سیستیت بینابینی چیست و چه علائمی دارد و چطور درمان میشود؟
سیستیت بینابینی Interstitial cystitis یک بیماری مزمن است که باعث احساس فشار مثانه، درد مثانه و گاهی درد لگن میشود. درد از ناراحتی خفیف تا درد شدید متغیر است. این وضعیت بخشی از طیفی از بیماریها است که به سندرم مثانه دردناک معروف است.
مثانه یک اندام توخالی و عضلانی است که ادرار را ذخیره میکند. مثانه تا زمانی که پر شود منبسط میشود و سپس به مغز شما سیگنال میدهد که وقت ادرار کردن است و از طریق اعصاب لگن ارتباط برقرار میکند. این باعث ایجاد میل به ادرار کردن در اکثر افراد میشود.
در سیستیت بینابینی، این سیگنالها با هم مخلوط میشوند – شما احساس میکنید که نیاز به دفع ادرار بیشتر و با حجم کمتری نسبت به اکثر افراد دارید.
سیستیت بینابینی اغلب زنان را تحت تأثیر قرار میدهد و میتواند تأثیر طولانی مدت بر کیفیت زندگی داشته باشد. اگرچه هیچ درمانی وجود ندارد، داروها و سایر روشهای درمانی ممکن است تسکین دهند.
علائم
علائم و نشانههای سیستیت بینابینی از فردی به فرد دیگر متفاوت است. اگر سیستیت بینابینی دارید، علائم شما نیز ممکن است در طول زمان متفاوت باشد و به طور دورهای در پاسخ به محرکهای رایج مانند قاعدگی، نشستن طولانی مدت، استرس، ورزش و فعالیت جنسی شعله ور شود.
علائم و نشانههای سیستیت بینابینی عبارتند از:
- درد در لگن یا بین واژن و مقعد در زنان
- درد بین کیسه بیضه و مقعد (پرینه) در مردان
- درد مزمن لگن
- نیاز مداوم و فوری به ادرار کردن
- تکرر ادرار، اغلب به مقدار کم، در طول روز و شب (تا 60 بار در روز)
- درد یا ناراحتی در هنگام پر شدن مثانه و تسکین پس از ادرار کردن
- درد هنگام رابطه جنسی
شدت علائم برای همه افراد متفاوت است و برخی افراد ممکن است دورههای بدون علامت را تجربه کنند.
اگرچه علائم و نشانههای سیستیت بینابینی ممکن است شبیه علائم عفونت مزمن دستگاه ادراری باشد، اما معمولاً هیچ عفونتی وجود ندارد. با این حال، اگر فرد مبتلا به سیستیت بینابینی به عفونت مجاری ادراری مبتلا شود، علائم ممکن است بدتر شوند.
علل
علت دقیق سیستیت بینابینی ناشناخته است، اما به احتمال زیاد عوامل زیادی در ایجاد آن نقش دارند. به عنوان مثال، افراد مبتلا به سیستیت بینابینی ممکن است در پوشش محافظ (اپیتلیوم) مثانه نیز نقص داشته باشند. نشت در اپیتلیوم ممکن است به مواد سمی موجود در ادرار اجازه دهد تا دیواره مثانه شما را تحریک کند.
سایر عوامل مؤثر ممکن اما اثبات نشده عبارتند از واکنش خود ایمنی، وراثت، عفونت یا آلرژی.
عوامل خطر
این عوامل با خطر بالاتر سیستیت بینابینی مرتبط هستند:
- جنسیت شما زنان بیشتر از مردان مبتلا به سیستیت بینابینی تشخیص داده میشوند. علائم در مردان ممکن است شبیه سیستیت بینابینی باشد، اما اغلب با التهاب غده پروستات (پروستاتیت) همراه است.
- سن شما. اکثر افراد مبتلا به سیستیت بینابینی در 30 سالگی یا بالاتر تشخیص داده میشوند.
- داشتن یک اختلال درد مزمن. سیستیت بینابینی ممکن است با سایر اختلالات درد مزمن مانند سندرم روده تحریکپذیر یا فیبرومیالژیا همراه باشد.
