فیلم وثیقه یا جانبی Collateral – داستان، نقد و بررسی
سال اکران: 2004
کارگردان: مایکل مان (Michael Mann)
هنرپیشهها: تام کروز (Tom Cruise)، جیمی فاکس (Jamie Foxx)، مارک روفالو (Mark Ruffalo)، جادا پینکت اسمیت (Jada Pinkett Smith)
در مورد کارگردان:
مایکل مان یکی از مهمترین کارگردانان سینمای هالیوود است که همواره در ساخت فیلمهای درام و جنایی با سبک واقعگرایانه و پرداخت به موضوعات اخلاقی و انسانی شناخته میشود. او در فیلمهایش توانسته است ترکیبی از جنبههای بصری منحصر بهفرد و داستانهای پیچیده را ارائه دهد و همیشه تلاش میکند که بیننده را با شخصیتهای چندلایه و پیچیده آشنا کند. قبل از ساخت «وثیقه»، او با فیلمهای مطرحی همچون آخرین موهیکانها (The Last of the Mohicans) و مخمصه (Heat) توانسته بود جایگاه ویژهای در سینمای جهان پیدا کند. مخمصه بهعنوان یکی از معروفترین آثار او، با داستان جذاب و شخصیتهای پیچیدهاش توانست توجه بسیاری از منتقدان را جلب کند و به یکی از مهمترین فیلمهای جنایی دهه 90 تبدیل شود. در فیلم «وثیقه» نیز مایکل مان بار دیگر به ژانر جنایی بازمیگردد و اینبار داستانی در شبهای پرهیجان لسآنجلس را روایت میکند که ترکیبی از تعلیق، هیجان و مباحث فلسفی است.
مایکل مان به دلیل تواناییاش در خلق فضای بصری منحصر به فرد و فیلمبرداری واقعگرایانه در شبهای شهری مشهور است. او همواره به دنبال این است که در فیلمهایش رابطه میان جرم و وجدان انسانی را به نمایش بگذارد و شخصیتهایی را معرفی کند که میان خیر و شر در نوساناند. در فیلم «مخمصه»، او توانست تضادهای اخلاقی دو شخصیت اصلی را بهگونهای به تصویر بکشد که مخاطب بتواند همزمان با هر دوی آنها همدردی کند. این نوع نگاه پیچیده به انسانیت و جنایت در «وثیقه» نیز تکرار میشود. مان در «وثیقه» با استفاده از تکنولوژی فیلمبرداری دیجیتال توانسته است حس واقعیتری از شهر شبزده لسآنجلس به بیننده منتقل کند. استفاده از نورپردازیهای نئونی و فیلمبرداری در نور کم، باعث شده است که شهر بهعنوان یکی از شخصیتهای اصلی فیلم ظاهر شود و فضای سرد و بیروح جنایتهای وینسنت را بهخوبی تقویت کند. مان همواره به دنبال نمایش این است که مرز میان خیر و شر چقدر میتواند مبهم باشد و انسانها چگونه در مواجهه با موقعیتهای بحرانی از اصول اخلاقی خود دور میشوند.
داستان و مفهوم فیلم:
فیلم «وثیقه» داستانی پرتنش از یک شب پرماجرای مکس (با بازی جیمی فاکس)، یک راننده تاکسی ساده و معمولی است که ناخواسته وارد دنیایی از جنایت و قتل میشود. مکس که زندگیاش تا آن لحظه یکنواخت و بدون هیجان بوده، یک شب با وینسنت (با بازی تام کروز) آشنا میشود. وینسنت در ابتدا به نظر یک تاجر معمولی است که نیاز به جابهجایی در شهر لسآنجلس دارد و از مکس میخواهد او را در طول شب به چند مقصد مختلف ببرد. اما خیلی زود مکس متوجه میشود که وینسنت یک قاتل حرفهای است که وظیفه دارد چند نفر را در همان شب به قتل برساند و او را بهعنوان راننده خود انتخاب کرده است. از این لحظه به بعد، مکس در میان زندگی و مرگ، باید راهی برای نجات خود پیدا کند. این داستان بهخوبی تضادهای اخلاقی میان مکس و وینسنت را نشان میدهد. مکس بهعنوان فردی که همیشه در زندگیاش سعی کرده است تصمیمات اخلاقی بگیرد، اکنون در موقعیتی قرار گرفته که باید انتخابهای بسیار سختی انجام دهد.
