درباره هیپوفیز ، دیسک کمر و تومور مغزی بدانیم

رپورتاژ

غده هیپوفیز یک بافت کوچک اما بسیار مهم است که در ناحیه زیرین مغز شما قرار دارد و هورمون های خاصی را به داخل جریان خون ترشح می کند تا کارکرد های ضروری و خاص بدن را کنترل کند. از جمله آن ها می توان به تولید مثل، رشد در دوران کودکی و کارکرد غده تیروئید اشاره کرد. بدون شک هیپوفیز مهمترین غده در بدن افراد به حساب می آید چرا که در هر لحظه کارهای مهمی در بدن انجام می دهد.

علائم ابتلا به تومور هیپوفیز

همه تومورهای هیپوفیز دارای علائم نیستند و بعضی اوقات به طور تصادفی در یک آزمایش تصویربرداری مانند MRI یا CT که به دلیل دیگری انجام می‌شود، شناسایی می‌شوند. تومورهای غده هیپوفیز، بسته به نوع هورمونی که تولید می‌کنند، می‌توانند علائم و نشانه‌های مختلفی را ایجاد کنند. از طرف دیگر برخی علائم و نشانه‌ها مربوط به تومورهای هیپوفیزی هستند که هورمونی تولید نمی‌کنند و غیرفعال هستند و به سایر ساختارها فشار وارد می‌کنند.

تومورهای بزرگ هیپوفیز – آنهایی که اندازه آنها تقریبا 1 سانتی‌متر (کمی کمتر از نیم اینچ) یا بیشتر است – به عنوان ماکروآدنوم (macroadenomas) شناخته می‌شوند. تومورهای کوچکتر را میکروآدنوم (microadenomas) می‌نامند. به دلیل اندازه ماکروآدنوم، آنها می‌توانند به غده هیپوفیز طبیعی و ساختارهای مجاور فشار وارد کنند.

علائم و نشانه‌های مربوط به فشار تومور

علائم و نشانه‌های فشار ناشی از تومور هیپوفیز ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• سردرد
• کاهش بینایی، به ویژه از دست دادن بینایی محیطی

علائم مربوط به تغییرات سطح هورمون

تومورهای بزرگ می‌توانند باعث کمبود هورمون شوند. علائم و نشانه‌های این عارضه عبارتند از:

• تهوع و استفراغ
• ضعف
• احساس سرما
• دوره‌های قاعدگی کم یا بدون قاعدگی
• اختلال عملکرد جنسی
• افزایش مقدار ادرار
• کاهش یا افزایش ناخواسته وزن

دیسک کمر ( waist disk ) عارضه ای است که در اثر وارد شدن فشار زیاد یا ضعیف شدن عضلات کمر در اثر بالا رفتن سن یا عوامل دیگر ممکن است به وجود آید. مهمترین علامت آن درد می باشد. درد معمولا در قسمت پشت بدن و پا بروز می کند. هر انسان معمولاً ۲۶ مهره در ستون فقرات خود دارد. مهره ها بوسیله صفحات انعطاف پذیری به نام دیسک بین مهره ای از یکدیگر جدا می شوند. در واقع هر فرد در حالت طبیعی دارای چهار دیسک کمر می باشد و لذا وجود دیسک کمر بیماری محسوب نمی شود. اگر بنا به دلایلی دیسک از قسمت عقبی خود دچار بیرون زدگی یا فتق شود، این قسمت بیرون زده روی نخاع یا رشته های نخاع فشار وارد می کند و سبب بروز درد در ناحیه کمر با انتشار به پاها می شود. مردم به اصطلاح به این بیماری دیسک کمر می گویند که البته اصطلاح درست آن فتق دیسک کمری می باشد. این بیماری، بیماری سیاتیک نیز خوانده می شود. دیسک بین مهره‌ای به موازات بالا رفتن سن، مایع خود را از دست می‌دهد و خشک می‌شود. در نتیجه فشردگی دیسک رخ می‌دهد که به نوبه خود می‌تواند به تخریب و تلاشی حلقه‌ی خارجی محکم دیسک بیانجامد و به این ترتیب هسته یا داخل حلقه امکان بیرون زدن از جایگاه خود و برجسته شدن را می‌یابد؛ به این عارضه بیرون زدگی دیسک کمر می‌گویند. قسمت مرکزی داخلی دیسک کمر همگام با استمرار تخریب دیسک یا وارد آمدن فشار مداوم بر ستون فقرات عملاً بخش محیطی را پاره می‌کند و از آن خارج می‌شود؛ این عارضه را پارگی دیسک یا فتق دیسک می‌خوانند. سپس اجزای ماده‌ی دیسک به ریشه‌های عصبی قرار گرفته در پشت فضای دیسک فشار می‌آورند. این امر به بروز درد، ضعف، کرختی یا تغییر حواس می‌انجامد. اکثر موارد بیرون زدگی دیسک کمر در مهره‌های پایین کمری، به ویژه در سطح‌های L4-5 و L5-S1 رخ می‌دهند.