عوارض
سیستیت بینابینی میتواند منجر به تعدادی از عوارض شود، از جمله:
- کاهش ظرفیت مثانه سیستیت بینابینی میتواند باعث سفت شدن دیواره مثانه شود که به مثانه اجازه میدهد ادرار کمتری در خود نگه دارد.
- کیفیت زندگی پایینتر. تکرر ادرار و درد ممکن است در فعالیتهای اجتماعی، کار و سایر فعالیتهای زندگی روزمره اختلال ایجاد کند.
- مشکلات صمیمیت جنسی تکرر ادرار و درد ممکن است روابط شخصی شما را تحت فشار قرار دهد و صمیمیت جنسی ممکن است آسیب ببیند.
- مشکلات عاطفی درد مزمن و خواب قطع شده مرتبط با سیستیت بینابینی ممکن است باعث استرس عاطفی شود و منجر به افسردگی شود.
تشخیص
تشخیص سیستیت بینابینی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- تاریخچه پزشکی و خاطرات مثانه. ممکن است پزشک از شما بخواهد که علائم خود را شرح دهید و یک دفتر خاطرات مثانه داشته باشید و حجم مایعاتی که مینوشید و حجم ادرار دفع شده را ثبت کنید.
- معاینه لگن. در طول معاینه لگن، پزشک دستگاه تناسلی خارجی، واژن و دهانه رحم را معاینه میکند و شکم شما را برای ارزیابی اندامهای داخلی لگن شما احساس میکند. ارائه دهنده شما ممکن است مقعد و رکتوم شما را نیز معاینه کند.
- آزمایش ادرار. نمونهای از ادرار شما برای علائم عفونت دستگاه ادراری بررسی میشود.
- سیستوسکوپی ارائه دهنده شما یک لوله نازک با یک دوربین کوچک (سیستوسکوپ) را از طریق مجرای ادرار وارد میکند که پوشش مثانه شما را نشان میدهد. ارائه دهنده شما همچنین ممکن است مایعی را به مثانه شما تزریق کند تا ظرفیت مثانه شما را اندازهگیری کند. ارائهدهنده شما ممکن است این روش را که به عنوان هیدرودیستنشن شناخته میشود، پس از بیحس شدن با یک داروی بیحسکننده انجام دهد تا راحتتر باشد.
- بیوپسی در طی سیستوسکوپی تحت بیهوشی، ارائه دهنده شما ممکن است نمونهای از بافت (بیوپسی) را از مثانه و مجرای ادرار برای بررسی زیر میکروسکوپ خارج کند. این برای بررسی سرطان مثانه و سایر علل نادر درد مثانه است.
- سیتولوژی ادرار. ارائه دهنده شما نمونه ادرار را جمعآوری میکند و سلولها را برای کمک به رد کردن سرطان بررسی میکند.
- تست حساسیت پتاسیم ارائه دهنده شما دو محلول – آب و کلرید پتاسیم – را هر بار در مثانه قرار میدهد (القا میکند). از شما خواسته میشود که درد و فوریتی را که بعد از تزریق هر محلول احساس میکنید، در مقیاس 0 تا 5 ارزیابی کنید. اگر با محلول پتاسیم احساس درد یا فوریت بیشتری نسبت به آب دارید، ممکن است پزشک شما سیستیت بینابینی را تشخیص دهد. افرادی که مثانه معمولی دارند نمیتوانند تفاوت بین این دو راه حل را تشخیص دهند.
درمان
هیچ درمان سادهای علائم و نشانههای سیستیت بینابینی را از بین نمیبرد و هیچ درمانی برای همه کارآمد نیست. ممکن است لازم باشد قبل از یافتن روشی که علائم شما را تسکین دهد، درمانهای مختلف یا ترکیبی از درمانها را امتحان کنید.
فیزیوتراپی
کار با فیزیوتراپیست ممکن است درد لگن مرتبط با حساسیت عضلات، بافت همبند محدودکننده یا ناهنجاریهای عضلانی در کف لگن را تسکین دهد.
داروهای خوراکی
برخی از داروهایی که از طریق دهان مصرف میکنید (داروهای خوراکی) ممکن است علائم و نشانههای سیستیت بینابینی را بهبود بخشند:
- داروهای ضد التهابی غیراستروئیدی، مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن، برای تسکین درد.
