زندگی باورنکردنی و پر نشیب و فراز استیو جابز؛ از فرزندخواندگی تا خلق امپراتوری اپل

داستان زندگی استیو جابز (Steve Jobs) یکی از دراماتیک‌ترین و الهام‌بخش‌ترین روایت‌های تاریخ مدرن تکنولوژی است که مسیر حرکت بشریت را تغییر داد. مردی که با شلوارهای جین کهنه، بلوزهای یقه اسکی مشکی و کفش‌های ورزشی ساده‌اش بر روی صحنه می‌رفت تا محصولاتی را معرفی کند که فراتر از ابزارهای الکترونیکی، آثار هنری متحرک بودند. در این مقاله می‌خواهیم زندگی پرفراز و نشیب این اسطوره دنیای فناوری را بررسی کنیم و ببینیم چگونه یک کودک سرراهی توانست ارزشمندترین شرکت جهان را پایه‌گذاری کند. آیا واقعا هوش فنی وزنیاک بود که اپل را ساخت یا نبوغ بازاریابی جابز؟ چرا او را از شرکتی که خودش تاسیس کرده بود اخراج کردند و چگونه با بازگشتش اپل را از ورشکستگی نجات داد؟ در این مقاله قصد داریم ابعاد تاریک و روشن زندگی شخصی، کاریزمای مدیریتی، ماجراهای پیکسار و مبارزه او با بیماری را با جزییاتی عمیق مرور کنیم.

۱. ریشه‌های خانوادگی و تولد در سایه فرزندخواندگی

داستان استیو جابز در ۲۴ فوریه سال ۱۹۵۵ در سان‌فرانسیسکو آغاز شد؛ زمانی که جهان در آستانه تحولات بزرگ علمی و تکنولوژیک قرار داشت. پدر واقعی او یک مهاجر مسلمان اهل سوریه به نام عبدالفتاح جان جندلی (Abdulfattah John Jandali) بود که بعدها به عنوان استاد علوم سیاسی شناخته شد، و مادرش جوآن کارول شیبل (Joanne Carole Schieble) نام داشت که از خانواده‌ای محافظه‌کار و آلمانی‌تبار بود. رابطه این دو دانشجو در دوران تحصیل منجر به بارداری ناخواسته جوآن شد، اما از آنجا که پدر جوآن به شدت با ازدواج آن‌ها مخالفت می‌کرد و تحویل دادن فرزند نا مشروع در آن دوران تابوی بزرگی محسوب می‌شد، آن‌ها تصمیم گرفتند نوزاد را به زوجی دیگر بسپارند تا او را به سرپرستی قبول کنند.

ابتدا قرار بود یک وکیل ثروتمند و همسرش سرپرستی استیو را بر عهده بگیرند، اما آن‌ها در آخرین لحظات پشیمان شدند زیرا ترجیح می‌دادند یک نوزاد دختر داشته باشند. بدین ترتیب در نیمه‌های شب، تماسی با پل و کلارا جابز (Paul and Clara Jobs) برقرار شد و از آن‌ها پرسیده شد که آیا مایل به پذیرش این نوزاد پسر هستند یا خیر. پل که مکانیک سابق گارد ساحلی بود و کلارا که به عنوان حسابدار کار می‌کرد، بدون درنگ پاسخ مثبت دادند. مادر زیست‌شناختی استیو پس از فهمیدن این موضوع که پل دبیرستان را تمام نکرده و کلارا هرگز به کالج نرفته است، تا ماه‌ها از امضای مدارک قانونی خودداری کرد، اما سرانجام با این شرط که خانواده جابز تعهد کتبی بدهند که استیو را به دانشگاه خواهند فرستاد، رضایت داد و نام استیو پل جابز ثبت شد.

۲. دوران کودکی و ملاقات با مربی تاثیرگذار کلاس چهارم

دوران کودکی استیو جابز در حومه سرسبز کالیفرنیا سپری شد، جایی که بعدها به قلب تپنده فناوری جهان یعنی سیلیکون ولی تبدیل گردید. استیو در مدرسه پسربچه‌ای بی‌قرار، سرکش و بسیار باهوش بود که سیستم سنتی آموزش را به شدت کسل‌کننده می‌دانست و مدام با انجام شوخی‌های عجیب و غریب در کلاس، معلمان را به ستوه می‌آورد. او در محیط مدرسه احساس بیگانگی می‌کرد و اگر تلاش‌های مربی دلسوز کلاس چهارم یعنی خانم ایموجین هیل (Imogene Hill) نبود، شاید مسیر زندگی جابز به بیراهه کشیده می‌شد. این معلم خلاق با درک نبوغ پنهان استیو، با ترفندهایی مانند پرداخت جوایز نقدی کوچک و خرید کیت‌های الکترونیکی، انگیزه یادگیری را در او بیدار کرد.

