خودروی برام؛ قهرمانِ نارنجیِ موزه که در خیابان‌هایِ بیرمنگام جان گرفت

در حافظه‌یِ جمعیِ کودکانِ دهه‌یِ نود میلادی، خودرویِ کوچکی با بدنهِ نارنجی و چشم‌هایی مهربان حک شده است که بدونِ گفتنِ حتی یک کلمه، به قلبِ میلیون‌ها بیننده نفوذ کرد. «برام» (Brum)، قهرمانِ سریالی به همین نام که بینِ سال‌هایِ ۱۹۹۱ تا ۲۰۰۲ از شبکه‌یِ بی‌بی‌سی پخش می‌شد، تنها یک ماشینِ اسباب‌بازی نبود؛ او یک آستینِ ۷ مدلِ چامی (Austin 7 Chummy) واقعی بود که با نبوغِ سازندگانش به حرکت درآمد. هر قسمت با خروجِ مخفیانه‌یِ او از موزهِ خودرویِ کاتس‌ولد (Cotswold Motoring Museum) آغاز می‌شد تا در خیابان‌هایِ پرپیچ‌-و-خمِ بیرمنگام، به حلِ مشکلات و کمک به مردم بپردازد. این سریال که در دورانِ پیش از سیطره‌یِ جلوه‌هایِ ویژه کامپیوتری ساخته شد، از قدرتِ مکانیک و فیزیک برایِ جان‌بخشی به یک خودرویِ کلاسیک استفاده کرد و به کودکان آموخت که حتی کوچک‌ترین موجودات نیز می‌توانند کارهایِ بزرگی انجام دهند.

انتخابِ آستینِ ۷ به عنوانِ شخصیتِ اصلی، انتخابی هوشمندانه و ریشه‌دار در فرهنگِ بریتانیا بود. این خودرو که در دنیایِ واقعی با نامِ «بچه آستین» (Baby Austin) شناخته می‌شد، در دهه‌یِ بیست میلادی همان نقشی را برایِ مردمِ انگلیس داشت که فورد مدلِ T برایِ آمریکایی‌ها ایفا می‌کرد؛ یعنی آوردنِ خودرو به خانه‌یِ طبقه‌یِ متوسط. برام با آن چراغ‌هایِ بزرگ که شبیه به چشم عمل می‌کردند و استارتِ هندلی که شبیه به بینی‌اش بود، تجسمِ کاملی از یک شخصیتِ انسانی در کالبدِ یک ماشینِ قدیمی بود. در این مقاله، ما از جنبه‌هایِ فنیِ این خودرویِ مینیاتوری پرده برمی‌داریم و تحلیل می‌کنیم که چگونه یک آستینِ ۷ چامی توانست بدونِ راننده، حماسه‌هایی فراموش‌نشدنی را در قابِ تلویزیون خلق کند و چرا پس از دهه‌ها، هنوز هم بازدیدکنندگانِ موزه برایِ دیدنِ او صف می‌کشند.

۱- آستین ۷ چامی؛ کالبدشکافیِ فنیِ قهرمانِ کوچک

خودرویی که نقشِ برام را بازی می‌کرد، یک نسخه‌یِ مینیاتوری و بازسازی‌شده از آستین ۷ چامی مدلِ ۱۹۲۶ بود. در دنیایِ واقعی، این خودرو مجهز به یک موتورِ کوچکِ چهارسیلندرِ ۷۴۷ سی‌سی بود که تنها ۱۰ اسب‌بخار قدرت تولید می‌کرد. طبقِ پژوهش‌هایِ نوین در تاریخِ مهندسی، آستین ۷ به دلیلِ وزنِ بسیار کم و ابعادِ جمع‌-و-جور، زیربنایِ بسیاری از خودروهایِ اسپرتِ بعدی از جمله لوتوس شد. اما برایِ استفاده در سریال، این خودرو تحتِ عملِ جراحیِ تکنولوژیک قرار گرفت تا بتواند به صورتِ کنترل‌ از راه دور (Remote Control) هدایت شود.

