موسیقی سریال «پیکی بلایندرز» | وقتی راک مدرن به لندن سال ۱۹۱۹ می‌رود

شناسنامه سریال پیکی بلایندرز

سریال پیکی بلایندرز (Peaky Blinders) محصول سال ۲۰۱۳ بریتانیا، به نویسندگی و خلق استیون نایت (Steven Knight) است. بازیگران اصلی این مجموعه عبارتند از کیلین مورفی (Cillian Murphy) در نقش توماس شلبی (Thomas Shelby)، هلن مک‌کروری (Helen McCrory) در نقش عمه پالی گری (Polly Gray)، پال اندرسون (Paul Anderson) در نقش آرتور شلبی (Arthur Shelby)، سوفی راندل (Sophie Rundle) در نقش آدا شلبی (Ada Shelby) و جو کول (Joe Cole) در نقش جان شلبی. همچنین بازیگران بزرگی چون تام هاردی (Tom Hardy) در نقش الفی سالومنز (Alfie Solomons) و آدرین برودی (Adrien Brody) در نقش لوکا چنگرتا به ایفای نقش پرداخته‌اند. موسیقی این سریال برخلاف آثار هم‌رده، به جای یک آهنگساز واحد، توسط تیمی از ناظران موسیقی از میان آثار برتر راک و آلترناتیو جهان انتخاب شده است.

داستان خانواده شلبی؛ از خیابان‌های گلی تا تالارهای قدرت

داستان سریال بلافاصله پس از جنگ جهانی اول در شهر صنعتی بیرمنگام آغاز می‌شود. توماس شلبی، که از جنگ با مدال‌های افتخار و البته زخم‌های روانی عمیق (PTSD) بازگشته، رهبری یک گروه گانگستری خانوادگی به نام پیکی بلایندرز را بر عهده دارد. نام این گروه از تیغ‌هایی گرفته شده که در لبه کلاه‌هایشان پنهان می‌کردند. سریال مسیر رشد این خانواده را از یک بنگاه شرط‌بندی غیرقانونی محلی تا تبدیل شدن به یک امپراتوری تجاری و سیاسی در سطح ملی روایت می‌کند. در این میان، تقابل با پلیس‌های فاسد، گروه‌های مافیایی رقیب و جنبش‌های سیاسی نوظهور، بستری برای نمایش جاه‌طلبی‌های بی‌پایان توماس فراهم می‌آورد. موسیقی در اینجا وظیفه دارد تا تنش، خشونت و در عین حال پرستیژ خاص این گروه را به شکلی مدرن بازنمایی کند.

تحلیل آهنگ تیتراژ Red Right Hand؛ چرا نیک کیو؟

انتخاب آهنگ «دست راست سرخ» (Red Right Hand) اثر نیک کیو (Nick Cave) به عنوان تم اصلی، یکی از درخشان‌ترین تصمیمات استیون نایت بود. صدای بم و تیره نیک کیو به همراه ملودی وهم‌آلود ارگ، دقیقا همان اتمسفری را می‌سازد که توماس شلبی در آن نفس می‌کشد. متن ترانه که درباره مردی بلندقد و خوش‌قیافه در کتی سیاه است که از میان گرد و غبار می‌آید، شباهتی انکارناپذیر به شخصیت توماس دارد. عبارت «دست راست سرخ» که از بهشت گمشده میلتون وام گرفته شده، به معنای دست مجازات‌گر خداوند است؛ استعاره‌ای از قدرت و بی‌رحمی توماس شلبی که مانند یک پیشگو یا یک تقدیر ناگزیر بر سر دشمنانش فرود می‌آید. این آهنگ به قدری با هویت سریال گره خورد که نسخه‌های بازخوانی شده آن توسط هنرمندان دیگر در طول فصل‌های مختلف، سیر تحول روحی شخصیت‌ها را نشان می‌داد.

زنگ تفریح: وقتی اسنوپ داگ پیکی بلایندرز می‌شود!

شاید عجیب‌ترین اتفاق پیرامون موسیقی این سریال، ابراز علاقه شدید اسنوپ داگ (Snoop Dogg)، رپر مشهور آمریکایی، به آن باشد. اسنوپ چنان شیفته استایل و موسیقی سریال شد که با اجازه سازندگان، نسخه‌ای بازخوانی شده از آهنگ Red Right Hand را با سبک هیپ‌هاپ اختصاصی خودش منتشر کرد. او حتی در ویدئوی این آهنگ کلاه پیکی بلایندرز به سر گذاشت و سعی کرد مانند توماس شلبی سیگار بکشد! این نشان می‌دهد که موسیقی و استایل این سریال مرزهای ژانر را شکسته و حتی در میان بزرگان دنیای رپ نیز طرفداران پر و پا قرصی پیدا کرده است.

