یافتههای جدید درباره مردان نمکی ایران: نشانهها شکستگیها و آسیبهای فشاری در پیکر آنها
در اعماق معدن نمک چهرآباد در شمالغرب ایران، گروهی از معدنچیان هزاران سال پیش جان خود را در حادثهای هولناک از دست دادند. در دهههای اخیر، بقایای مومیایی شده آنها که به «مردان نمکی» معروف هستند، توسط باستانشناسان کشف شد. حال، تحقیقات جدید نگاهی عمیقتر به تاریخچه این معدن و افرادی که در آن جان باختند، ارائه میدهد.
تاریخچه معدن چهرآباد
معدن چهرآباد در ناحیه دوزلخ، در کوههای ماهنِشان قرار دارد که بهعنوان مرکز استخراج نمک در دورههای مختلف تاریخی، از جمله دوران هخامنشیان (۵۵۰ تا ۳۳۰ پیش از میلاد) استفاده میشد. این امپراتوری بزرگترین امپراتوری دوران خود بود و در اوج قدرتش از آناتولی و مصر تا آسیای مرکزی گسترده بود. اولین کشف مومیایی از این معدن در سال ۱۹۹۳ انجام شد. این مومیایی شامل سر بریدهای با ریش سفید و گوشوارهای طلایی بود که همراه با چاقوهای آهنی، یک چکمه چرمی و شلوارکهای پشمی آلوده به ادرار و فضولات انسانی پیدا شد.
یافتههای جدید درباره مردان نمکی
مطالعات نشان میدهند که تمامی این معدنچیان دچار شکستگیها و جراحات فشاری شدهاند، که نشان میدهد حادثههای معدن علت مرگ آنها بوده است. یکی از مومیاییها، که به یک پسر ۱۶ ساله تعلق دارد، در حالتی حفظ شده که دستانش را به نشانه دفاع از خود بالا برده بود. این یافتهها بهخصوص لحظات پایانی دردناک این افراد را بازتاب میدهند.
علاوه بر این، یکی از مومیاییها که به مرد پنجم مشهور است، در بدنش مقدار زیادی تخم کرمهای نواری مشاهده شد. این تخمها به دلیل رژیم غذایی شامل گوشت خام و نپخته به وجود آمده بودند. این مورد بهعنوان قدیمیترین نمونه از انگلهای رودهای در تاریخ ایران شناخته شده است.
معدن نمک و چالشهای بهرهبرداری
بدن این معدنچیان به دلیل میزان بالای نمک موجود در معدن که باعث خشک شدن بدن آنها و جلوگیری از تجزیه شده است، بهخوبی حفظ شده است. با این حال، هنوز بخشهای ناشناختهای از تاریخ این معدن وجود دارد. مطالعات نشان میدهند که معدن چهرآباد در دوران هخامنشی به شدت مورد بهرهبرداری قرار میگرفت. با این حال، در دورهای بین سالهای ۴۰۵ تا ۳۸۰ قبل از میلاد، به دلیل یک حادثه مرگبار که منجر به کشته شدن سه معدنچی شد، این معدن به مدت ۲۰۰ سال متروک شد.
استفاده از معدن در دورههای مختلف تاریخی
این معدن نه تنها در دوران هخامنشی بلکه در دورههای بعدی، از جمله دوران ساسانیان (حدود قرن دوم و سوم میلادی) و دورههای دیگری همچون دوره سلجوقیان (۱۰۸۱ تا ۱۳۰۷ میلادی) و ایلخانیان (۱۲۵۶ تا ۱۳۵۳ میلادی) نیز مورد بهرهبرداری قرار گرفته است. شواهدی وجود دارد که نشان میدهد این معدن تا قرن هفتم میلادی همچنان فعال بوده و بعدها به دلایلی متروک شده است. در مطالعات اخیر مشخص شده است که به مرور زمان، روشهای استخراج و مکانهای بهرهبرداری تغییر کردهاند و فضاهای استخراج قدیمی برای استفادههای دیگر به کار رفتهاند.
قدمت معدن و جوامع باستانی
تحقیقات جدید بر روی ۱۸ سایت باستانشناسی اطراف معدن چهرآباد نشان میدهد که این منطقه در دورههای مختلف از جمله دورههای پیشتاریخ و اسلامی نقشی محوری در زندگی اقتصادی جوامع روستایی داشته است. شواهد نشان میدهد که سکونتگاههایی به دوران مس (۵۰۰۰ تا ۴۰۰۰ پیش از میلاد) و شاید حتی به عصر حجر بازمیگردد. با این حال، هنوز هیچ مدرکی دال بر بهرهبرداری از معدن در این دوران وجود ندارد. اگر این جوامع اولیه از معدن نمک استفاده کرده باشند، روشهای استخراج آنها به قدری ابتدایی بوده که هیچ ردی از آن باقی نمانده است.
مومیاییهای نمکی ایران یکی از شگفتانگیزترین اکتشافات باستانشناسی در حوزه معدنکاری هستند. این کشفیات نه تنها بقایای انسانی به خوبی حفظ شده را به نمایش میگذارند، بلکه اطلاعات ارزشمندی از حوادث معدنکاری و زندگی افراد آن دوران در اختیار محققان قرار دادهاند.
مطالب مرتبط