“
آیا می‌دانستید؟
برام در واقعیت دارایِ چندین نسخه‌یِ مختلف برایِ فیلم‌برداری بود. نسخه‌یِ اصلی که در موزه نگهداری می‌شود، مجهز به سیستم‌هایِ پیچیده‌یِ پنوماتیک برایِ تکان دادنِ چراغ‌ها، باز و بسته کردنِ درب‌ها و حتی تغییرِ جهتِ چرخ‌ها بدونِ حضورِ راننده بود. این سیستم‌ها چنان با ظرافت طراحی شده بودند که بیننده هرگز حضورِ اپراتورهایِ رادیویی را حس نمی‌کرد.

ساختارِ بدنهِ برام از فلز و فایبرگلاس ساخته شده بود تا هم دوامِ لازم برایِ بدلکاری‌هایِ خیابانی را داشته باشد و هم وزنِ آن برایِ سیستم‌هایِ هیدرولیکِ داخلی قابل‌تحمل باشد. مهندسانِ طراحِ این شخصیت، با استفاده از بازوهایِ مکانیکیِ پنهان، به برام اجازه می‌دادند تا احساساتی نظیرِ شادی، خجالت یا تعجب را تنها با تکان دادنِ چراغ‌ها و گلگیرهایش نشان دهد. این سطح از مهندسیِ «آنیماترونیک» (Animatronic) در اوایلِ دهه‌یِ نود، یک پیشرفتِ خیره‌کننده در برنامه‌هایِ تلویزیونیِ کودکان محسوب می‌شد که برام را به یکی از واقعی‌ترین شخصیت‌هایِ ماشینیِ تاریخ تبدیل کرد.

۲- جادویِ بدونِ راننده؛ هنرِ پنهان‌کاری در بیرمنگام

یکی از بزرگ‌ترین رازهایِ سریال، نحوه‌یِ حرکتِ برام در خیابان‌هایِ شلوغِ بیرمنگام بدونِ وجودِ راننده بود. برخلافِ تصورِ بسیاری که گمان می‌کردند کسی داخلِ ماشین پنهان شده، برام کاملاً توسطِ ریموت‌کنترل هدایت می‌شد. طبقِ اسنادِ تولید، تیمِ بدلکاری مجبور بود فرستنده‌هایِ رادیویی را در فواصلِ کوتاه مستقر کند تا سیگنال‌ها در میانِ ساختمان‌هایِ بلندِ شهر قطع نشود. برام در واقع یک شاهکارِ هماهنگی میانِ مکانیکِ کلاسیک و الکترونیکِ آنالوگ بود.

حرکاتِ برام که شاملِ چرخش‌هایِ تند، پریدن از رویِ موانع و حتی تعقیب‌-و-گریز با دزدان بود، نیازمندِ یک سیستمِ تعلیقِ اصلاح‌شده بود. فنرهایِ شمشِ اصلیِ آستین ۷ با نمونه‌هایِ منعطف‌تر جایگزین شدند تا خودرو بتواند آن حرکاتِ نوسانیِ معروفش را که نشان‌دهنده‌یِ «نفس کشیدن» یا «هیجان» بود، به خوبی اجرا کند. این خودرویِ کوچک ثابت کرد که برایِ خلقِ یک شخصیتِ کاریزماتیک، نیازی به کلام نیست و می‌توان با تکیه بر «زبانِ بدنِ مکانیکی»، داستانی عمیق و سرگرم‌کننده روایت کرد.