تضاد هوشمندانه میان درام تاریخی و موسیقی مدرن

بسیاری از منتقدان در ابتدا نگران بودند که استفاده از موسیقی گروه‌هایی مثل «آرکتیک مانکیز» (Arctic Monkeys) یا «پی‌جی هاروی» (PJ Harvey) در یک محیط متعلق به دهه ۱۹۲۰، باورپذیری تاریخی اثر را از بین ببرد. اما استیون نایت معتقد بود که «انرژی» موسیقی راک با «انرژی» بیرمنگام در آن دوران کاملا همسو است. او می‌خواست مخاطب حس نکند که در حال تماشای یک موزه قدیمی است، بلکه می‌خواست هیجان، آنارشی و خشونت آن دوران را با ضرب‌آهنگ‌های مدرن تجربه کند. وقتی صدای گیتار الکتریک سنگین در صحنه‌های راه رفتن دسته‌جمعی برادران شلبی شنیده می‌شود، حسی از شورش و قدرت به بیننده منتقل می‌شود که هیچ قطعه جازی در آن دوران قادر به ایجادش نبود. این آنارونیسم (Anachronism) یا نابهنگامی زمانی، به امضای اختصاصی پیکی بلایندرز تبدیل شد.

موسیقی به عنوان لباس؛ چگونه صدا استایل می‌سازد؟

در پیکی بلایندرز، موسیقی فقط در پس‌زمینه نیست، بلکه بخشی از پوشش و استایل شخصیت‌هاست. صحنه‌های اسلوموشن (Slow Motion) که با موسیقی‌های پانک و پست‌پانک همراه می‌شوند، شخصیت‌ها را از سطح گانگسترهای معمولی به آیکون‌های مد و فشن ارتقا می‌دهند. موسیقی «کول» (Cool) و با اعتماد به نفس، ابهتی به توماس شلبی می‌بخشد که باعث می‌شود حتی سکوت‌های او نیز پرقدرت به نظر برسد. استفاده از آثار هنرمندانی چون «جک وایت» (Jack White) با آن گیتارهای تیز و برنده، دقیقا با لبه‌های تیز شخصیت‌پردازی شلبی‌ها هماهنگی دارد. موسیقی در اینجا نقش یک تقویت‌کننده بصری را دارد که باعث می‌شود کت‌های پشمی بلند و ساعت‌های جیبی آن‌ها، مدرن‌تر از هر لباس امروزی به نظر برسد.

تاثیر سریال بر محبوبیت پست-پانک در ایران

شاید جالب باشد که بدانید پیکی بلایندرز دریچه‌ای جدید برای جوانان ایرانی به دنیای موسیقی «پست-پانک» (Post-Punk) و «آلترناتیو راک» گشود. پیش از این سریال، گروه‌هایی مثل «ریدیوهد» (Radiohead) یا «نیک کیو» مخاطبان خاص‌تری داشتند، اما ترکیب جادویی تصویر کیلین مورفی و این نغمات تیره، باعث شد بسیاری از مخاطبان فارسی‌زبان به جستجوی پلی‌لیست‌های سریال بپردازند. حسی از «غم باشکوه» و «عصیان آرام» که در موسیقی پست‌پانک وجود دارد، با زیست اجتماعی و روانی بسیاری از جوانان در ایران گره خورد. امروزه در بسیاری از کافه‌ها و فضاهای هنری ایران، نغمات نیک کیو و پی‌جی هاروی به گوش می‌رسد که بخش بزرگی از این نفوذ فرهنگی مدیون محبوبیت جهانی و محلی این سریال است.

