هیچ تصور میکردید که از آدمهای قرن هجدهمی هم عکس به یادگار مانده باشد؟!
واقعاً شگفتانگیز است که بعضی از این افراد در قرن هجدهم متولد شدهاند و با این حال پرترههای عکاسیشان امروز در دسترس ماست. زمانی که عکاسی در نیمه نخست قرن نوزدهم ظهور کرد، هیچکس گمان نمیکرد که افرادی زاده دهههای ۱۷۰۰ هنوز زنده باشند تا در برابر لنز نخستین دوربینها بنشینند. برای ما معمولاً تصور این است که عکسهای قدیمی تنها از نسلهای نزدیک به قرن نوزدهم به جا ماندهاند. اما واقعیت این است که طول عمر استثنایی بعضی شخصیتها و سرعت رواج فناوری عکاسی باعث شد که چهرههایی از قرن هجدهم، در قالب عکسهای پرتره برای همیشه ثبت شوند.
عکاسی پرتره و ورود به فرهنگ عمومی
اختراع داگرئوتیپ (Daguerreotype) در دهه ۱۸۳۰، تحولی اساسی در تاریخ فرهنگ تصویری بشر بود. برای نخستین بار، ثبت چهرهها نه تنها برای اشراف و درباریان بلکه برای شهروندان عادی هم ممکن شد. بسیاری از خانوادهها پرترههای عکاسی را جایگزین نقاشیهای پرهزینه کردند. همین تغییر کوچک در فناوری، حافظه تصویری بشر را بهشدت گسترش داد و باعث شد امروز ما چهرههای قرنها پیش را بهطور مستقیم ببینیم.
شکستن مرزهای ذهنی درباره تاریخ عکسها
وقتی به تاریخ تولد و مرگ شخصیتهای ثبتشده در عکسهای اولیه نگاه میکنیم، متوجه میشویم که بخشی از ذهنیت ما نیاز به بازنگری دارد. ما فکر میکنیم عکسهای قدیمی نهایتاً به نسلهایی مربوط میشود که در اوایل قرن نوزدهم به دنیا آمدهاند. اما واقعیت این است که افرادی با عمر طولانی، مانند کهنهسربازان جنگ استقلال آمریکا یا اندیشمندان آفریقایی و آسیایی، در زمان ظهور دوربین هنوز زنده بودند و چهرهشان جاودانه شد. این همزمانی، پلی میان قرن هجدهم و عصر مدرن به وجود آورد.
از استثنا تا میراث ماندگار
این پرترههای کمیاب، امروز تنها عکسهایی نیستند که یک فرد را نشان میدهند، بلکه پنجرهای به تاریخ اجتماعی، سیاسی و فرهنگی جهان محسوب میشوند. هر تصویر داستانی مستقل از دگرگونیهای جهانی دارد؛ از انقلاب آمریکا تا اصلاحات ژاپن و از بردهداری در آمریکا تا شکلگیری امپراتوریهای نوین. تماشای این تصاویر برای ما یادآور این حقیقت است که تاریخ تصویری بشر بسیار طولانیتر و پرمعناتر از چیزی است که در نگاه اول تصور میکنیم.
۱- شیمازو ناریاکیرا (1809–1858)
شیمازو ناریاکیرا یک دایمیو (Daimyō: فرمانروای فئودال) از قلمرو ساتسوما در دوران ادو ژاپن بود. او به دلیل علاقه به فناوریهای غربی و اصلاحات داخلی در تاریخ ژاپن شهرت دارد. ناریاکیرا از نخستین رهبران ژاپنی بود که اهمیت مدرنسازی نظامی و صنعتی را درک کرد. او تلاش کرد کشتیهای بخار و فناوریهای دریایی را وارد ژاپن کند. مرگ زودهنگامش در سال ۱۸۵۸ مانع از ادامه اصلاحات شد، اما میراث فکری او بعدها الهامبخش جنبش مدرنسازی ژاپن شد.
۲- عمر ابن سعید (c.1770–1864)
عمر ابن سعید یک دانشمند و فقیه مسلمان از غرب آفریقا و از قوم فولا بود. او در سال ۱۸۰۷ به اسارت درآمد و به آمریکا منتقل شد. با وجود شرایط سخت بردگی، او متون قرآنی و دعاهای اسلامی را بر روی کاغذ مینوشت و دانش خود را حفظ کرد. نوشتههای او امروز بهعنوان یکی از معدود اسناد دستاول درباره تجربه بردگی مسلمانان در آمریکا باقی مانده است. عمر ابن سعید نماد پیوند تلخ میان تاریخ آفریقا و بردهداری در آمریکا است.
۳- جان کویینسی آدامز (1767–1848)
جان کویینسی آدامز ششمین رئیسجمهور ایالات متحده و پسر جان آدامز، دومین رئیسجمهور آمریکا بود. او پیش از ریاستجمهوری، دیپلماتی برجسته و وزیر امور خارجه آمریکا بود و در مذاکره برای پایان جنگ ۱۸۱۲ نقش کلیدی داشت. پس از ریاستجمهوری، در مجلس نمایندگان آمریکا به یکی از سرسختترین مخالفان بردهداری تبدیل شد. او به خاطر جدیت و اخلاق سیاسیاش «وجدان مجلس» نامیده میشد. آدامز در سال ۱۸۴۸ در حالی درگذشت که همچنان در حال خدمت در کنگره بود.