تاثیر خانم هیل بر زندگی استیو به قدری عمیق بود که او تا سال‌ها بعد از این زن به عنوان یک قدیس و ناجی یاد می‌کرد که مسیر تفکرش را تغییر داد. تحت هدایت‌های این معلم، ضریب هوشی و سرعت یادگیری استیو به قدری بالا رفت که مسئولان مدرسه پیشنهاد کردند او کلاس پنجم را به صورت جهشی رد کند و مستقیما به دبیرستان برود. والدین جابز با این جهش چندساله مخالفت کردند اما اجازه دادند او یک سال تحصیلی را جهشی بخواند که این تصمیم باعث شد استیو زودتر از همسالان خود وارد دوره راهنمایی شود. این انتقال زودهنگام به مدرسه‌ای جدید چالش‌های روحی زیادی برای او به همراه داشت ولی اشتیاق او را به کارهای فنی دوچندان کرد.

۳. آشنایی با استیو وزنیاک و گام‌های نخستین در دنیای فناوری

در دوران دبیرستان، علاقه استیو جابز به الکترونیک او را به سمت شرکت در سخنرانی‌ها و کلاس‌های جانبی شرکت هیولت پاکارد (Hewlett-Packard) کشاند. در همین دوران بود که از طریق یک دوست مشترک، با جوانی هجده ساله به نام استیو وزنیاک (Steve Wozniak) آشنا شد؛ نابغه‌ای خجالتی که استعداد بی‌نظیری در طراحی مدارهای الکترونیکی پیچیده داشت. این دو به سرعت رابطه‌ای صمیمانه برقرار کردند که ترکیبی طلایی از نبوغ مهندسی وزنیاک و قدرت تجاری و کاریزماتیک جابز بود. اولین پروژه مشترک آن‌ها که جنبه تجاری و نیمه‌قانونی داشت، ساخت دستگاهی معروف به جعبه آبی (Blue Box) بود که فرکانس‌های سیستم تلفنی شرکت مخابراتی را شبیه‌سازی می‌کرد.

ایده اصلی این جعبه توسط هکری به نام جان دراپر ملقب به کاپیتان کرانچ کشف شده بود، اما جابز پتانسیل تجاری آن را دید و با وزنیاک شروع به تولید انبوه و فروش آن به دانشجویان کرد. این دستگاه به کاربران اجازه می‌داد بدون پرداخت هیچ هزینه‌ای، تماس‌های تلفنی راه دور و بین‌المللی رایگان برقرار کنند و جابز هر دستگاه را به قیمت ۱۵۰ تا ۳۰۰ دلار به فروش می‌رساند. جابز بعدها اقرار کرد که اگر پروژه جعبه‌های آبی وجود نداشت، شاید هرگز شرکتی به نام اپل متولد نمی‌شد، چرا که این کار به آن‌ها اعتماد به نفس داد تا باور کنند می‌توانند با شرکت‌های بزرگ مخابراتی رقابت کنند.

۴. سفر به هند و جستجوی معنویت شرقی در جوانی

پس از فارغ‌التحصیلی از دبیرستان، جابز وارد کالج معتبر و بسیار گران‌قیمت رید (Reed College) در پورتلند شد، اما پس از گذشت تنها یک نیم‌سال تحصیل را رها کرد زیرا احساس می‌کرد ثروت والدینش بیهوده صرف دروسی می‌شود که علاقه‌ای به آن‌ها ندارد. در این دوره او به شدت تحت تاثیر فلسفه شرق، تصوف و بودیسم ذن قرار گرفته بود و تصمیم گرفت برای کشف حقیقت درون به هند سفر کند. او در سال ۱۹۷۴ به همراه دوستش دانیل کوتل راهی هند شد تا با گوروهای معروف ملاقات کند و پاسخ سوالات وجودی خود را در معابد هندو بیابد.

