فاکتور V Leiden چیست و چطور خطر تورمبوز وریدی را زیاد می‌کند؟

۲۹ مرداد ۱۴۰۱آخرین بروزرسانی: ۲۹ مرداد ۱۴۰۱

زمان تقریبی مطالعه 2 دقیقه

عوامل خطرساز ارثی ترومبوز وریدی

در بیماران مبتلا به کمبودهای ارثی مواد ضدانعقادی طبیعی، توازن بین مسیرهای ضدانعقادی و تشکیل ترومبین به طور گسترده‌ای مطالعه شده است (جدول 2-54). این بیماران مستعد ابتلا به ترومبوز آمبولی وریدی (VTE) و آمبولی ریوی (PE) هستند.

فاکتور V Leiden

شایع‌ترین اختلال ارثی که باعث ترومبوز وریدهای عمقی می‌شود، جهش فاکتور V Leiden است. حدود ۵٪ از کل جامعه نسبت به این فاکتور هتروزیگوت هستند. جهش فاکتور V در مکانی روی می‌دهد که در آن پروتئین C فعال شده (APC) فاکتور Vaرا می‌شکند و غیرفعال می‌کند (Arg 506)؛ فقدان این امکان ویژه برش سبب مقاومت APC می‌شود. عدم خنثی شدن فاکتورVa جهش یافته، سبب می‌شود مجموعه پروترومبیناز به طور بی رویه‌ای فعالیت کند که این امر منجر به افزایش تولید ترومبین و فنوتیپ ترومبوفیلیک می‌گردد. تقریباً یک چهارم بیمارانی که برای نخستین بار دچار DVT یا PE شده‌اند از نظر فاکتور V Leiden، هتروزیگوت هستند و در افراد دچار DVT عود کننده یا کسانی که سابقه قوی از نظر DVT دارند. این میزان به حدود ۶۰٪ می‌رسد. در آزمون‌های تخصصی لخته‌سازی در صورتی که افزودن APC، PTT را به میزان کافی افزایش ندهد، نشان دهنده‌ی مقاومت APC است. پس از آن تعیین ژنوتیپ مشخص می‌کند که آیا آلل فاکتور V Leiden وجود دارد و آیا بیمار از این نظر هتروزیگوت است یا هموزیگوت؟

توارت FVL هتروزیگوت، ریسک VTE یا PE تا ۷ برابر افزایش می‌دهد. در سن ۵۰ سالگی، تنها ۲۵٪ افرادی که از نظر فاکتور V Leiden هتروزیگوت هستند دچار DVT یا PE می‌شوند که البته این میزان در افراد دچار ترومبوفیلی‌های ارثی دیگر به مراتب بیشتر است. به علاوه،DVT یا PE در افراد دارای فاکتور V Leiden اصولاً با عوامل خطرساز اکتسابی هم‌زمان نظیر بی‌تحرکی، حاملگی یا مصرف قرص های ضدبارداری همراه است. به طور معترضه، جهش‌های MTHFR، اثر فیبرژیک با FVL نشان نمی‌دهند، اما جهش پروترومبین نشان می‌دهد (به ادامه‌ی متن رجوع کنید). افراد هموزیگوت برای FVL یک خطر افزایش یافته‌ای VTE بین 20 تا 80 برابر را نشان می‌دهند. تنها گزارش‌هایی گهگاهی وجود دارد که بیمار FVL هموزیگوت تا سنین پیرى بدون علامت باقی مانده‌اند. علاوه بر این در موارد نادر، بیمارانی که فاقد جهش فاکتور V Leiden هستند، مقاومت APC را نشان می‌دهند. فاکتور V کمبریج جهش مشابهی در ناحیه‌ی برشی APC است (Arg 306) که البته به مراتب نادرتر از فاکتور V Leiden است و با مقاومتAPC و ترومبوز همراه است. مقاومت اکتسابی APC ممکن است ناشی از عوامل ضدانعقاد لوپوسی یا سرطان باشد، هم‌چنین این حالت در حاملگی، هورمون درمانی جبرانی (HRT)، و مصرف ضدبارداری‌های خوراکی دیده می‌شود.