چرا شناسایی مجرمان واقعی برای شاهدان بسیار دشوار است؟
بارها در فیلمها و سریالهای تلویزیونی دیدهایم که پلیس شاهد یا شاهدان را فرامیخواند و یک سری آدمهای مظنون و نیز آدمهایی که هیچ ربطی به ماجرا ندارند را در پشت شیشهای که فقط از یک سو دید دارد، ردیف میکند و شمارهای دست هر کدام از مظنونها میدهد و بعد از شاهدان خواسته میشود با دقت نگاه کنند و شماره شخص مجرم را بگویند.
در خود این فیلمها دیدهایم که شاهدان خیلی گیج میشوند و با تردید و گاه اشتباه شخص مجرم را مشخص میکنند یا اصلا نمیتوانند این کار را بکنند.
به علاوه با وجود اینکه شهادتهای شاهدان عینی میتوانند شواهد کلیدی برای دنبال کردن پروندههای قانونی باشند، اما شاهد گاهی اوقات فرد اشتباهی را انتخاب میکند که پیامدهای ویرانگر و اشتباهات قضایی را ممکن است باعث شود.
به دلیل این مشکلات، دانشمندان باید بررسی میکردند چرا تا این حد تشخیص فرد اصلی یا مجرم برای شاهدها مشکل میشود. موارد محکومیت افراد بیگناه و در گذشته حتی اعدامشان در آمریکا وجود داشت.
تحقیقات قبلی بیشتر بر این متمرکز شده بود که چگونه پلیس میتواند به بهترین نحو ترکیببندی افراد را انجام دهد تا شاهد بیشترین شانس برای تشخیص درست پیدا کند، اما تحقیق توماس نایمن، استادیار دانشگاه نیویورک شانگهای متغیرها دیگری را هم بررسی کرد.
جالب که در تحقیقات قبلی اثر افزایش فاصله و میزان نور یا ماسک زدن بر چهره مظنونها بر تشخیص شاهدان بررسی نشده بود. طبیعی است که شاهدان در بسیار موارد در صحنه جرم، مجرم را چند ثانیه در نور کم و یا از فاصلههای دور میبینند.
گروه تحقیقاتی در مرکز علمی Heureka در فنلاند، 1325 شرکت کننده را انتخاب کرد تا مجرمان ساختگی را از فواصل مختلف و در شرایط نوری مختلف مشاهده کردند. بعضی از آنها کلاه بر سر داشتند یا عینک به چشم زده بودند. پس از 20 ثانیه مشاهده، از داوطلبان خواسته شد تا “جنایتکار” در میان یک صف هشت نفره پیدا کنند.
محققان تلاش کرده بودند تا جایی که میشد یک سناریوی واقعی را برای یک شاهد عینی بسازند و تعداد خوب افراد شرکتکننده بر دقت تحقیق میافزود.
نتایج تحقیق نشان داد عاملی که بیشترین تأثیر را داشت، فاصله است و اگر شاهد از فاصه بیش از ۲۰ متر مجرم را ببیند، دقت تشخیصاش بسیار پایین میآید. عینک آفتابی مانع دیگر بود. اما در کمال تعجب ماسک، دقت را به اندازه چیزهای دیگر کم نمیکرد.
بدون ماسک صورت، شاهدان میتوانستند مظنونی را که از فاصله 5 متری دیده بودند با دقت 69 درصد، شناسایی کنند. در صورتی که فاصله 20 متری، دقت را به 17 درصد کاهش میداد. هنگامی که عینک آفتابی در نور روز استفاده می شد، دقت در 5 متر به 32 درصد کاهش مییافت. وقتی از عینک آفتابی در روشنایی غروب یا آستانه صبح استفاده میشد، دقت در 5 متر تقریباً برابر با 33 درصد بود، اما در 20 متر فقط به 8 درصد میرسید.
گرچه هر کار کنیم شرایط صحنه یک جرم واقعی را خیلی دشوار میتوان تقلید کرد، اما این نشان میدهد که دقت شاهدان در تشخیص مجرم، چقدر میتواند پایین باشد و مسلما نباید تنها به آن اتکا کرد یا یک دلیل محکم برای دادن حکم باشد.
نایمن با جمعبندی یافتههایش میگوید که بایستی تشخیصهای غیرقابل اعتماد از جریان دادرسی حذف شوند، تا افراد بیگناه کمتری به زندان بروند. او بر این باور است که کل تحقیق او برای یک چیز بوده: تلاش برای محافظت از مردم.
این تحقیق در مجله Psychology, Crime & Law منتشر شده.
مطالب مرتبط