این سفر چند ماهه با دشواری‌های زیادی همراه بود؛ جابز بیماری گال گرفت، وزن زیادی از دست داد و با واقعیت‌های خشن فقر در هند روبرو شد اما تجربیات معنوی عمیقی به دست آورد. او پس از بازگشت به ایالات متحده، سر خود را تراشیده بود، لباس‌های سنتی هندی به تن داشت و به شدت به گیاه‌خواری و روزه‌داری‌های طولانی روی آورده بود. این سفر دیدگاه او را نسبت به طراحی ساده، تمرکز ذهنی و حذف زواید در زندگی شکل داد، به طوری که تفکر ذن تا آخرین روزهای عمرش در نحوه طراحی محصولات اپل آشکارا دیده می‌شد.

۵. تجربه استفاده از ال‌اس‌دی و تغییر نگرش ذهنی جابز

یکی از جنبه‌های جنجالی و کمتر شنیده شده زندگی استیو جابز در دهه هفتاد میلادی، تجربیات او در زمینه مصرف مواد روان‌گردان مانند ال‌اس‌دی (LSD) بود. جابز همواره با صراحت درباره این موضوع صحبت می‌کرد و آن را یکی از دو یا سه کار مهمی می‌دانست که در طول زندگی خود انجام داده بود. او معتقد بود این تجربه‌ها به او کمک کردند تا دنیا را از زاویه‌ای متفاوت ببیند و متوجه شود که قوانین پیرامون ما وحی منزل نیستند و می‌توان آن‌ها را تغییر داد.

او ادعا می‌کرد که مصرف این مواد به او دیدگاهی هنری و خلاقانه بخشید که مهندسان سنتی و تک‌بعدی در سیلیکون ولی از درک آن عاجز بودند. این تجربه به او فهماند که هدف اصلی زندگی، انباشت ثروت مادی نیست بلکه خلق آثاری ارزشمند و تاثیرگذار است که جریان آگاهی بشری را به جلو هدایت کند. اگرچه او بعداً مصرف این مواد را کنار گذاشت، اما اثرات آن بر تفکر ضد فرهنگ غربی و روحیه عصیان‌گری او تا پایان عمر باقی ماند.

۶. بازگشت به آتاری و ماجرای چیپ‌های بازی بریک‌اوت

پس از بازگشت از سفر معنوی هند، جابز به شغل سابق خود در شرکت بازی‌سازی معروف آتاری (Atari) بازگشت تا هزینه‌های زندگی خود را تامین کند. در این دوران، موسس آتاری یعنی نولان بوشنل پروژه‌ای را به جابز پیشنهاد داد که هدف آن کاهش تعداد چیپ‌های الکترونیکی مدار بازی محبوب بریک‌اوت (Breakout) بود. آتاری متعهد شد که به ازای حذف هر چیپ اضافی از مدار، ۱۰۰ دلار پاداش پرداخت کند و جابز که خود دانش فنی کافی در زمینه الکترونیک نداشت، بلافاصله به سراغ دوست باهوشش وزنیاک رفت.

وزنیاک با تلاش شبانه‌روزی و در کمال شگفتی موفق شد تعداد ۵۰ چیپ را از مدار بازی حذف کند که این کار معادل پاداشی معادل ۵۰۰۰ دلار بود. جابز به وزنیاک اعلام کرد که آتاری تنها ۷۰۰ دلار پرداخت کرده و سهم هر کدام از آن‌ها ۳۵۰ دلار می‌شود؛ داستانی که بعدها فاش شد و نشان‌دهنده ابعاد پیچیده اخلاقی و رفتارهای تجاری جابز در جوانی بود. با این حال، وزنیاک پس از کشف حقیقت اعلام کرد که جابز را بخشیده و دوستی آن‌ها فراتر از مسائل مالی است.

۷. تاسیس شرکت اپل و ریشه‌شناسی نام این برند انقلابی

در اول آوریل سال ۱۹۷۶، شرکت کامپیوتری اپل (Apple Computer) در گاراژ خانه پدری جابز با همکاری استیو جابز، استیو وزنیاک و رونالد وین تاسیس شد. انتخاب نام اپل به پیشنهاد مستقیم جابز صورت گرفت، چرا که او در آن دوره رژیم غذایی میوه‌خواری داشت و معتقد بود این نام بسیار لطیف، صمیمی و غیرتهدیدکننده است. او می‌خواست نام شرکت در دفترچه تلفن قبل از نام شرکت‌های بزرگی مانند آتاری قرار بگیرد و از طرفی هیچ نام جذاب دیگری به ذهن آن‌ها نرسیده بود.

