پرونده شکست فیلم جزیره دکتر مورو و نقش وال کیلمر در آن
گاهی اوقات برخی از اثرهای سینمایی با وجود تمام پتانسیل خود به یک فاجعه تمامعیار تبدیل میشوند و فیلم جزیره دکتر مورو یکی از مشهورترین نمونههای آن در دهه نود میلادی است. این اثر که بر اساس رمان کلاسیک اچ. جی. ولز (H.G. Wells) ساخته شد، داستانی ترسناک و تاملبرانگیز درباره یک دانشمند مجنون با بازی مارلون براندو (Marlon Brando) را روایت میکند که حیوانات را به موجوداتی شبهانسان تبدیل میکرد. حضور ستارگانی چون وال کیلمر (Val Kilmer)، دیوید تیولیس (David Thewlis) و ران پرلمن (Ron Perlman) در کنار کارگردانی مستعد مانند ریچارد استنلی (Richard Stanley)، همگی نشان از یک پروژه موفق داشتند. اما آشفتگیهای پیاپی در روند تولید باعث شد این اثر به یکی از بدنامترین فجایع تاریخ سینمای علمیتخیلی تبدیل شود.
تولید فیلم جزیره دکتر مورو از همان روزهای نخست با حوادث غیرمنتظره و عجیب گره خورد. وقوع طوفانی سهمگین در لوکیشن استرالیا، خلقوخوی پیچیده و رفتارهای غیرقابلپیشبینی مارلون براندو و حواشی عجیب در میان عوامل، شانس موفقیت اثر را به حداقل رساند. در میان این هرجومرج، ریچارد استنلی از کار برکنار شد و جان فرانکهایمر (John Frankenheimer) هدایت پروژه را برعهده گرفت. فرانکهایمر تلاش کرد اوضاع را سامان دهد اما تنش میان او و بازیگران اصلی بهویژه وال کیلمر بسیار بالا بود. در نتیجه، فیلم در اکران سینمایی شکست تجاری سختی خورد و با واکنش بسیار منفی منتقدان روبهرو شد، هرچند بعدتر به یک کلاسیک فرقه ای بدل گشت.
روابط سرد و پرخاشگرانه میان وال کیلمر و کارگردان جدید ضربه دیگری به فضای پشت صحنه زد. فرانکهایمر حتا در مصاحبهای اعلام کرد که حاضر نیست در فیلمی درباره زندگی خودش هم از کیلمر استفاده کند! با این حال، وال کیلمر سالها بعد با نگاهی متفاوت و طنزآمیز به این تجربه فاجعهبار نگریست. دیوید تیولیس خاطرهای از آخرین پیام کیلمر منتشر کرد که در آن نوشته بود: «چه داستان شگفتانگیزی را با هم زندگی کردیم؛ یکی از بزرگترین داستانها.» این نگاه به ماجرا نشان میدهد که گاهی حضور در یک شکست تاریخی هم میتواند خاطرهای فراموشنشدنی بسازد.
علل اصلی فروپاشی یکی از بزرگترین پروژههای سینمایی دهه نود
تنشهای رفتاری بازیگران و رفتارهای خرافی در ساختار تولید فیلم جزیره دکتر مورو را میتوان از زوایای روانشناختی و جامعهشناختی بررسی کرد. بحرانهای روحی و خودشیفتگی برخی چهرههای سرشناس در کنار تغییرات مداوم فضا، نوعی فروپاشی ساختاری در گروه ایجاد کرده بود. گزارشها نشان میدهند حتا رفتارهای مرتبط با جادوگری و خرافات توسط برخی عوامل به چشم میخورد. این شرایط نشان داد چطور نابسامانی در مدیریت یک پروژه بزرگ، پتانسیل یک داستان عالی را کاملاً نابود میکند. بررسی علوم شناختی درباره رفتار انسان در شرایط فشار کاری شدید، دلایل سقوط چنین پروژههای پرهزینهای را تا حد زیادی روشن میسازد.
اتفاقات عجیب لوکیشن ساخت اثر، بیشتر شبیه داستانهای ماوراءالطبیعه یا فیلمهای ترسناک بود تا یک فیلمبرداری معمولی. طوفانهای استوایی نیمی از تجهیزات را ویران کرد و به اصطلاح تصور جادوگریهای ادعاشده توسط کارگردان اخراجشده، جوی سنگین بر فضای کار حاکم ساخت. عوامل فیلم در میان جنگلهای بارانی استرالیا دچار سردرگمی شده بودند و رفتارهای عجیبی از خود بروز میدادند. مارلون براندو با گریمهای بیربط و سطلی روی سرش جلوی دوربین ظاهر میشد و دیالوگهایش را از طریق گوشی دریافت میکرد! این هرجومرج بینظیر، فضا را به حدی عجیب کرد که روایت آن پس از سالها هنوز باورنکردنی است.
بازتاب ماجرای ساخت فیلم در مستندهای سینمایی
داستان شکست فیلم جزیره دکتر مورو چنان جذاب و باورنکردنی بود که سالها بعد دستمایه ساخت یک مستند افشاگرانه قرار گرفت. مستند «ارواح گمشده: سفر شوم جزیره دکتر موروی ریچارد استنلی» (Lost Souls) با جزئیات دقیق به بررسی تمام زوایای این ساختوساز نفرینشده پرداخت. رمان اولیه اچ. جی. ولز نقدی جدی بر پیوند زدن علم بدون اخلاق و دخالت در طبیعت بود، اما اثر سینمایی به نمونهای واقعی از طغیان هوسهای انسانی در دنیای هنر تبدیل شد. سینمادوستان اکنون این پروژه را نه به عنوان یک اثر موفق علمیتخیلی، بلکه به عنوان سنبلی از پروژههای سینمایی ازدسترفته به یاد میآورند.
تجربه ساخت این اثر یادآور این واقعیت تاریخی است که سینما همواره در برابر رفتارهای غیرحرفهای و غرور بیجا آسیبپذیر بوده است. برخورد دو نسل از بازیگران بزرگ یعنی مارلون براندو از سینمای کلاسیک و وال کیلمر از سینمای مدرن دهه نود، به جای خلق یک شاهکار، به تقابلی فرسایشی بدل شد. کیلمر که در آن سالها پس از بازی در نقش بتمن به اوج شهرت رسیده بود، رفتارهایی داشت که کار را برای تیم سختتر میکرد.
جذابیت بررسی شکستهای بزرگ سینما همیشه برای علاقهمندان به تاریخ هفت هنر باقی خواهد ماند.
نگاهی دوباره به یکی از جنجالیترین آثار علمیتخیلی
مرور پرونده ساخت این اثر سینمایی نشان میدهد که گاهی حواشی پشتپرده یک فیلم، بسیار جذابتر و خواندنیتر از فیلمنامه آن از آب درمیآید. آنچه در جنگلهای استرالیا اتفاق افتاد درس بزرگی برای تهیهکنندگان هالیوود بود تا نقش مدیریت بحران را جدیتر بگیرند. اگرچه اثر نهایی نتوانست رضایت مخاطبان را جلب کند، اما خاطره آن در یاد بازیگران و دوستداران سینما ماندگار شد. داستان پرپیچوخم جزیره دکتر مورو یادگاری عجیب از دهه نود میلادی است که همچنان سوژهای جذاب برای تحلیلهای سینمایی به شمار میرود.
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
مطالب مرتبط
