پیشبینیهای درست و غلط آرتور سی کلارک درباره سال ۲۰۰۰
پیشبینیهای آرتور سی کلارک در دهههای ۶۰ و ۷۰ میلادی تصویر دقیقی از فناوریهای امروز به نمایش گذاشت. این نویسنده برجسته در مصاحبه معروف سال ۱۹۶۴ با BBC، پیدایش اینترنت، ارتباطات لحظهای و جراحی از راه دور را سالها قبل از ظهورشان توصیف کرد. کلارک حدس میزد که انسانها تا سال ۲۰۰۰ نیازی به سفرهای کاری روزمره نخواهند داشت و با ابزارهای دیجیتال از هر نقطهای روی زمین ارتباط برقرار میکنند. او معتقد بود با کوچک شدن رایانهها، اطلاعات کل جهان زیر دست هر فرد قرار میگیرد. با این حال، تمام تصورات او درست از آب درنیامد. او بازه زمانی برخی پیشرفتها مانند انرژی همجوشی یا سفر به سیارات دیگر را بسیار کوتاه تخمین زده بود.
ارزیابی دقت پیشبینیهای آرتور سی کلارک نشان میدهد که شناخت او از آینده فناوری بر پایه قوانین فیزیک بود. او بر خلاف بسیاری از آیندهنگران آن دوران، غرق در تخیلات عجیب نشد. کلارک به روشنی درک کرده بود که ماهوارههای ارتباطی دنیا را به یک دهکده کوچک تبدیل خواهند کرد. ایدهای که خودش در سال ۱۹۴۵ مطرح کرد و پایه شکلگیری شبکه اینترنت و ارتباطات ماهوارهای شد. کلارک پیشبینی کرد که ما نیازی به حمل پول نقد نخواهیم داشت و تراکنشها کاملاً الکترونیکی میشوند. ایدهای که امروزه با کارتهای اعتباری و بانکداری دیجیتال بخشی از زندگی روزمره ما شده است.
بخش دیگری از ایدههای کلارک به هوش مصنوعی و پزشکی هوشمند مربوط میشد. او باور داشت که رایانهها روزی از نظر هوش از انسان پیشی میگیرند و قادر به تحلیل دادههای پیچیده پزشکی خواهند بود. او جراحی از راه دور توسط رباتها را توصیف کرد، فناوری پیشرفتهای که امروز در بیمارستانهای مدرن به واقعیت پیوسته است. با این حال، کلارک در مورد سرعت دستیابی به زیستفرازمینیها یا درمان تمام بیماریها تا سال ۲۰۰۰ زیادهروی کرد. او فکر میکرد تا پایان قرن بیستم، بیماریهایی مثل سرطان بهطور کامل از روی زمین محو میشوند. این خوشبینی حدسهای او را در بخش پزشکی دارویی دچار خطای زمانبندی کرد.
نگاه مکانیکی و فیزیکی کلارک به آینده، زوایای بسیار جذابی دارد. او خط ارتباطی و انتقال اطلاعات را بدون سیم تصور میکرد، اما سازوکار ریزپردازندهها و نیمهرساناها هنوز اختراع نشده بود. او فکر میکرد توان پردازشی عظیم نیازمند ابزارهای بزرگ است و پزشکی دیجیتال تنها از طریق ابررایانههای غولپیکر شهری مدیریت میشود. با این حال، مفهوم شبکه جهانی را دقیق فهمید. این که چگونه خطوط ارتباطی میتوانند جغرافیا را بیمعنا کنند، نشانه درک عمیق او از فیزیک موج بود. او حتی ساختار تلفنهای هوشمند را با نام گیرندههای شخصی توصیف کرد که هر فردی یکی از آنها را در جیب خود حمل خواهد کرد.