رونالد وین که سومین موسس شرکت بود، لوگوی اولیه اپل را که تصویر اسحاق نیوتن در زیر درخت سیب بود طراحی کرد، اما خیلی زود به دلیل ترس از بدهی‌های مالی سهم ۱۰ درصدی خود را به مبلغ ۸۰۰ دلار فروخت و شرکت را ترک کرد. جابز برای تامین سرمایه اولیه شرکت، خودروی ون فولکس واگن خود را فروخت و وزنیاک ماشین‌حساب مهندسی گران‌قیمت خود را عرضه کرد تا اولین مدارهای الکترونیکی خود را به بازار معرفی کنند.

۸. تولد رایانه‌های اپل ۱ و ۲ و آغاز عصر رایانش شخصی

نخستین محصول این شرکت نوپا، رایانه اپل ۱ (Apple I) بود که در حقیقت تنها یک برد مدار چاپی بدون کیبورد، مانیتور یا کیس محافظ بود و مشتریان باید خودشان قطعات جانبی را به آن اضافه می‌کردند. وزنیاک قیمت این رایانه دست‌ساز را ۶۶۶.۶۶ دلار تعیین کرد زیرا او علاقه خاصی به تکرار ارقام ریاضی داشت و این قیمت‌گذاری جنجال‌های زیادی را در رسانه‌ها به پا کرد. با وجود فروش محدود اپل ۱، این محصول پایه مالی مناسبی برای توسعه پروژه بعدی و بزرگ‌تر شرکت فراهم ساخت.

یک سال بعد در ۱۹۷۷، رایانه انقلابی اپل ۲ (Apple II) معرفی شد که مجهز به گرافیک رنگی، صفحه کلید یکپارچه و یک کیس پلاستیکی زیبا بود که آن را شبیه به لوازم خانگی نشان می‌داد. اپل ۲ به سرعت به یکی از پرفروش‌ترین رایانه‌های شخصی جهان تبدیل شد و نام اپل را به عنوان پیشگام این صنعت نوظهور مطرح کرد و ثروت عظیمی را برای موسسان جوان آن به ارمغان آورد.

۹. ورود جان شولی به اپل و رویای تغییر جهان

با رشد سریع و نجومی شرکت اپل، هیئت مدیره احساس کرد که استیو جابز جوان هنوز تجربه کافی برای مدیریت یک شرکت عمومی و بزرگ را ندارد. به همین دلیل، جابز به سراغ جان شولی (John Sculley) مدیرعامل موفق شرکت پپسی‌کولا رفت تا او را برای پذیرش مدیریت اجرایی اپل متقاعد کند. جابز با زدن یک حرف تاریخی و محرک به شولی گفت: «آیا می‌خواهی بقیه عمرت را به فروختن آب‌شکر بگذرانی یا می‌خواهی با من بیایی و دنیا را تغییر دهی؟»

شولی تحت تاثیر این کاریزمای جادویی پیشنهاد جابز را پذیرفت و در سال ۱۹۸۳ به عنوان مدیرعامل جدید اپل مشغول به کار شد. همکاری اولیه این دو نفر بسیار نزدیک و صمیمانه بود و رسانه‌ها آن‌ها را زوج رویایی دنیای تجارت می‌نامیدند، اما طولی نکشید که اختلاف‌نظر در شیوه‌های مدیریتی و افت فروش محصولات، رابطه صمیمانه آن‌ها را به یک جنگ قدرت تمام‌عیار تبدیل کرد.

۱۰. شاهکار تبلیغاتی ۱۹۸۴ و کارگردانی ریدلی اسکات

در ۲۲ ژانویه ۱۹۸۴، در جریان مسابقه پربیننده سوپربول، اپل یکی از ماندگارترین و تاثیرگذارترین تیزرهای تبلیغاتی تاریخ تلویزیون را برای معرفی مکینتاش پخش کرد. این تبلیغ که به کارگردانی ریدلی اسکات (Ridley Scott) سازنده فیلم معروف بلید رانر ساخته شده بود، بر اساس رمان معروف جورج اورول طراحی گردید. در این تیزر، زنی ورزشکار با چکش به سمت نمایشگر غول‌پیکر برادر بزرگ حمله می‌کند که کنایه‌ای آشکار به انحصار طلبی شرکت آی‌بی‌ام در بازار رایانه‌ها بود.