- داروهای ضد افسردگی سه حلقهای، مانند آمیتریپتیلین یا ایمی پرامین (توفرانیل)، برای کمک به آرامش مثانه و جلوگیری از درد.
- آنتی هیستامینها، مانند لوراتادین (کلاریتین، سایرین)، که ممکن است فوریت و تکرر ادرار را کاهش داده و علائم دیگر را تسکین دهد.
- پنتوسان پلی سولفات سدیم (Elmiron)، که توسط سازمان غذا و دارو به طور خاص برای درمان سیستیت بینابینی تایید شده است. نحوه عملکرد آن ناشناخته است، اما ممکن است سطح داخلی مثانه را ترمیم کند، که دیواره مثانه را از مواد موجود در ادرار محافظت میکند که میتواند آن را تحریک کند. ممکن است دو تا چهار ماه طول بکشد تا شروع به کاهش درد کنید و تا شش ماه طول بکشد تا تکرر ادرار را کاهش دهید.
بیماری چشم ماکولا با استفاده از این دارو در برخی افراد مرتبط است. قبل از شروع این درمان، ممکن است به یک معاینه جامع چشم نیاز داشته باشید. همچنین ممکن است در ادامه درمان به معاینات چشمی اضافی برای نظارت بر بیماری چشم نیاز داشته باشید.
تحریک اعصاب
تکنیکهای تحریک عصبی عبارتند از:
- تحریک الکتریکی عصب از طریق پوست (TENS). با TENS، پالسهای الکتریکی خفیف درد لگن را تسکین میدهد و در برخی موارد تکرر ادرار را کاهش میدهد. TENS ممکن است جریان خون به مثانه را افزایش دهد. این ممکن است ماهیچههایی را تقویت کند که به کنترل مثانه کمک میکنند یا باعث آزاد شدن موادی شود که درد را مسدود میکنند.
سیمهای برقی که در قسمت پایین کمر یا درست بالای ناحیه شرمگاهی قرار میگیرند، پالسهای الکتریکی را ارسال میکنند – طول زمان و دفعات درمان بستگی به این دارد که چه چیزی برای شما بهتر است.
- تحریک عصب ساکرال. اعصاب خاجی شما پیوند اولیه بین نخاع و اعصاب مثانه شما هستند. تحریک این اعصاب ممکن است فوریت ادرار مرتبط با سیستیت بینابینی را کاهش دهد.
با تحریک عصب ساکرال، یک سیم نازک که در نزدیکی اعصاب خاجی قرار میگیرد، تکانههای الکتریکی را به مثانه میفرستد، مشابه کاری که ضربان ساز برای قلب شما انجام میدهد. اگر این روش علائم شما را کاهش دهد، ممکن است یک دستگاه دائمی از طریق جراحی کاشته شود. این روش درد ناشی از سیستیت بینابینی را کنترل نمیکند، اما ممکن است به کاهش برخی از علائم تکرر ادرار و فوریت کمک کند.
اتساع مثانه
برخی از افراد پس از سیستوسکوپی با اتساع مثانه متوجه بهبود موقت علائم میشوند. اتساع مثانه کشش مثانه با آب است. اگر بهبودی طولانی مدت داشته باشید، این روش ممکن است تکرار شود.
سم بوتولینوم A (بوتاکس) ممکن است در طول اتساع مثانه به دیواره مثانه تزریق شود. اما، این گزینه درمانی میتواند منجر به عدم امکان تخلیه کامل مثانه در هنگام ادرار شود. ممکن است پس از این درمان نیاز به کاتتریزاسیون داشته باشید – بتوانید لولهای را در مثانه خود وارد کنید تا ادرار تخلیه شود.
تزریق دارو به مثانه
در تزریق مثانه، پزشک داروی تجویزی دی متیل سولفوکسید (Rimso-50) را از طریق یک لوله نازک و انعطافپذیر (کاتتر) که از طریق مجرای ادرار وارد میشود، در مثانه شما قرار میدهد.
گاهی اوقات این محلول با سایر داروها مانند بیحسکننده موضعی مخلوط میشود و حدود 15 دقیقه در مثانه شما باقی میماند. برای دفع محلول ادرار میکنید.
