نویسنده و بنیان‌گذار وبلاگ «یک پزشک»

دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان‌گذار وبلاگ «یک پزشک».
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!

دربارهٔ علیرضا مجیدی در یک پزشک

مطالب مرتبط

چال گونه مصنوعی یا دیمپل‌پلاستی | وقتی علم جراحی یک نقص مادرزادی را به ترند زیبایی تبدیل می‌کند

ایمپلنت ضربه گیر برای زانو در کارآزمایی بالینی امیدوار کننده ظاهرشده – کمک فنری برای کسانی که مشکل…

بهترین دکتر زانو درد شیراز و درمان آرتروز زانو کیست؟ چرا باید به او مراجعه کرد؟

درمان قطعی آرتروز زانو: بررسی جدیدترین درمانهای بدون جراحی و خانگی

جراحی تعویض مفصل زانو و لگن؛ راهکاری برای بهبود کیفیت زندگی

آنژیوگرافی قبل از عمل‌های جراحی چگونه خطر جراحی‌های قلبی را مشخص می‌کند؟