انواع کمردرد :
عدم کنترل ادرار یا مدفوع
کمر درد شبانه
عدم توانایی اشاره کردن به محل دقیق درد
کمردرد با سفتی و خشک شدگی صبحگاهی
دارای شکستگی باشید

تومور مغزی

برای افراد مبتلا به تومور مغزی راه‌های درمانی متنوعی وجود دارد. این گزینه‌ها شامل عمل جراحی، پرتو درمانی و شیمی درمانی است و اغلب افراد از ترکیب چند گزینه بهره می‌برند.
انتخاب هر یک از روش‌های درمان به عوامل زیر بستگی دارد:

• نوع و درجه تومور مغزی
• محل تومور در مغز
• اندازه تومور
• سن و شرایط جسمانی بیمار

در بعضی از موارد خاص سرطان‌های مغز، پزشک معالج ناچار است مایع نخاعی را هم بررسی کند تا مطمئن شود سلول‌های سرطانی ستون فقرات و نخاع را تحت تاثیر قرار نداده‌اند.

مراحل جراحی

به طور معمول عمل جراحی اولین گزینه انتخابی برای درمان تومور مغزی است. با این وجود، همین جراحی نیز انواع متفاوت دارد و با متدهای متنوعی انجام می‌شود. پیش از جراحی تمام و یا بخشی از سر بیمار را می‌تراشند و در برخی مواقع، عمل جراحی تومور تحت بیحسی عمومی صورت می‌گیرد.
عمل جراحی باز مغز را کرانیتومی می گویند. در این عمل،‌ به صورت موقت بخشی از استخوان جمجمه برای دسترسی به مغز برداشته می‌شود. جراح یک برش کوچک روی پوست سر ایجاد می‌کند و با کمک اره‌های مخصوص قسمتی از استخوان جمجمه را برمی‌دارد. بیمار ممکن است طی برداشتن تمام یا بخشی از تومور به هوش باشد که این تصمیم به نظر جراح بستگی دارد. تمام تلاش جراح در انجام چنین عمل‌هایی این است که تا حد امکان و بدون آسیب رساندن به بخش‌های سالم مغز، تومور را خارج کند. در حین جراحی از فرد خواسته می‌شود پای خود را حرکت بدهد، بشمارد، حروف الفبا را به ترتیب نام ببرد و یا یک داستان تعریف کند. توانایی شخص در دنبال کردن و انجام این دستورات به جراح در محافظت از بخش‌های مهم مغز کمک می‌کند.
بعد از برداشتن تومور، جراح قسمت باز شده جمجمه را با استخوان و یا قطعه ای فلزی یا پارچه می‌پوشاند و سپس شکاف پوست سر را بخیه می‌زند. گاهی ممکن است برداشتن تومور بدون آسیب رساندن به بخش‌های سالم مغز امکان‌پذیر نباشد. در این موارد پرتو درمانی و یا روش‌های دیگر تجویز می‌شود.

دکتر گیو شریفی

متخصص جراحی مغز و اعصاب و ستون فقرات | استاد تمام شهید بهشتی

جراحی آندوسکوپی

امروزه با ارائه ابزارها و تکنیک‌های نوین جراحی، بکارگیری روش‌های با حداقل تهاجم از اولویت‌های اصلی جراحان است. دکتر گیو شریفی با آگاهی از تکنیک‌های مدرن جراحی

توان بخشی بعد از جراحی

بازگشت بیمار به شرایط عادی نیازمند توجه مناسب به شرایط جسمانی وی پس از جراحی است و توانبخشی پس از جراحی یکی از کلیدی‌ترین مولفه‌های فرآیند بهبودی است.

دکتر گیو شریفی ، متخصص جراحی مغز و اعصاب

استاد تمام و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

مدیر گروه جراحی مغز و اعصاب بیمارستان نیایش

مرکز عالی جراحی هیپوفیز

دکتر گیو شریفی، نفر اول بورد تخصصی جراحی مغز و اعصاب ایران که در حال حاظر عضوهیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی میباشند فعالیت‌های پژوهشی ارزنده‌ای را در زمینه جراحی مغز و اعصاب به خصوص در جراحی‌های آندوسکوپیک تومورهای مغزی و هیپوفیز و جراحی قاعده جمجمه درسطح جهانی انجام داده و حدود 60 مقاله علمی ایشان در مجلات معتبر پزشکی داخلی و خارجی به چاپ و نشر رسیده است.
همچنین ایشان عضو انجمن‌های تخصصی جراحی مغز و اعصاب از جمله انجمن جراحان مغز و اعصاب آمریکا میباشند.