سطح جهنمی این قمر پوشیده از دریاچههای گدازه است – دنیای آتشفشانی Io
قمر آتشفشانی مشتری، Io، بیشترین فعالیت آتشفشانی را در میان تمامی اجرام منظومه شمسی دارد. در هر لحظه، حدود ۱۵۰ آتشفشان فعال از مجموع ۴۰۰ آتشفشان این قمر در حال فوران هستند. Io به طور مداوم گدازه و گاز خارج میکند و به یک کارخانه واقعی تخلیههای آتشفشانی تبدیل شده است.
به لطف کاوشگر «جونو» (Juno) و ابزار تصویربرداری «نقشهبردار فروسرخ شفقی ژوویان» (JIRAM)، اکنون اطلاعات بیشتری درباره این قمر داغ و پرآشوب داریم.
به گفته الکساندرو مُورا (Alessandro Mura)، اخترفیزیکدان مؤسسه ملی اخترفیزیک ایتالیا، «تصاویر فروسرخ با وضوح بالا که توسط JIRAM گرفته شده و موقعیت مناسب جونو در طی پروازها نشان میدهد که سطح Io پوشیده از دریاچههای گدازهای درون ساختارهای مشابه کالدرا است. در منطقهای از سطح Io که دادههای کاملتری داریم، تخمین میزنیم که حدود ۳ درصد از آن با یکی از این دریاچههای گدازهای پوشیده شده است.»
کشمکش گرانشی Io
Io تحت تاثیر نیروهای پیچیده گرانشی قرار دارد. مدار این قمر به دور مشتری کاملاً دایرهای نیست، بنابراین بازی گرانشی بین قمر و سیاره با گذر زمان تغییر میکند. علاوه بر این، دیگر قمرهای گالیلهای مشتری – کالیستو، اروپا و گانیمِد – نیز با جرم خود تأثیر گرانشی خاصی روی Io دارند.
نتیجه این تاثیرات گرانشی متضاد، ایجاد فشار درون Io و تولید حرارت است که به صورت آتشفشانی بیرون میریزد. این قمر کوچک به یک «سیبزمینی داغ» واقعی تبدیل شده است.
مشاهدات فروسرخ
مشاهدات فروسرخ از «چورس پاترا» (Chors Patera)، یک دریاچه گدازه که محققان معتقدند مرکز آن با یک پوسته پوشیده شده و حلقهای از گدازه در اطراف آن قرار دارد، نشان میدهد که چگونه آتشفشانها بر سطح Io تأثیر میگذارند.
در حال حاضر، دانشمندان با استفاده از دادههای جمعآوری شده توسط JIRAM، توانستهاند دریاچههای گدازهای را مشاهده کنند که شامل حلقهای از گدازه مایع در اطراف لبهها و یک پوسته سختشده در مرکز دریاچه هستند. این کشفیات، نمایی از رایجترین نوع آتشفشانی در Io را ارائه میدهد.
الکساندرو مُورا میگوید: «اکنون میدانیم که رایجترین نوع آتشفشانی در Io شامل دریاچههای بزرگ گدازهای است که ماگما در آنها بالا و پایین میرود. پوسته گدازه به دیوارههای دریاچه برخورد کند و حلقه گدازهای را تشکیل دهد. این دیوارها احتمالاً صدها متر ارتفاع دارند و به همین دلیل معمولاً ماگما از پاتراها به سطح قمر نمیریزد.»
این مشاهدات نشان میدهد که گدازه از مخزن ماگما زیر سطح وارد پاترا شده و از همان مسیر خارج میشود و باعث بالا و پایین رفتن دریاچهها میشود. پوسته مرکزی با حرکت بالا و پایین به کنارههای دریاچه مالیده میشود و لبهها را شکسته و حلقهای از گدازه در اطراف دریاچه ایجاد میکند.
اهمیت مشاهدات جدید
به گفته اسکات بولتون (Scott Bolton)، محقق ارشد جونو در مؤسسه پژوهش جنوبغربی آمریکا، «این مشاهدات اطلاعات جدید و جذابی درباره فرآیندهای آتشفشانی Io ارائه میدهند.
این تحقیقات در مجله نیچر کامیونیکیشنز منتشر شده.
مطالب مرتبط