ارتباط روان‌شناختی موسیقی با تروماهای جنگ

از نظر روان‌شناسی موسیقی، انتخاب‌های موسیقایی سریال بازتابی از تروما و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) شخصیت توماس شلبی است. موسیقی‌های نویزدار، گیتارهای دیستورت شده (Distorted) و ریتم‌های نامنظم، ذهن آشفته سربازی را تداعی می‌کنند که از تونل‌های جنگ جهانی جان سالم به در برده اما هرگز به آرامش نرسیده است. به جای استفاده از ملودی‌های آرام‌بخش، موسیقی سریال با تکرار نوت‌های عصبی، بیننده را در وضعیت تعلیق و بی‌قراری نگه می‌دارد. این انتخاب آگاهانه باعث می‌شود ما نه تنها اعمال توماس را ببینیم، بلکه آشوب درونی او را نیز از طریق گوش‌هایمان حس کنیم. موسیقی در واقع صدایِ «فریاد خاموش» نسلی است که جنگ آن‌ها را از درون تهی کرده است.

زنگ تفریح: درخواست ویژه دیوید بویی قبل از مرگ!

دیوید بویی (David Bowie)، اسطوره تکرار نشدنی موسیقی، از طرفداران پرپا قرص پیکی بلایندرز بود. او پیش از مرگش در سال ۲۰۱۶، عکسی از خود با کلاه پیکی بلایندرز برای کیلین مورفی فرستاد و تمایلش را برای شنیده شدن موسیقی‌اش در سریال اعلام کرد. سازندگان سریال نیز به نشانه احترام، قطعه Lazarus را در فصل سوم و درست در زمانی که توماس شلبی در شرایط سختی بود پخش کردند. این یکی از احساسی‌ترین همکاری‌های غیرمستقیم در تاریخ سریال‌سازی است که وصیت یک ستاره بزرگ را با دنیای گانگسترهای بیرمنگام پیوند زد.

نقش تعیین‌کننده پی‌جی هاروی در فصل‌های میانی

در فصل‌های دوم و سوم، حضور موسیقی پی‌جی هاروی (PJ Harvey) رنگ و بوی زنانه‌تری اما به همان اندازه خشن و جدی به سریال بخشید. بازخوانی آهنگ Red Right Hand توسط او، زاویه دید جدیدی به داستان اضافه کرد. موسیقی او بازتاب‌دهنده قدرت فزاینده عمه پالی و زنان خانواده شلبی بود که در غیاب مردان یا در کنار آن‌ها، امپراتوری را اداره می‌کردند. صدای خش‌دار و سبک بلوز-راک پی‌جی هاروی، پلی میان احساسات جریحه‌دار شده و قدرت‌طلبی بی‌رحمانه بود. این تغییرات در پلی‌لیست سریال نشان داد که پیکی بلایندرز از تغییر کردن نمی‌ترسد و هر فصل متناسب با رشد شخصیت‌ها، لایه‌های جدیدی از موسیقی آلترناتیو را کشف می‌کند.

طراحی صدا؛ فراتر از ترانه‌ها

در کنار ترانه‌های مشهور، طراحی صدای (Sound Design) محیطی در پیکی بلایندرز نیز حکم موسیقی را دارد. صدای کوبیدن پتک‌ها در کارخانه‌های آهن، صدای شعله‌های آتش که ناگهان زبانه می‌کشند و صدای چرخ‌های درشکه بر روی سنگفرش‌های خیس، همگی با ریتم موسیقی متن هماهنگ شده‌اند. ناظران موسیقی سریال گاهی صدای محیطی بیرمنگام را با بیت‌های موسیقی الکترونیک ترکیب کرده‌اند تا حسی صنعتی و خشن ایجاد کنند. این رویکرد باعث شده که شهر بیرمنگام خودش به عنوان یک موجود زنده و تپنده عمل کند که موسیقی‌اش، صدای ضربان قلب صنعت و جنایت است. بیننده در واقع در یک سمفونی صنعتی غرق می‌شود که در آن مرزی میان موسیقی و افکت صوتی وجود ندارد.

لئونارد کوهن و مرثیه‌ای برای پایان

در فصول پایانی، حضور لئونارد کوهن (Leonard Cohen) با آهنگ «تو آن را تاریک‌تر می‌خواهی» (You Want It Darker) ابعاد الهیاتی و فیلسوفانه‌ای به سریال داد. وقتی توماس شلبی با مرگ و پیری و پیامد گناهانش روبرو می‌شود، صدای خسته و عمیق کوهن مانند یک اعتراف‌نیوش عمل می‌کند. موسیقی در اینجا از حالت عصیان‌گری راک فاصله می‌گیرد و به سمت یک مرثیه (Dirge) حرکت می‌کند. این انتخاب نشان‌دهنده بلوغ سریال است؛ جایی که دیگر گانگستربازی‌های خیابانی تمام شده و جای خود را به بازی‌های خطرناک سیاسی و مواجهه با پوچی زندگی داده است. نت‌های پایین و سنگین این قطعات، وزنِ مسئولیت‌ها و گناهانی را که توماس بر دوش می‌کشد، به خوبی به مخاطب منتقل می‌کند.