پخش این تبلیغ طوفانی در میان بینندگان به پا کرد و باعث شد نام مکینتاش بدون نیاز به توضیحات فنی پیچیده، در ذهن میلیون‌ها نفر حک شود. این پیام به مخاطبان القا می‌کرد که مکینتاش ابزاری برای آزادی اندیشه و مبارزه با یکپارچه‌سازی ذهن‌ها توسط ابرقدرت‌های تکنولوژی است و بدین ترتیب بازاریابی احساسی اپل آغاز شد.

۱۱. رونمایی از مکینتاش و جادوی رابط کاربری گرافیکی

چند روز پس از پخش تیزر تبلیغاتی، جابز سیستم‌عامل و رایانه جدید مکینتاش (Macintosh) را در نشست سالانه سهام‌داران به شکلی دراماتیک و هیجان‌انگیز معرفی کرد. مکینتاش اولین رایانه شخصی موفق تجاری بود که از رابط کاربری گرافیکی و موش‌واره (Mouse) استفاده می‌کرد که جابز ایده اولیه آن را در بازدید تاریخی خود از مرکز تحقیقات زیراکس پارک الهام گرفته بود. این دستگاه به جای تایپ دستورات متنی خسته‌کننده، پنجره‌ها و آیکون‌های گرافیکی زیبایی را به کاربران هدیه داد.

مراسم رونمایی از مکینتاش چنان غوغایی ایجاد کرد که حضار با ایستادن و تشویق‌های طولانی‌مدت، فضایی شبیه به کنسرت‌های موسیقی را بازسازی کردند. اگرچه مکینتاش به دلیل حافظه محدود و سرعت پایین فروش اولیه پایینی داشت، اما نگرش بشر را نسبت به تعامل با ماشین‌ها برای همیشه تغییر داد و استاندارد جدیدی در صنعت رایانه وضع نمود.

۱۲. بحران مدیریت و داستان اخراج تلخ جابز از اپل

با وجود نبوغ بالای جابز، رفتارهای استبدادی، بی‌ثباتی‌های اخلاقی و فشارهای کاری خردکننده‌ای که او به کارکنان وارد می‌کرد، جو ناآرامی در شرکت اپل به وجود آورده بود. کاهش شدید فروش رایانه‌ها در اواخر سال ۱۹۸۴ و شکست پروژه‌های گران‌قیمت، اختلاف عمیقی بین جابز و جان شولی ایجاد کرد که در نهایت به بن‌بست رسید. شولی با حمایت کامل هیئت مدیره توانست جابز را از سمت ریاست بخش مکینتاش برکنار کند و عملاً او را از تمام تصمیم‌گیری‌های اجرایی کنار بگذارد.

استیو جابز که خود را در حاشیه شرکتی می‌دید که بنیان‌گذارش بود، در سال ۱۹۸۵ با سرخوردگی و خشم فراوان اپل را ترک کرد و تقریباً تمام سهام خود را فروخت. او بعدها این اخراج تلخ را یکی از بهترین اتفاقات زندگی خود توصیف کرد که باعث شد از قید و بندهای سنگین رها شود و وارد خلاق‌ترین دوران زندگی حرفه‌ای خود گردد.

۱۳. تاسیس شرکت نکست و مکعب‌های جادویی گران‌قیمت

پس از خروج از اپل، جابز بلافاصله در سال ۱۹۸۵ شرکت رایانه‌ای جدیدی به نام نکست (NeXT) را با تمرکز بر ساخت رایانه‌های قدرتمند برای مراکز دانشگاهی تاسیس کرد. این شرکت محصولی منحصر‌به‌فرد به نام نکست‌کیوب (NeXTcube) را روانه بازار کرد که یک رایانه مکعبی شکل با بدنه آلیاژ منیزیم و طراحی فوق‌العاده چشم‌نواز بود. جابز در این محصول استانداردهای زیبایی‌شناختی و فنی بسیار بالایی را پیاده‌سازی کرد که در زمان خود بی‌نظیر بود.