در میان پیشبینیهای درست، تصورات فان و عجیبی هم به چشم میخورد. کلارک در یکی از ویدیوهایش مدعی شد تا سال ۲۰۰۰ انسانها قادر خواهند بود خانه خود را روی ریل یا ماشینهای عظیم سوار کنند و با تغییر فصل، کل شهر را به نقاط خوشآبوهواتر منتقل کنند! او حتی به هوش مصنوعی حیوانات اشاره کرد و گفت تا پایان قرن، انسانها میمونها را آموزش میدهند تا کارهای خانگی مثل آشپزی یا شستن ظرفها را انجام دهند. این ایدههای خندهدار نشان میدهد چطور گاهی حدسهای علمی با فانتزیهای روزمره ترکیب میشوند و فرضیههای غیرمنتظرهای میسازند.
یکی از هیجانانگیزترین ادعاهای او که نبض مخاطب را به تپش میاندازد، ایده آسانسور فضایی (Space elevator) بود. کلارک معتقد بود موشکهای شیمیایی بسیار گران و کثیف هستند و انسان برای خروج از زمین باید کابلهای فیبر کربنی عظیمی بسازد تا آسانسورها سوخت و انسان را مستقیم به مدار زمین ببرند. وقتی از او پرسیدند چه زمانی چنین سازه غولپیکری ساخته میشود، پاسخ داد: چند دهه بعد از این که مردم از خندیدن به این ایده دست بردارند! امروز ناسا و آژانسهای فضایی دقیقاً روی همین طرح کار میکنند چون متوجه شدهاند بدون آن، معدنکاوی در سیارکها غیرممکن خواهد بود.
ریشههای فرهنگی و سینمایی پیشبینیهای او در شاهکار سال ۱۹۶۸ او یعنی فیلم ۲۰۰۱: یک اودیسه فضایی (2001: A Space Odyssey) نمایان شد. او به همراه استنلی کوبریک ابزارهایی مثل تبلتهای لمسی، هوش مصنوعی خودآگاه مانند HAL 9000 و نمایشگرهای تصویری روی صندلی هواپیما را خلق کردند. این فیلم فقط یک تجربه سینمایی نبود، بلکه پیشبینی بصری آینده محسوب میشد. کلارک با ساختن این تصویر، هوش مصنوعی را به عنوان همراه و در عین حال خطری برای انسان به جامعه شناسان و دانشمندان معرفی کرد. او نشان داد که وابستگی بیش از حد به فناوری چطور روان بشر را تحت تاثیر قرار میدهد.
نگاهی به اشتباهات علمی کلارک به ما یادآوری میکند که حتی نابغهترین ذهنها نیز محدود به دانش زمان خود هستند. او تصور میکرد تا سال ۲۰۰۰ انسان روی مریخ شهرهای مسکونی میسازد و سوخت همجوشی هستهای جایگزین نفت میشود. او سرعت پیشرفت سیاسی و اقتصادی دنیا را دستکم گرفته بود. کلارک آینده را شفاف دید اما خط زمان را اشتباه محاسبه کرد. با این حال، میراث او به ما آموخت که آینده ساختنی است و خیالپردازیهای علمی دیر یا زود راه خود را به واقعیت باز میکنند.
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
این مقاله جذاب و جالب بود؟! پس برای خواندن این نوشتههای مرتبط کلیک کنید:
- ریشههای مذهبی و فلسفی در کتاب پایان طفولیت آرتور سی کلارک
- چگونه آرتور سی کلارک ایده ماهوارههای مخابراتی و مدار زمینآهنگ را مطرح کرد؟
- سبک واقعگرایی جادویی ری بردبری در کتاب حکایتهای مریخ
- قوانین سه گانه رباتیک آسیموف چگونه اخلاق هوش مصنوعی امروز را شکل داد؟
- چرا ری بردبری -نویسنده فارنهایت ۴۵۱- از اینترنت و کامپیوتر متنفر بود؟
- فوبیای عجیب پرواز در ایزاک آسیموف و تاثیر آن بر داستانهایش
مطالب مرتبط
