عجالتا دست در بینی نکنید! ارتباط غیرمنتظره دستکردن در بینی و ریسک ابتلا به آلزایمر
تحقیق جدیدی نشان داده که ممکن است ارتباطی غیرمنتظره بین عادت دستکردن در بینی و افزایش ریسک ابتلا به زوال عقل یا دمانس (dementia) وجود داشته باشد. این پژوهش که روی موشها انجام شده است، به نتایجی دست یافته که اگرچه در انسانها تأیید نشده، اما به نظر میرسد مسیرهایی که در نهایت به آلزایمر (Alzheimer’s disease) منجر میشوند را روشنتر کند.
وقتی که افراد در بینی خود دست میکنند، ممکن است به بافتهای داخلی آسیب وارد کنند. این آسیب میتواند به باکتریهای خاصی مانند کلامیدیا پنیومونیه (Chlamydia pneumoniae) راهی باز کند تا مستقیماً از طریق عصب بویایی (olfactory nerve) که حفره بینی را به مغز متصل میکند، وارد مغز شوند. ورود این باکتریها به مغز باعث تحریک واکنشهای مشابه با علائم آلزایمر در موشها شد. در حالی که نتایج این پژوهش هنوز بر روی انسانها آزمایش نشده است، اما یافتهها اهمیت بالایی در فهم فرآیندهای ابتدایی آغاز بیماری آلزایمر دارند.
چگونه آسیب به بافت بینی ممکن است به مغز آسیب برساند؟
در این تحقیق که توسط تیمی از پژوهشگران دانشگاه گریفیتس استرالیا (Griffith University) انجام شده است، از باکتری کلامیدیا پنیومونیه که در انسانها عفونتهای تنفسی مانند ذاتالریه (pneumonia) ایجاد میکند، استفاده شد. این باکتری در اکثر مغزهای انسانهایی که به زوال عقل دیررس مبتلا شدهاند، یافت شده است. پژوهشگران نشان دادند که در مدلهای حیوانی این باکتری میتواند از طریق عصب بویایی، به مغز نفوذ کند.
زمانی که بافت پوششی یا اپیتلیوم (epithelium) بینی که لایه نازکی از سلولها است و در بالای حفره بینی قرار دارد، آسیب ببیند، این باکتریها سریعتر و بهطور مؤثرتری به سیستم عصبی مرکزی میرسند. با ورود این باکتری به مغز، پروتئین آمیلوید-بتا (amyloid-beta) که معمولاً در پاسخ به عفونتها تولید میشود، به میزان بیشتری ترشح میشود. در بیماران مبتلا به آلزایمر نیز پلاکهای پروتئینی آمیلوید-بتا در مقادیر زیادی دیده میشوند که با تحلیل حافظه و دیگر علائم این بیماری مرتبط است.
پیامی هشداردهنده از پژوهشگران
دکتر جیمز سنت جان (James St John)، عصبشناس و سرپرست این پژوهش، اعلام کرد: «ما برای اولین بار نشان دادیم که کلامیدیا پنیومونیه میتواند مستقیماً از طریق بینی به مغز وارد شود و تغییرات پاتولوژیک ایجاد کند که به بیماری آلزایمر شباهت دارند. ما این اتفاق را در مدلهای موش مشاهده کردیم و نتایج بهدستآمده ممکن است برای انسانها نیز نگرانکننده باشد.»
این پژوهشگران همچنین از سرعت گسترش این باکتری در سیستم عصبی مرکزی موشها شگفتزده شدند؛ زیرا تنها در عرض 24 تا 72 ساعت پس از ورود به بینی، این باکتری به مغز رسیده و عفونت عصبی ایجاد کرده بود. هرچند هنوز مشخص نیست که این تأثیرات در انسانها به همان شکل مشاهده خواهد شد، اما بینی ممکن است یک مسیر سریع و ساده برای ورود باکتریها و ویروسها به مغز باشد.
آیا در انسانها نیز همین اتفاق رخ میدهد؟
هنوز پژوهشهای بیشتری لازم است تا مشخص شود که آیا همین مسیر در انسانها نیز وجود دارد یا خیر. به گفته دکتر سنت جان، این پژوهش ممکن است به درک بهتری از آلزایمر منجر شود. با این حال، این تیم تحقیقاتی تاکید کرد که عادت دستکردن در بینی و حتی کندن موهای بینی میتواند به بافت محافظ بینی آسیب بزند و امکان ورود باکتریها به مغز را افزایش دهد.
یکی از سوالاتی که پژوهشگران قصد دارند در آینده به آن پاسخ دهند، این است که آیا تجمع پروتئین آمیلوید-بتا که در پاسخ به عفونتهای مغزی رخ میدهد، یک واکنش ایمنی طبیعی است یا میتواند پس از بهبود عفونت به حالت عادی بازگردد. آلزایمر یک بیماری بسیار پیچیده است و محققان از زوایای مختلفی به بررسی علل آن پرداختهاند. هر پژوهش جدید ما را یک قدم به درک این بیماری نزدیکتر میکند.
مطالب مرتبط