۳- بیرمنگام؛ لوکیشنِ نمادین و پیوند با صنعتِ خودرو

انتخابِ شهرِ بیرمنگام (Birmingham) به عنوانِ محلِ ماجراجویی‌هایِ برام، اتفاقی نبود. این شهر قلبِ تپنده‌یِ صنعتِ خودرویِ بریتانیا و زادگاهِ بسیاری از برندهایِ مشهور از جمله خودِ آستین بود. سریال با نمایشِ خیابان‌هایِ سنگ‌فرش، کانال‌هایِ آبِ قدیمی و مراکزِ خریدِ مدرن، تضادی جذاب میانِ یک خودرویِ عتیقه و دنیایِ معاصر ایجاد می‌کرد. برام به نوعی سفیرِ گذشته در دنیایِ امروز بود که به هر گوشه‌یِ شهر سرک می‌کشید.

در هر قسمت، برام از موزه فرار می‌کرد تا به دنیایِ آدم‌بزرگ‌ها وارد شود و گره‌ای از مشکلاتشان باز کند. طبقِ تحلیل‌هایِ رسانه‌ای، این ساختارِ روایی باعث می‌شد کودکان حس کنند که اشیاءِ قدیمیِ درونِ موزه‌ها دارایِ روحی زنده هستند. برام در بیرمنگام به یک چهره‌یِ محبوب تبدیل شده بود و مردمِ محلی اغلب در حینِ فیلم‌برداری با تعجب به خودرویِ کوچکی نگاه می‌کردند که بدونِ سرنشین و با سرعت در میانِ ترافیک جابه‌جا می‌شد. این پیوندِ میانِ ماشین، شهر و تاریخ، یکی از دلایلِ اصلیِ ماندگاریِ این مجموعه است.

۴- فلسفه‌یِ طراحی؛ چرا برام نارنجی شد؟

رنگِ نارنجیِ درخشانِ برام (Brum Orange) یکی از کلیدی‌ترین تصمیماتِ بصریِ تیمِ طراحی بود. در دهه‌یِ بیست میلادی، آستین ۷ چامی معمولاً با رنگ‌هایِ تیره نظیرِ سرمه‌ای یا مشکی عرضه می‌شد، اما برایِ تلویزیون، برام نیاز به رنگی داشت که در میانِ خاکستریِ جاده‌ها و ساختمان‌ها به وضوح دیده شود. طبقِ تئوری‌هایِ روان‌شناسیِ رنگ، نارنجی نمادی از انرژی، شادی و ماجراجویی است که دقیقاً با شخصیتِ کنجکاوِ برام هم‌خوانی داشت.

علاوه بر رنگ، جزئیاتِ دیگری نظیرِ لاستیک‌هایِ دورسفید و براقیتِ بخش‌هایِ مسی‌رنگ (Brass) موتور، به او ظاهری کلاسیک و در عینِ حال تمیز و دوست‌داشتنی می‌بخشید. هر بار که برام خوشحال می‌شد، چراغ‌هایش را به طرفین می‌چرخاند و گلگیرهایش را تکان می‌داد؛ این حرکات به گونه‌ای طراحی شده بودند که با فرمِ دایره‌ایِ چراغ‌ها، حسی از لبخند را به مخاطب القا کنند. طراحیِ برام شاهکاری در حوزه‌یِ «انسان‌انگاریِ اشیاء» (Anthropomorphism) بود که باعث می‌شد بیننده فراموش کند در حالِ تماشایِ یک ماشینِ صد‌ساله است.

۵- جادویِ انیماترونیک؛ وقتی مکانیک جایِ هوشِ مصنوعی را گرفت

در سالِ ۱۹۹۱، زمانی که خبری از پردازنده‌هایِ قدرتمند برایِ خلقِ شخصیت‌هایِ دیجیتالی نبود، برام با تکیه بر نبوغِ مهندسانِ عروسک‌گردان ساخته شد. طبقِ مستنداتِ فنیِ تولید، داخلِ بدنه‌یِ ظریفِ این آستین ۷، شبکه‌ای پیچیده از کابل‌ها، پمپ‌هایِ هیدرولیک و موتورهایِ سروو (Servo Motors) تعبیه شده بود. این سیستم‌ها به اپراتورها اجازه می‌دادند تا از فاصله‌یِ دور، حرکاتِ بسیار ریز و انسانی نظیرِ لرزشِ بدنه در هنگامِ ترس یا بالا و پایین پریدن از شوق را با دقتِ میلی‌متری اجرا کنند.

