چرا سگهای آبی سد میسازند؟
طولانیترین سدِ ساخنۀ سگ آبی در جهان، در جنگلهای دور افتادۀ شمال کانادا، واقع است. این سازه که همچون دیوار قلعهای آب را در بر میگیرد، ۸۵۰ متر طول دارد، و در تصاویر ماهوارهای قابل رویت است. این سد و سگهای آبی حافظ آن در آمریکای شمالی، اکوسیستم منطقه را به طرز چشمگیری متحول ساختهاند، و برکهای با گنجایش ۷۰.۰۰۰.۰۰۰ لیتر آب ایجاد کرده است. این خانهای وسیع و مناسب برای سازندگان این قلمروی جنگلی است. اما حتی سدهایی با یک درصد گنجایش این سد، قادرند تاثیرات زیادی روی محیط زیست خود بگذارند. خب سگهای آبی دقیقاً چگونه جنگل را باز طراحی میکنند و در گام نخست چگونه این سازههای عظیم را میسازند؟
این سگ آبی ساکن شمال غربی ایالات متحده را در نظر بگیرید. با قدی کمتر از ۶۱ سانتی متر، نمایندهٔ سرافراز دومین گونهٔ بزرگ جوندگان جهان است. زمانی که او در معرض خطر شکارچیان در خشکی است، با ساختن خانهای در میان برکه، خندق بزرگی برای حفظ جان خود در اختیار خواهد داشت. اما او نمیتواند به سادگی، هر جایی یک سد بسازد. سگ آبی ما با دنبال کردن صدای آب روان، به دنبال مناطق پر از چوب میگردد تا جویباری با اندازهی متوسط، نه خیلی شیبدار و نه خیلی عمیق، پیدا کند. او بعد از اینکه یک مکان ساخت و ساز را به خاطر کف سنگی آن رها کرد، جویباری پیدا میکند که کف آن نرم و گلآلود، با ترکیب پوشش گیاهی، گل و چوب، است. در امتداد لبهٔ رودخانه یک ساحل کوچک ایجاد میکند. بعد، با کمک دندانهای نیشاش که سه برابر قویتر از هر پستانداری با این جثه است، کندههای اطراف را با جویدن به شکل چوبهای محکم درمیآورد. سپس چوبها را داخل آب میغلتاند و در بستر نرم آن فرو میکند. شکلهای مختلفی از سدهای ساخته شده توسط سگهای آبی وجود دارد، اما سگ آبی ما با انتخاب سدی مقعر، آب جاری پرفشار را پراکنده میکند، و با انتخاب لایههایی از سنگهای بزرگ، مناطقی را تقویت میکند که آب در آنجا جریان نیرومندی دارد.
بسته به طول یک سد، سرعت جریان جویبار، و تعداد سگهای آبی مشغول کار، سرعت ساخت این معماران شایسته، به شکل خارقالعادهای بالا است. در برخی موارد که انسان قصد داشت سدها را از بین ببرد، سگهای آبی آنها را یک شبه بازسازی کردهاند؛ گاهی اوقات در بازسازی، سد بزرگتری ساختهاند. مانند بسیاری از سدها، پروژۀ سگ آبی ما فقط چند متر طول دارد. و با کار انفرادی ممکن است زمان ساخت آن چندین روز به طول بیانجامد. اما هنگامی که سازۀ کانال توسعه یافت، خانۀ او از آب پر میشود. همانطور که برکه بزرگتر میشود، او سد را گسترش میدهد تا آبی که در اطراف جریان دارد مسدود کند. با این حال میبایست مقداری آب از قسمت پایین سد نشت کند، که باعث کاهش فشار روی سد و تنظیم سطح آب برکه میشود.
هر چه حوض بزرگتر باشد، قلمروی سگ آبی هم بسیار بزرگتر میشود. و از آنجایی که میتوانند نفس خود را تا پانزده دقیقه حبس کنند، به راحتی میتواند در امتداد خطوط ساحلی به غذا دسترسی پیدا کند. در طول پاییز، سگ آبی ما ذخیرۀ چشمگیری برای زمستان تدارک میبیند؛ در حالی که به دنبال کسی هم میگردد که آن را با او شریک شود. سگهای آبی بسیار قلمرو-محور، و درعین حال خانواده-محور هستند.
وقتی سطح برکۀ آنها یخ میزند، این زوج از دروازهای که به زیر یخها راه دارد، به انبار غذای خود در داخل برکه دسترسی دارند و اقدام به تشکیل خانواده میکنند. در تابستان نسل جدید در تقویت و توسعهٔ سد کمک میکنند، و به جمعآوردی آذوقه، و مراقبت از خواهر و برادر کوچکتر خود میپردازند. بعد از ۲ تا ۳ سال، این سگهای آبی جوان برای یافتن قلمرو و جفت، از خانواده جدا میشوند. اما سد اجدادی آنها میتواند برای چندین دهه پابرجا بماند. کار تعمیر و نگهداری توسط نوادگان بومیان مقیم، یا سگهای آبی جدیدی ادامه مییابد که با خروج قبلیها ساکن شدهاند. مطمئناً هیچ کمبودی برای همسایگان وجود ندارد؛ برخی از مناطق، به ازای هر کیلومتر آب رودخانه، ۴۰ سد ساخت سگ آبی دارند.
این خبر خوبی برای حیات وحش اطراف است که به شدت به این مهندسان نیمه آبزی متکی هستند. خانهها میتوانند مکانی برای لانهسازی و پناهگاه گونههای مختلف پرندگان آبزی باشند. کانالهای آنها تودههای آب را به هم متصل میکنند، انسانها نیز از پروژههای ساخت و ساز سگ آبی سود میبرند. برکههای آنها با گردآوری آبهای سطحی، به پر کردن ذخایر آب زیرزمینی کمک میکنند. و همچون سدهای ساخته شده توسط انسان، سدهای سگهای آبی نیز باعث کاهش سیلاب میشوند. بنابراین تنها با پیروی از غرایز طبیعی، این مهندسان زیستبوم تأثیرات بزرگی در امتداد جویبار ایجاد میکنند.
مطالب مرتبط