با وجود قدرت پردازش بالا و سیستم‌عامل مدرن شیءگرا، قیمت بالای ۶۵۰۰ دلاری این دستگاه مانع از موفقیت تجاری گسترده آن در بازار عمومی شد. با این حال، فناوری‌های نرم‌افزاری توسعه یافته در نکست، پایه‌های سیستم‌عامل‌های آینده اپل را شکل دادند و به عنوان یکی از باارزش‌ترین دارایی‌های جابز در آینده شناخته شدند.

۱۴. تیم برنرز لی و تولد اولین سرور وب جهان روی سیستم نکست

یکی از بزرگ‌ترین افتخارات تاریخی رایانه‌های شرکت نکست، نقش کلیدی آن‌ها در پیدایش و توسعه شبکه جهانی وب (World Wide Web) بود. در سال ۱۹۹۰، دانشمند انگلیسی تیم برنرز لی (Tim Berners-Lee) در مرکز تحقیقاتی سرن سوئیس، از یک رایانه نکست برای نوشتن اولین مرورگر وب استفاده کرد. او همچنین اولین سرور وب جهان را روی همین ماشین منیزیمی مشکی‌رنگ راه‌اندازی نمود.

توانایی‌های نرم‌افزاری پیشرفته و ابزارهای توسعه سریع در سیستم‌عامل نکست استپ به برنرز لی اجازه داد تا ایده‌های خود را به سرعت عملی کند. بدین ترتیب، این اختراع سرنوشت‌ساز بشریت روی پلتفرمی شکل گرفت که جابز آن را طراحی کرده بود، واقعیتی که اهمیت نگاه رو به جلوی او را در صنعت آی‌تی اثبات کرد.

۱۵. خرید پیکسار از جورج لوکاس و انقلاب انیمیشن‌های دیجیتال

در سال ۱۹۸۶، جابز بخش گرافیک کامپیوتری شرکت لوکاس‌فیلم را از جورج لوکاس به مبلغ ۱۰ میلیون دلار خریداری کرد و آن را پیکسار (Pixar) نامید. لوکاس که به دلیل طلاق سنگین خود به نقدینگی نیاز داشت، این بخش ارزشمند را با قیمتی بسیار پایین به جابز واگذار کرد. جابز سال‌ها زیان‌های مالی پیکسار را از جیب خود پرداخت کرد تا سرانجام با کارگردانی جان لستر اولین انیمیشن بلند کامپیوتری جهان یعنی داستان اسباب‌بازی ساخته شد.

موفقیت خیره‌کننده داستان اسباب‌بازی و انیمیشن‌های بعدی نظیر شرکت هیولاها و در جستجوی نمو، پیکسار را به غول انیمیشن‌سازی جهان تبدیل کرد. در نهایت دیزنی در سال ۲۰۰۶ پیکسار را به مبلغ ۷.۴ میلیارد دلار خریداری کرد و جابز با تصاحب ۷ درصد از سهام دیزنی، به بزرگ‌ترین سهام‌دار انفرادی این غول سرگرمی تبدیل شد.

۱۶. بازگشت قهرمانانه به اپل و نجات از آستانه ورشکستگی

در اواسط دهه نود میلادی، شرکت اپل به دلیل سوءمدیریت و شکست پروژه‌های نرم‌افزاری متعدد، در آستانه ورشکستگی کامل قرار گرفته بود. مدیران وقت اپل برای برون‌رفت از بحران سیستم‌عامل، تصمیم گرفتند شرکت نکست را در سال ۱۹۹۶ به مبلغ ۴۲۹ میلیون دلار خریداری کنند. این معامله تاریخی زمینه بازگشت دوباره استیو جابز را به خانه‌اش پس از ۱۱ سال تبعید خودخواسته فراهم کرد.

جابز در ابتدا به عنوان مشاور وارد شد اما به سرعت با حذف رقبا، به عنوان مدیرعامل موقت اپل زمام امور را به دست گرفت. او پروژه‌های موازی و بی‌فایده زیادی را متوقف کرد، تمرکز تیم طراحی را به سمت سادگی برد و با تامین سرمایه از رقیب دیرینه یعنی مایکروسافت، بقای موقت شرکت را تضمین نمود.

۱۷. معرفی آی‌مک و تغییر زبان طراحی محصولات دیجیتال

در سال ۱۹۹۸، اپل با معرفی رایانه رومیزی آی‌مک جی۳ (iMac G3) بار دیگر دنیای فناوری را شگفت‌زده کرد. این محصول حاصل همکاری نزدیک استیو جابز و طراح نابغه بریتانیایی جانی آیو (Jony Ive) بود که بدنه‌ای پلاستیکی، شفاف و رنگارنگ داشت. آی‌مک به سرعت به نمادی از تلفیق هنر طراحی مدرن و کارآمدی تکنولوژی تبدیل شد و فروش فوق‌العاده‌ای را تجربه نمود.