“
یک نکته کنجکاوی‌برانگیز:
برایِ ثبتِ نماهایِ نزدیک از چشمانِ برام (چراغ‌هایِ جلو)، تیمی از متخصصانِ لنز، عدسی‌هایِ خاصی را طراحی کردند که نور را به شکلی بازتاب می‌داد که گویی خودرو دارایِ مردمکِ چشم است. این ترفندِ بصری باعث می‌شد تا مخاطب حس کند برام مستقیماً به او نگاه می‌کند و همین موضوع پیوندِ عاطفیِ عمیقی میانِ کودکان و این ماشینِ آهنی ایجاد کرد.

نکته‌یِ شگفت‌انگیزِ دیگر، سیستمِ تعلیقِ هوشمندِ برام بود. برایِ اینکه خودرو بتواند در پیچ‌ها کج شود یا رویِ دو چرخ بلند شود، مهندسان از جک‌هایِ پنوماتیکِ پرسرعت استفاده می‌کردند. طبقِ تحلیل‌هایِ تکنولوژیِ سینمایی، برام یکی از پیشرفته‌ترین روبات‌هایِ متحرکِ زمانِ خود بود که باید در شرایطِ سختِ آب‌-و-هواییِ بریتانیا و رویِ آسفالتِ زبرِ خیابان‌ها بدونِ نقص عمل می‌کرد. نگهداریِ این سیستم‌هایِ ظریف در داخلِ یک خودرویِ کلاسیک، چالشی بود که تیمِ فنیِ سریال را به قهرمانانِ پشتِ صحنه تبدیل کرد.

۶- برام در برابرِ هربی و کیت؛ تفاوت در فلسفه‌یِ جان‌بخشی

در تاریخِ تلویزیون و سینما، خودروهایِ دارایِ شخصیت کم نیستند؛ از «هربی» (Herbie) فولکس‌واگن تا «کیت» (KITT) در سریالِ نایت رایدر. اما برام یک تفاوتِ بنیادین با آن‌ها داشت: او کاملاً صامت بود. در حالی که کیت با صدایِ کامپیوتری صحبت می‌کرد و هربی با سرعت‌هایِ مافوقِ‌طبیعی حرکت می‌کرد، برام تمامِ احساساتِ خود را از طریقِ مکانیکِ خالص و حرکاتِ فیزیکی بیان می‌کرد. او به جایِ استفاده از ابزارهایِ علمی-تخیلی، با تکیه بر ابعادِ کوچک و زکاوتِ خود بر دشمنان پیروز می‌شد.

این رویکردِ «پانتومیمِ ماشینی» باعث شد تا برام در سراسرِ جهان بدونِ نیاز به دوبله یا ترجمه درک شود. طبقِ بررسی‌هایِ نشانه‌شناسی، حرکتِ چرخی که به نشانه‌یِ «خاراندنِ سر» انجام می‌شد یا لرزشِ گلگیرها به جایِ «خندیدن»، زبانی جهانی بود که مرزهایِ جغرافیایی را درنوردید. برام برخلافِ خودروهایِ اکشنِ هالیوودی، نمادی از معصومیت و دوستی بود که به جایِ تخریب، به دنبالِ ترمیمِ پیوندهایِ انسانی در شهرِ شلوغ بود. این سادگیِ درخشان، برام را به یک پدیده در دنیایِ سرگرمیِ کودکان تبدیل کرد.