شما ممکن است درمان هفتگی دی متیل سولفوکسید – که DMSO نیز نامیده میشود – به مدت شش تا هشت هفته دریافت کنید، و سپس درمانهای نگهدارنده را در صورت نیاز انجام دهید – مانند هر دو هفته یکبار، تا یک سال.
روش دیگری برای تزریق مثانه از محلولی استفاده میکند که حاوی داروهای لیدوکائین، بیکربنات سدیم و پنتوسان یا هپارین است.
عمل جراحی
پزشکان به ندرت از جراحی برای درمان سیستیت بینابینی استفاده میکنند زیرا برداشتن مثانه درد را تسکین نمیدهد و میتواند منجر به عوارض دیگری شود.
افرادی که درد شدید دارند یا کسانی که مثانه آنها میتواند حجم بسیار کمی از ادرار را در خود نگه دارد، کاندیدهای احتمالی برای جراحی هستند، اما معمولاً تنها پس از شکست سایر درمانها و تأثیر علائم بر کیفیت زندگی. گزینههای جراحی عبارتند از:
- تبخیر. این روش کم تهاجمی شامل وارد کردن ابزار از طریق مجرای ادرار برای سوزاندن زخمهایی است که ممکن است در سیستیت بینابینی وجود داشته باشد.
- برداشتن. این یکی دیگر از روشهای کم تهاجمی است که شامل وارد کردن ابزار از طریق مجرای ادرار برای بریدن هر زخمی است.
- تقویت مثانه. در این روش، جراح با قرار دادن تکهای از روده بر روی مثانه، ظرفیت مثانه شما را افزایش میدهد. با این حال، این تنها در موارد بسیار خاص و نادر انجام میشود. این روش درد را از بین نمیبرد و برخی از افراد باید مثانه خود را با کاتتر چندین بار در روز تخلیه کنند.
شیوه زندگی و درمانهای خانگی
برخی از افراد مبتلا به سیستیت بینابینی با این راهکارها علائم را تسکین میدهند:
- تغییرات رژیم غذایی حذف یا کاهش غذاهایی که مثانه شما را تحریک میکنند در رژیم غذایی ممکن است به کاهش ناراحتی سیستیت بینابینی کمک کند.
محرکهای رایج مثانه – معروف به “چهار Cs” – عبارتند از: نوشیدنیهای گازدار، کافئین در همه اشکال (از جمله شکلات)، محصولات مرکبات و مواد غذایی حاوی غلظت بالای ویتامین C. اجتناب از غذاهای مشابه، مانند گوجه فرنگی، غذاهایترشی، الکل را در نظر بگیرید. و ادویه جاتترشی جات شیرینکنندههای مصنوعی ممکن است علائم را در برخی افراد تشدید کند.
اگر فکر میکنید غذاهای خاصی ممکن است مثانه شما را تحریک کنند، سعی کنید آنها را از رژیم غذایی خود حذف کنید. آنها را یکی یکی دوباره معرفی کنید و به آنها توجه کنید که در صورت وجود علائم بدتر میشوند.
- آموزش مثانه. تمرین مثانه شامل دفع ادرار به موقع است – رفتن به توالت مطابق با ساعت به جای انتظار برای نیاز به رفتن. شما با ادرار کردن در فواصل زمانی مشخص، مثلاً هر نیم ساعت یکبار، شروع میکنید، چه باید بروید یا نه. سپس به تدریج بین بازدید از حمام بیشتر صبر میکنید.
در طول تمرین مثانه، ممکن است یاد بگیرید که با استفاده از تکنیکهای آرامسازی، میلهای ادراری را کنترل کنید، مانند نفس کشیدن آهسته و عمیق یا پرت کردن حواس خود با فعالیت دیگری.
این اقدامات خودمراقبتی نیز ممکن است کمک کند:
- لباسهای گشاد بپوشید. از کمربند یا لباسهایی که به شکم شما فشار وارد میکند خودداری کنید.
- استرس را کاهش دهید. روشهایی مانند تجسم و بیوفیدبک را امتحان کنید.
- اگر سیگار میکشید، آن را متوقف کنید. سیگار کشیدن ممکن است هر وضعیت دردناکی را بدتر کند و سیگار به سرطان مثانه کمک میکند.
- ورزش. تمرینات کششی آسان ممکن است به کاهش علائم سیستیت بینابینی کمک کند.
مطالب مرتبط