حذف فلاپی دیسک و استفاده مستقیم از پورت‌های یواس‌بی و اینترنت در این دستگاه، نشان‌دهنده شجاعت جابز در حذف فناوری‌های قدیمی بود. موفقیت تجاری آی‌مک، اپل را دوباره به سوددهی رساند و جابز در سال ۲۰۰۰ به عنوان مدیرعامل دائمی شرکت منصوب گردید.

۱۸. انقلاب آی‌پاد و آی‌تونز در صنعت موسیقی جهان

با ورود به قرن جدید، جابز متوجه شد که آینده تکنولوژی با سبک زندگی دیجیتال و سرگرمی گره خورده است. در سال ۲۰۰۱، اپل پخش‌کننده موسیقی جیبی آی‌پاد (iPod) را با شعار تبلیغاتی «هزار آهنگ در جیب شما» معرفی کرد. این دستگاه کوچک با چرخ کلیک چرخان و طراحی مینی‌مالیستی‌اش به سرعت به یک پدیده فرهنگی جهانی تبدیل شد.

همزمان با معرفی سخت‌افزار، جابز فروشگاه موسیقی آنلاین آی‌تونز (iTunes Store) را راه‌اندازی کرد که به کاربران اجازه می‌داد آهنگ‌ها را به صورت قانونی خریداری کنند. این پلتفرم صنعت موسیقی را که در حال نابودی به دلیل دانلودهای غیرقانونی بود نجات داد و اپل را به بزرگ‌ترین فروشنده موسیقی دنیا تبدیل کرد.

۱۹. ورود به دنیای تلفن‌های هوشمند با معرفی آیفون انقلابی

در ژانویه ۲۰۰۷، جابز روی صحنه رفت تا محصولی را معرفی کند که کل صنعت موبایل را برای همیشه دگرگون ساخت. او اعلام کرد که قرار است یک آی‌پاد با صفحه عریض، یک تلفن همراه انقلابی و یک دستگاه ارتباط اینترنتی پیشرفته معرفی کند، اما در واقع همه این‌ها در قالب یک محصول به نام آیفون (iPhone) جمع شده بودند.

آیفون با حذف کیبوردهای فیزیکی و معرفی صفحه نمایش چندلمسی خازنی، تجربه کاربری جدیدی را به دنیا معرفی کرد. این محصول انقلابی سهم عظیمی از بازار شرکت‌های بزرگی مانند نوکیا و بلک‌بری را بلعید و اپل را به سودآورترین شرکت جهان تبدیل نمود.

۲۰. پشت پرده حقوق یک دلاری و ترفندهای مالیاتی جابز

یکی از حقایق جالب درباره جابز پس از بازگشت به اپل، حقوق سالانه نمادین یک دلاری او بود که نام او را در کتاب رکوردهای گینس ثبت کرد. اگرچه این اقدام در نگاه اول یک فداکاری بزرگ به نظر می‌رسید، اما در واقع ترفندی هوشمندانه برای کاهش مالیات بر درآمد شخصی بود. طبق قوانین ایالات متحده، حقوق‌های بالا مشمول مالیات‌های سنگین هستند اما افزایش ارزش سهام شامل مالیات کمتری می‌شود.

جابز در عوض پاداش‌های کلانی مانند یک جت شخصی ۴۶ میلیون دلاری و میلیون‌ها سهم باارزش از هیئت مدیره دریافت می‌کرد. این استراتژی مالی باعث شد ثروت شخصی او به موازات رشد ارزش بازار سهام اپل به میلیاردها دلار برسد، در حالی که مالیات بسیار کمتری پرداخت می‌کرد.

۲۱. شیوه مدیریت کاریزماتیک، دیکتاتوری و خودشیفتگی جابز

سبک مدیریتی جابز ترکیبی عجیب از کاریزمای شدید و رفتارهای مستبدانه بود که کارکنان را هم‌زمان مجذوب و وحشت‌زده می‌کرد. پدیده‌ای به نام «میدان تحریف واقعیت» درباره او مطرح بود که به واسطه آن می‌توانست دیگران را متقاعد کند تا کارهای غیرممکن را در زمان‌های کوتاه انجام دهند. او به شدت روی جزئیات حساس بود و هیچ‌گونه حد وسط یا کار معمولی را از کارمندانش نمی‌پذیرفت.