۷- حواشیِ فانِ پشتِ صحنه؛ وقتی برام از کنترل خارج می‌شد

فیلم‌برداری در خیابان‌هایِ واقعیِ بیرمنگام با خودرویی که از راهِ دور کنترل می‌شد، خالی از دردسر نبود. در یکی از سکانس‌هایِ تعقیب‌-و-گریز، تداخلِ فرکانسیِ رادیویِ یکی از مغازه‌هایِ اطراف باعث شد تا برام ناگهان تغییرِ مسیر داده و به سمتِ ویترینِ یک فروشگاه حرکت کند! تیمِ تولید همواره مجبور بود محدوده‌ای امن برایِ امواجِ رادیویی ایجاد کند تا از چنین حوادثی جلوگیری شود. با این حال، همین غیرقابل‌-پیش‌بینی بودنِ مکانیکی، به حرکاتِ برام نوعی زندگی و پویایی می‌بخشید که در انیمیشن‌هایِ مدرن دیده نمی‌شود.

همچنین، بسیاری از بازیگرانی که در نقشِ مردمِ شهر در کنارِ برام بازی می‌کردند، در ابتدا برایِ تعامل با خودرو دچارِ مشکل می‌شدند؛ چرا که هیچ راننده‌ای وجود نداشت تا با او هماهنگ شوند. کارگردانِ سریال، رگ واتسون (Rag Watson)، اصرار داشت که بازیگران باید با برام مانندِ یک موجودِ زنده برخورد کنند. طبقِ خاطراتِ گروهِ تولید، صمیمیتی که در سریال دیده می‌شود نتیجه‌یِ ماه‌ها تمرینِ بازیگران برایِ صحبت کردن و واکنش نشان دادن به حرکاتِ چراغ‌هایِ برام بود. این خودرو در پشتِ صحنه، واقعاً به عنوانِ عضوِ اصلیِ گروه پذیرفته شده بود.

۸- تأثیرِ فرهنگی بر نسلِ Z؛ بذرِ عشق به خودروهایِ کلاسیک

برام برایِ بسیاری از کودکانِ آن دوران، اولین برخورد با مفهومِ خودرویِ کلاسیک (Classic Car) بود. در عصری که خودروها به سمتِ طراحی‌هایِ آیرودینامیک و تکراری می‌رفتند، حضورِ یک آستینِ ۷ نارنجی با چراغ‌هایِ دایره‌ای و ترمزِ دستیِ بیرونی، حسِ کنجکاویِ تاریخی را در کودکان بیدار می‌کرد. طبقِ پژوهش‌هایِ نوستالژی‌شناسی، بسیاری از مجموعه‌دارانِ امروزیِ خودرو در بریتانیا، شروعِ علاقه‌یِ خود به دنیایِ ماشین را به تماشایِ ماجراجویی‌هایِ برام نسبت می‌دهند.

این سریال به طورِ غیرمستقیم به کودکان آموخت که اشیاءِ قدیمی بی‌ارزش نیستند و هر کدام داستانی برایِ گفتن دارند. برام نمادی از پایداری و دوام بود؛ ماشینی که از دورانی دور آمده بود تا در دنیایِ مدرن، قهرمان باشد. این پیام در سال‌هایِ اخیر با بازگشتِ موجِ علاقه به بازسازیِ خودروهایِ قدیمی، دوباره موردِ توجه قرار گرفته است. برام با آن استارتِ هندلیِ نمادینش، پلی بود میانِ مهندسیِ آنالوگِ قرنِ بیستم و تخیلِ بی‌پایانِ کودکانِ هزاره‌یِ جدید که هنوز هم در خاطراتِ آن‌ها با سرعت می‌راند.

۹- بازنشستگی در کاتس‌ولد؛ خانه‌ای ابدی برای قهرمانِ نارنجی

پس از پایانِ تولیدِ سریال در سالِ ۲۰۰۲، برام به خانه‌یِ اصلیِ خود یعنی موزهِ خودرویِ کاتس‌ولد (Cotswold Motoring Museum) در روستایِ زیبایِ بورتون-آن-د-واتر بازگشت. این موزه که خود به عنوانِ لوکیشنِ شروع و پایانِ هر قسمت در سریال استفاده می‌شد، اکنون میزبانِ قهرمانی است که سال‌ها در خیابان‌ها به ماجراجویی پرداخته بود. طبقِ گزارش‌هایِ گردشگریِ منطقه، برام همچنان پرطرفدارترین جاذبه‌یِ این موزه است و سالانه هزاران نفر از سراسرِ جهان برایِ دیدنِ او از نزدیک و تجدیدِ خاطراتِ دورانِ کودکیِ خود به این مکان سفر می‌کنند.

