رازهای مگوی کیف سامسونت پالپ فیکشن؛ درون این جعبه درخشان چیست؟

کارگردان: کوئنتین تارانتینو (Quentin Tarantino)

شرکت سازنده: میراماکس فیلمز (Miramax)

بازیگران اصلی و نقش‌ها:

• جان تراولتا در نقش وینسنت وایت (آدم‌کش حرفه‌ای)
• ساموئل ال. جکسون در نقش جولز وینفیلد (شریک وینسنت)
• اوما تورمن در نقش میا والاس (همسر رئیس باند)
• بروس ویلیس در نقش بوچ کالیج (بوکسور فراری)
• وینگ ریمز در نقش مارسلوس والاس (رئیس مقتدر مافیا)

پالپ فیکشن روایتی غیرخطی از زندگی چند جنایتکار در لس‌آنجلس است که مسیرهایشان به شکلی عجیب و تقدیرگونه به هم گره می‌خورد. فیلم با سرقت دو نوچه از یک آپارتمان شروع می‌شود، به ماجرای نگهداری از زن رئیس باند می‌رسد، با یک قتل تصادفی در ماشین ادامه می‌یابد و در نهایت به یک رستوران بین‌راهی ختم می‌شود. اتمسفر فیلم ترکیبی از خشونت عریان، طنز سیاه و دیالوگ‌های بی‌پایان درباره چیزهای پیش‌پاافتاده مثل همبرگرهای فرانسوی یا ماساژ پا است. این فیلم قواعد کلاسیک روایت را شکست و ثابت کرد که می‌توان داستانی جنایی را با لحنی «کول» و مدرن تعریف کرد که در آن شخصیت‌ها به همان اندازه که خطرناکند، فیلسوف‌مآب و وراج هم هستند. همه چیز حول محور قدرت، شانس و البته آن کیف مرموز می‌چرخد.

یکی از پرطرفدارترین و در عین حال عجیب‌ترین تئوری‌ها درباره محتویات کیف، این است که «روح» مارسلوس والاس درون آن قرار دارد. طرفداران این نظریه به چند نکته ظریف استناد می‌کنند؛ اول اینکه رمز کیف ۶۶۶ است که در فرهنگ غربی عدد شیطان (The Beast) شناخته می‌شود. دوم، مارسلوس والاس در اولین نمای حضورش در فیلم، یک چسب زخم بزرگ پشت گردنش دارد. بر اساس برخی افسانه‌های قدیمی و ماورالطبیعه، شیطان روح انسان را از پشت گردنش بیرون می‌کشد. بنابراین، طبق این فرضیه، مارسلوس روحش را به شیطان فروخته و حالا توسط وینسنت و جولز درصدد پس گرفتن آن است. درخشش طلایی داخل کیف هم نمادی از شکوه و ارزش بی‌پایان روح انسانی است که در چنگال ماده اسیر شده است. هرچند این تئوری بسیار جذاب و سینمایی به نظر می‌رسد، اما خود تارانتینو هرگز آن را رسماً تایید نکرده و بیشتر آن را یک برداشت خلاقانه از سوی تماشاگران می‌داند.

در اصطلاح سینمایی، به شیئی که موتور محرک داستان است اما ماهیت واقعی‌اش اهمیت چندانی برای مخاطب ندارد، مک‌گافین (MacGuffin) می‌گویند. آلفرد هیچکاک این اصطلاح را ابداع کرد و تارانتینو در پالپ فیکشن آن را به اوج رساند. کیف سامسونت دقیقاً یک مک‌گافین کلاسیک است. فرقی نمی‌کند داخلش الماس باشد، شمش طلا یا بمب اتم؛ آنچه اهمیت دارد این است که شخصیت‌ها برای به دست آوردنش حاذقانه می‌جنگند و آدم می‌کشند. تارانتینو با نشان ندادن محتویات کیف، در واقع از تماشاگر می‌خواهد که روی «واکنش» شخصیت‌ها تمرکز کند نه بر روی خود شیء. وقتی وینسنت کیف را باز می‌کند، چهره‌اش غرق در نوری جادویی می‌شود و در پاسخی کوتاه به سوال «آیا زیباست؟» فقط می‌گوید: «آره، خیلی قشنگه». این ابهام باعث می‌شود هر تماشاگر بر اساس ذهنیات خودش، ارزشمندترین چیزی که تصور می‌کند را داخل آن کیف بگذارد.

تارانتینو که یک گیک تمام‌عیار سینماست و سابقه کار در ویدئوکلوپ را دارد، برای طراحی صحنه کیف از فیلم نوار کلاسیک «مرگبار ببوس مرا» (Kiss Me Deadly) محصول ۱۹۵۵ الهام گرفته است. در آن فیلم هم جعبه‌ای وجود دارد که وقتی باز می‌شود، نوری خیره‌کننده از آن بیرون می‌زند (که در آنجا محتوای رادیواکتیو داشت). تارانتینو با ادای احترام به این فیلم، از یک حقه ساده تکنیکی استفاده کرد: قرار دادن چند لامپ کوچک پرقدرت و باتری داخل کیف تا وقتی باز می‌شود، هاله‌ای طلایی روی صورت بازیگر ایجاد کند. این ارجاع سینمایی نشان می‌دهد که محتوای کیف بیشتر از آنکه یک راز منطقی باشد، یک بازی فرمی با تاریخ سینماست. او می‌خواست حس حیرت و جادویی که در سینمای قدیمی وجود داشت را به دنیای خشن و رئالیستی پالپ فیکشن تزریق کند.