تاثیر موسیقی بر بازیگری کیلین مورفی

کیلین مورفی در چندین مصاحبه اشاره کرده است که موسیقی یکی از اصلی‌ترین ابزارهای او برای رسیدن به شخصیت توماس شلبی بوده است. او می‌گوید که در زمان تمرین دیالوگ‌ها یا قبل از رفتن جلوی دوربین، به پلی‌لیست‌های نیک کیو و آرکتیک مانکیز گوش می‌داده تا ریتم راه رفتن و لحن حرف زدنش را با ضرب‌آهنگ موسیقی هماهنگ کند. در واقع، موسیقی پیکی بلایندرز فقط برای تماشاگر نیست، بلکه بخشی از متد بازیگری (Method Acting) تیم اجرایی بوده است. هماهنگی میان میمیک سرد صورت مورفی و نوت‌های گزنده گیتار، محصول یک هم‌زیستی عمیق میان هنر بازیگری و موسیقی مدرن است که در کمتر سریالی با این دقت دیده می‌شود.

میراث پیکی بلایندرز در دنیای موسیقی

پیکی بلایندرز ثابت کرد که موسیقی فیلم و سریال لازم نیست همیشه در خدمت دوران تاریخی اثر باشد، بلکه باید در خدمت «روح» اثر باشد. این سریال باعث بازگشت شکوهمند سبک‌هایی شد که در رسانه‌های جمعی به حاشیه رفته بودند. امروزه «فستیوال پیکی بلایندرز» در بیرمنگام برگزار می‌شود که در آن گروه‌های موسیقی به اجرای زنده قطعات سریال می‌پردازند. این اثر نشان داد که چگونه یک انتخاب جسورانه می‌تواند به یک برند جهانی تبدیل شود و حتی ذائقه شنیداری نسل جدید را تغییر دهد. پیکی بلایندرز بیش از آنکه یک سریال باشد، یک تجربه سمعی و بصری است که در آن گیتارهای الکتریک، دود سیگار و کلاه‌های تیغ‌دار، سمفونیِ ماندگارِ قدرت را می‌نوازند.

جمع‌بندی نهایی

موسیقی سریال پیکی بلایندرز یک کلاس درس بزرگ برای تمام فیلمسازانی است که می‌خواهند از کلیشه‌های مرسوم فرار کنند. استیون نایت با جسارت تمام، گیتارهای الکتریک و صداهای خش‌دار راک مدرن را به قلب تاریخ فرستاد تا به ما بفهماند که قدرت، فساد و عصیان، مفاهیمی بدون زمان هستند. از تم جادویی نیک کیو تا زمزمه‌های فیلسوفانه لئونارد کوهن، موسیقی در این سریال نه یک انتخاب تفننی، بلکه ستون فقراتِ شخصیت‌پردازی توماس شلبی بوده است. این مجموعه با تکیه بر اصالت موسیقی آلترناتیو، توانست پلی میان گذشته و حال بسازد و مخاطب را در سمفونیِ دود و خون و آهن غرق کند. پیکی بلایندرز ثابت کرد که گاهی برای روایت دقیق‌ترِ تاریخ، باید قوانین زمان را شکست و با نت‌های مدرن به استقبالِ خاطراتِ خاک‌گرفته رفت.

شما با کدام آهنگ پیکی بلایندرز زندگی کردید؟

موسیقی این سریال برای بسیاری از ما فراتر از یک تیتراژ ساده است. آیا شما هم با شنیدن صدای نیک کیو حس و حال قدم زدن در خیابان‌های بیرمنگام را پیدا می‌کنید؟ یا شاید آهنگ‌های آرکتیک مانکیز در این سریال، سلیقه موسیقیایی شما را تغییر داده باشد؟ نظرات و آهنگ‌های محبوب خود از این سریال را در بخش دیدگاه‌ها برای ما بنویسید تا درباره این پلی‌لیست فراموش‌نشدنی بیشتر گفتگو کنیم.