“
دانستنی نایاب:
اگرچه برام امروز در موزه آرام گرفته است، اما تمامِ سیستم‌هایِ مکانیکی و کنترل از راه دورِ او همچنان سالم نگه داشته شده‌اند. مدیرانِ موزه هر از چند گاهی برایِ نگهداریِ فنی، موتورِ الکتریکی و پمپ‌هایِ هیدرولیکِ او را فعال می‌کنند تا مطمئن شوند که این قهرمانِ کوچک هنوز هم قدرتِ تکان دادنِ چراغ‌هایش را دارد.

حضورِ برام در این موزه، نمونه‌ای موفق از حفظِ میراثِ فرهنگیِ تلویزیون در کنارِ تاریخِ صنعتِ خودرو است. او در کنارِ خودروهایِ واقعیِ دهه‌یِ بیست و سی میلادی ایستاده است و به بازدیدکنندگان یادآوری می‌کند که هر خودرویِ کلاسیک، پتانسیلِ تبدیل شدن به یک شخصیتِ زنده را دارد. امروز، برام نه‌تنها یک ماشینِ نمایشی، بلکه نمادی از پیوندِ عمیقِ میانِ هنرِ نمایش و مهندسیِ دقیقِ بریتانیایی است که در سکوتِ موزه، همچنان داستان‌هایِ ناگفته‌ای برایِ نسل‌هایِ جدید دارد.

سوالات متداول (Smart FAQ)

نتیجه‌گیری؛ برام و سفری که هرگز به پایان نمی‌رسد

برام (Brum) فراتر از یک قهرمانِ تلویزیونی، نمادی از جادویِ مهندسی و قدرتِ تخیل است که نسل‌هایِ مختلف را به هم پیوند داده است. این آستینِ ۷ مینیاتوری با چشمانِ مهربان و قلبِ شجاعش، به ما آموخت که برایِ تغییر دادنِ دنیا، نیازی به ابعادِ بزرگ یا صدایِ بلند نیست. بازنشستگیِ او در موزه، پایانِ داستان نیست، بلکه فصلی جدید برایِ الهام‌بخشی به کودکانی است که با دیدنِ او، به دنیایِ شگفت‌انگیزِ خودروهایِ کلاسیک و مکانیک علاقه‌مند می‌شوند. برام یادآوری می‌کند که در پشتِ هر ماشینِ قدیمی، روحی زنده و داستانی پر از ماجرا نهفته است که منتظرِ کشف شدن است.

دکتر علیرضا مجیدی

پزشک، نویسنده و بنیان‌گذار وبلاگ «یک پزشک»

دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان‌گذار وبلاگ «یک پزشک».
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!

دربارهٔ علیرضا مجیدی در یک پزشک

مطالب مرتبط

عکس‌های تاریخی از اعضای گروه‌های گنگستری شهر بیرمنگام که الهام‌بخش سریال Peaky Blinders شدند

چرا قهرمان‌های داستان‌ها همیشه یک مسیر مشخص را طی می‌کنند؟ (سفر قهرمان)

تور مجازی بازدید از موزه‌های خودروی معروف دنیا

موزه متروپولیتن 400 هزار عکس با وضوح بالا از آثار هنری را به صورت رایگان و آنلاین در…

موزه جدید معماران زاها حدید، یک موزه علمی تخیلی شناور در یک «ابر ستاره‌ای»

موزه لوور چرا معتبرترین و ارزشمندترین و پربازدیدترین موزه دنیا است؟