یکی دیگر از حدس‌های پرطرفدار این است که درون کیف، الماس‌های دزدیده شده از فیلم اول تارانتینو یعنی سگ‌های انباری (Reservoir Dogs) قرار دارد. در پایان آن فیلم، سرنوشت الماس‌ها دقیقاً مشخص نمی‌شود. از آنجایی که دنیای فیلم‌های تارانتینو به هم متصل است (مثلاً وینسنت وایت در پالپ فیکشن برادر ویک وایت یا همان آقای بلوند در سگ‌های انباری است)، بسیاری معتقدند که مارسلوس والاس آن الماس‌ها را خریده یا تصاحب کرده است. راجر ایبرت منتقد فقید سینما هم زمانی به این نکته اشاره کرد که شاید این کیف حلقه‌ای باشد که تمام دنیای جنایی تارانتینو را به هم وصل می‌کند. با این حال، تارانتینو بعدها در مصاحبه‌ای گفت که در فیلمنامه اولیه قرار بود داخل کیف الماس باشد، اما بعداً فکر کرد که این خیلی کلیشه‌ای است و تصمیم گرفت آن را به یک معمای باز تبدیل کند تا جذابیت فیلم در طول زمان حفظ شود.

از منظر روانشناسی، کیف سامسونت در پالپ فیکشن نمادی از «طمع» و «اشتیاق بی‌پایان انسانی» است. این که ما محتوا را نمی‌بینیم، باعث می‌شود فرافکنی (Projection) انجام دهیم. هر کسی بر اساس خلأهای درونی خودش تصور می‌کند درون کیف چیست. برای یک فرد مادی‌گرا، آنجا پول یا طلا قرار دارد؛ برای یک فرد مذهبی، چیزی معنوی و برای یک خوره علمی-تخیلی، تکنولوژی پیشرفته. از سوی دیگر، در جامعه‌ای که همه چیز کالا شده است، تارانتینو با نشان ندادن کالا، ارزش آن را به بی‌نهایت می‌رساند. این کیف محرکی است که آدم‌ها را به حرکت وا می‌دارد، آن‌ها را به کشتن همدیگر ترغیب می‌کند و در نهایت، تنها چیزی که باقی می‌ماند، یک درخشش خیره‌کننده است که هیچ دردی از شخصیت‌های تنها و سرگردان فیلم دوا نمی‌کند. این نگاه پوچ‌گرایانه (Nihilistic) به اشیاء قیمتی، یکی از لایه‌های زیرین و عمیق فیلم است.

پاسخ کوتاه این است: «چون فرقی نمی‌کرد». تارانتینو معتقد است که ابهام، قدرت بیشتری از وضوح دارد. اگر او داخل کیف را نشان می‌داد، معما تمام می‌شد و بحث و جدل‌ها پیرامون فیلم بعد از چند هفته فروکش می‌کرد. اما حالا با گذشت سی سال، هنوز درباره آن صحبت می‌کنیم. این یک استراتژی هوشمندانه برای ماندگاری اثر است. علاوه بر این، نشان ندادن محتویات باعث می‌شود که توجه مخاطب از «شیء» به «شخصیت» معطوف شود. ما به جای اینکه به طلاها خیره شویم، به تغییر حالت چشمان وینسنت وایت نگاه می‌کنیم. این تکنیک باعث می‌شود فیلم از یک اثر جنایی معمولی به یک تجربه سینمایی انتزاعی ارتقا یابد. تارانتینو با این کار به شعور مخاطب احترام می‌گذارد و اجازه می‌دهد او هم در خلق بخشی از داستان سهیم باشد؛ یعنی همان بخش «تخیل» که قدرتمندتر از هر جلوه ویژه‌ای است.

کیف سامسونت پالپ فیکشن به قدری مشهور شد که در آثار هنری و رسانه‌ای متعددی به آن ارجاع داده شده است. از انیمیشن‌های محبوبی مثل «سیمپسون‌ها» گرفته تا بازی‌های ویدیویی، همه با این درخشش طلایی شوخی کرده‌اند. این کیف تبدیل به نمادی از «راز نهایی» شده است. در بسیاری از فیلم‌های اکشن بعدی، کارگردان‌ها سعی کردند از این تکنیک استفاده کنند اما موفقیت تارانتینو را تکرار نکردند؛ چون راز کیف در پالپ فیکشن فقط یک افکت نوری نبود، بلکه با کل تم فیلم یعنی «انتخاب و تقدیر» گره خورده بود. حتی در دنیای تبلیغات هم از این ایده استفاده شده تا نشان دهند کالای مورد نظر به قدری ارزشمند است که نوری الهی از آن ساطع می‌شود. این نشان‌دهنده نفوذ عمیق یک ایده ساده تصویری در ناخودآگاه جمعی مخاطبان جهانی است.

در طول سال‌ها، برخی ادعا کردند که در نسخه‌های خاصی از فیلم (مثلاً نسخه ژاپنی یا تدوین کارگردان) برای لحظه‌ای داخل کیف دیده می‌شود. این یک دروغ محض و از همان دست افسانه‌های شهری (Urban Legends) است که برای فیلم‌های بزرگ ساخته می‌شود. هیچ نسخه‌ای از پالپ فیکشن وجود ندارد که محتویات کیف را لو داده باشد. سوءبرداشت دیگر این است که نوری که از کیف می‌تابد ناشی از یک پدیده ماورایی است، در حالی که در منطق فیلم، این نور صرفاً یک ابزار هنری برای نشان دادن «ارزش بالا» است. برخی حتی سعی کردند با تحلیل طیف نوری بازتاب شده روی صورت وینسنت، جنس ماده داخل کیف را حدس بزنند! اما واقعیت این است که تارانتینو آگاهانه تمام سرنخ‌های قطعی را حذف کرده تا فیلمش را از چنگال پاسخ‌های تک‌بعدی نجات دهد و آن را در تالار افتخارات ابدی سینما جای دهد.