۴- سر موسی مونتفیوری (1784–1885)
موسی مونتفیوری یک تاجر و نیکوکار برجسته یهودی اهل بریتانیا بود. او بیش از یک قرن زندگی کرد و در سراسر جهان به خاطر فعالیتهای خیریهاش شناخته شد. مونتفیوری به حمایت از جوامع یهودی در اروپا، خاورمیانه و شمال آفریقا پرداخت. سفرهای او به اورشلیم و کمکهای مالی برای ایجاد بیمارستان و مدارس تاثیر عمیقی بر تاریخ یهودیان گذاشت. طول عمر و تلاشهای او باعث شد در زمان خودش به نماد انساندوستی جهانی تبدیل شود.
۵- «پدرو»ی دوم (1825–1891)
پدرو دوم آخرین امپراتور برزیل بود که نزدیک به نیم قرن بر این کشور حکومت کرد. او علاقه زیادی به علم، عکاسی و فرهنگ داشت و به پیشرفتهای فناوری در آمریکای لاتین کمک کرد. پدرو دوم از نخستین رهبران جهانی بود که به اهمیت عکاسی بهعنوان ابزار ثبت تاریخ پی برد. دوران سلطنت او یکی از باثباتترین دورههای تاریخ برزیل بهشمار میرود. پس از سقوط سلطنت، او به تبعید رفت و در اروپا درگذشت.
۶- کانراد هایر (c.1749–1856)
کانراد هایر یکی از کهنهسربازان جنگ استقلال آمریکا بود. او در دهه ۱۷۴۰ متولد شد و بیش از یک قرن زندگی کرد. در سن ۱۰۳ سالگی از او عکسی گرفته شد که او را به یکی از قدیمیترین افراد متولد قرن هجدهم تبدیل میکند که چهرهاش در عکس باقی مانده است. هایر در جنگهای استقلال علیه بریتانیا جنگید و بخشی از تاریخ زنده انقلاب آمریکا بود. این پرتره نادر پلی تصویری میان انقلاب آمریکا و عصر عکاسی ایجاد کرده است.
۷- اندرو جکسون (1767–1845)
اندرو جکسون هفتمین رئیسجمهور ایالات متحده بود و نقش مهمی در سیاست اوایل قرن نوزدهم داشت. او به دلیل شخصیت پرخاشگر و سبک رهبری مردمیاش شناخته میشد و لقب «Old Hickory» داشت. جکسون نقش مهمی در گسترش نفوذ مردمی در سیاست آمریکا ایفا کرد، هرچند سیاستهایش در قبال بومیان آمریکا بسیار جنجالی و خشن بود. او از نخستین رؤسای جمهور آمریکا بود که در برابر دوربینهای اولیه عکاسی قرار گرفت. تصویر او یادآور همزمانی دو جهان است: سیاست قرن هجدهم و فناوری مدرن قرن نوزدهم.
خلاصه
عکاسی در نیمه نخست قرن نوزدهم آغاز شد و توانست چهرههایی را ثبت کند که در قرن هجدهم به دنیا آمده بودند. این افراد با طول عمر استثنایی خود، پلی میان دو جهان متفاوت یعنی عصر سنتی و دوران مدرن شدند. پرترههای آنان نه تنها تصاویر شخصی بلکه اسناد تاریخی مهمی درباره سیاست، فرهنگ و تحولات اجتماعی هستند. از عمر ابن سعیدِ برده مسلمان آفریقایی گرفته تا جان کویینسی آدامز رئیسجمهور آمریکا، هرکدام روایتی ویژه در خود دارند. تصاویر باقیمانده یادآور این است که عکاسی از همان آغاز نه فقط ابزار ثبت لحظهها بلکه وسیلهای برای حفظ حافظه جمعی بشر بود. این مجموعه عکسها امروزه گنجینهای ارزشمند از تاریخ زنده قرن هجدهم به شمار میرود.
❓ سؤالات رایج (FAQ):
۱- قدیمیترین افراد متولد قرن هجدهم که از آنها عکس وجود دارد چه کسانی هستند؟
افرادی مانند کانراد هایر، اندرو جکسون و جان کویینسی آدامز از جمله متولدین قرن هجدهم بودند که در زمان اختراع عکاسی زنده بودند و پرترهشان ثبت شد.
۲- چرا عکسهای افراد متولد قرن هجدهم اهمیت ویژه دارند؟
زیرا این تصاویر حلقه اتصال میان دنیای پیشامدرن و عصر فناوری هستند و تصویری مستقیم از چهرههای تاریخی به ما میدهند.
۳- چه تکنیکی برای گرفتن این عکسهای اولیه استفاده میشد؟
اغلب این پرترهها با داگرئوتیپ (Daguerreotype) ثبت شدند که یکی از نخستین روشهای عکاسی در دهه ۱۸۳۰ بود.
۴- آیا افراد عادی هم در آن دوران پرتره عکاسی داشتند؟
در ابتدا پرترهها بیشتر برای سیاستمداران، اشراف و افراد سرشناس ثبت میشد اما به مرور خانوادههای مرفه و سپس طبقات متوسط هم از این امکان استفاده کردند.
۵- این تصاویر چه تأثیری بر تاریخنگاری دارند؟
آنها منابع بصری نادری هستند که اجازه میدهند تاریخنگاران، گذشته را نه فقط از طریق متن و روایت بلکه از طریق تصویر مستقیم افراد بازسازی کنند.
مطالب مرتبط