بسیاری از مهندسان اپل از هم‌سفر شدن با او در آسانسور می‌ترسیدند، زیرا جابز ممکن بود با چند سوال ساده درباره کارشان، آن‌ها را در همانجا اخراج کند. با این حال، او معتقد بود این سخت‌گیری‌ها برای حفظ کیفیت و جلوگیری از رخنه روحیه متوسط‌پسندی در ساختارهای شرکت حیاتی است.

۲۲. زندگی خانوادگی، ازدواج با لورن پاول و چالش‌های شخصی

در زندگی شخصی، جابز در سال ۱۹۹۱ با لورن پاول (Laurene Powell) که زنی باهوش و فارغ‌التحصیل رشته تجارت بود ازدواج کرد و صاحب سه فرزند شد. لورن نقش مهمی در ایجاد آرامش در زندگی پر تنش جابز ایفا کرد و تا آخرین لحظات عمرش در کنار او باقی ماند. جابز همچنین دختری به نام لیزا داشت که حاصل رابطه او با کریس‌ان برنان در جوانی بود و سال‌ها از پذیرش پدری او امتناع می‌کرد.

اگرچه جابز در ابتدا پیوند خود با لیزا را تکذیب می‌کرد، اما بعدها او را به فرزندی پذیرفت و رابطه صمیمانه‌تری با او برقرار نمود. خواهر واقعی او مونا سیمپسون نیز که یک نویسنده معروف بود، در بزرگسالی جابز را پیدا کرد و این دو رابطه عاطفی بسیار نزدیکی با یکدیگر داشتند.

۲۳. مبارزه با تومور پانکراس و چالش‌های سلامتی استیو جابز

در سال ۲۰۰۴، جابز اعلام کرد که پزشکان ابتلای او را به نوع نادری از سرطان لوزالمعده (تومور سلول‌های جزیره‌ای) تشخیص داده‌اند. این نوع سرطان بر خلاف سایر سرطان‌های پانکراس، رشد بسیار کندی داشت و با جراحی به موقع قابل درمان بود. با این حال، جابز به دلیل اعتقادات معنوی خود، نه ماه از انجام جراحی خودداری کرد و به درمان‌های جایگزین مانند طب سوزنی و رژیم‌های گیاهی روی آورد.

این تصمیم خودسرانه باعث شد سرطان به سایر نقاط بدن او سرایت کند و جراحی‌های بعدی و پیوند کبد در سال ۲۰۰۹ نتوانند بیماری او را به طور کامل ریشه‌کن کنند. ظاهر نحیف و لاغر او در آخرین کنفرانس‌ها نگرانی‌های زیادی را در بین طرفداران و سهام‌داران اپل ایجاد کرد.

۲۴. میراث ماندگار جابز و مرگ او در سال ۲۰۱۱

سرانجام استیو جابز در ۵ اکتبر ۲۰۱۱ در سن ۵۶ سالگی در خانه‌اش در پالو آلتو درگذشت. مرگ او موجی از اندوه و تحسین جهانی را به همراه داشت و میلیون‌ها نفر در سراسر دنیا با روشن کردن شمع در جلوی فروشگاه‌های اپل یاد او را گرامی داشتند. جابز تا آخرین روزهای زندگی خود بر طراحی محصولات نظیر آی‌پد نظارت داشت و میراثی ماندگار بر جای گذاشت.

میراث جابز فراتر از ابزارهای هوشمند، رویکردی نوین به ترکیب هنر، علوم انسانی و فناوری بود که شیوه ارتباط، آموزش و سرگرمی انسان‌ها را بازتعریف کرد. او به دنیا ثابت کرد که افراد دیوانه‌ای که فکر می‌کنند می‌توانند دنیا را تغییر دهند، همان‌هایی هستند که در نهایت این کار را انجام می‌دهند.

سوالات متداول

دکتر علیرضا مجیدی

پزشک، نویسنده و بنیان‌گذار وبلاگ «یک پزشک»

دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان‌گذار وبلاگ «یک پزشک».
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!

دربارهٔ علیرضا مجیدی در یک پزشک