یکی از جنبههای جالب فیلم، رابطه پیچیده میان مکس و وینسنت است. وینسنت در طول فیلم بهنوعی به مکس آموزش میدهد که چگونه برای نجات خود باید مسئولیت زندگیاش را بپذیرد و با مشکلاتش روبهرو شود. وینسنت، با فلسفه خاص خود، به مکس میگوید که زندگی کوتاه و بیارزش است و انسان نباید برای رسیدن به آرزوهایش تعلل کند. این تضاد میان دیدگاههای فلسفی این دو شخصیت یکی از نقاط قوت داستان است. مکس که همیشه از تصمیمگیریهای سخت در زندگیاش دوری کرده است، اکنون مجبور است برای نجات خود از وینسنت، تصمیمات بسیار سختی بگیرد. او دیگر نمیتواند مثل گذشته فقط بهعنوان یک راننده تاکسی زندگی کند و باید بهعنوان فردی که مسئول سرنوشت خود است، به مقابله با وینسنت بپردازد.
در همین حین، وینسنت نیز بهعنوان یک قاتل حرفهای که از قوانین خودش پیروی میکند، با اخلاقیات خاص خود دچار چالش میشود. او به مکس میگوید که قتلهایش فقط یک شغل است و هیچ احساسی نسبت به قربانیانش ندارد. اما در طول فیلم، مشخص میشود که حتی وینسنت نیز در زیر لایههای خونسردی و حرفهگری خود، احساسات انسانی دارد که آنها را سرکوب کرده است. او بهنوعی مکس را تحسین میکند و به او نشان میدهد که در شرایط بحرانی چگونه باید عمل کند. در نهایت، این دو شخصیت بهشکلی پیچیده و غیرمنتظره به یکدیگر وابسته میشوند.
نقد و بررسی فیلم:
«وثیقه» یکی از بهترین فیلمهای جنایی سال 2004 بود و توانست نقدهای بسیار مثبتی از سوی منتقدان دریافت کند. بازی تام کروز در نقش وینسنت بهعنوان یک قاتل حرفهای با موهای خاکستری و نگاه سرد، یکی از برجستهترین نقشآفرینیهای او بود و مورد تحسین گسترده قرار گرفت. کروز که معمولاً بهعنوان قهرمان در فیلمهای اکشن حضور داشت، در این فیلم نقش یک ضدقهرمان را ایفا میکند و توانست با استفاده از حرکات دقیق و کنترلشده، شخصیت وینسنت را به یک شخصیت پیچیده و مرموز تبدیل کند. از سوی دیگر، بازی جیمی فاکس در نقش مکس نیز یکی از نقاط قوت فیلم بود و او توانست تغییرات روانی شخصیتش را از یک راننده ساده به فردی که با مرگ و زندگی دستوپنجه نرم میکند، بهخوبی به تصویر بکشد. فاکس توانست برای این نقش نامزدی جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل مرد را به دست بیاورد.
از نظر کارگردانی، مایکل مان توانست با استفاده از تکنولوژی فیلمبرداری دیجیتال، یک تجربه بصری منحصر به فرد خلق کند. فضای شهری لسآنجلس در طول شب و استفاده از نورپردازیهای نئونی به خلق فضایی تاریک و مرموز کمک کرد که با داستان فیلم هماهنگی کامل داشت. استفاده از فیلمبرداری دستی و تکنیکهای مستندگونه نیز به واقعیتر شدن صحنههای اکشن و تعلیق در فیلم کمک کرد. همچنین، موسیقی متن فیلم که توسط جیمز نیوتن هاوارد ساخته شده بود، به تقویت حس تعلیق و هیجان در فیلم کمک کرد و بهخوبی با فضای تاریک و تنشزا همخوانی داشت.
با این حال، برخی منتقدان احساس میکردند که پایان فیلم کمی کلیشهای و ساده بود. آنها معتقد بودند که فیلم میتوانست پیچیدگی بیشتری در برخورد شخصیتها داشته باشد و نتیجه نهایی بهجای یک پایان قطعی، بهگونهای باشد که تماشاگر را بیشتر به تفکر وادارد. همچنین، برخی از منتقدان اعتقاد داشتند که شخصیت وینسنت میتوانست از نظر روانشناختی عمق بیشتری داشته باشد و بهجای یک قاتل خونسرد و بیاحساس، انگیزهها و ضعفهای بیشتری از او نشان داده شود.
مطالب مرتبط
