رتبه بندی بهترین فیلم های اینگرید برگمن؛ فراتر از کازابلانکا و نوستالژی

سونات پاییزی (Autumn Sonata)

سال ساخت: ۱۹۷۸ | هنرپیشه‌های شاخص: لیو اولمان

داستان این شاهکار به کارگردانی اینگمار برگمن، درباره تقابل یک مادر پیانیست مشهور و دخترش است که پس از سال‌ها دوری با هم روبرو می‌شوند. این ملاقات به زودی به یک میدان جنگ عاطفی تبدیل شده و گره‌های روانی و کینه‌های قدیمی سر باز می‌کنند. فیلم در فضایی کلاستروفوبیک (Clustrophobic) روایت می‌شود که هر دیالوگ آن مانند نیشتری بر روح مخاطب عمل می‌کند.

تحلیل بازی اینگرید برگمن در این فیلم نشان‌دهنده اوج پختگی اوست؛ او زنی خودخواه اما به شدت آسیب‌پذیر را به تصویر می‌کشد. او بدون استفاده از گریم‌های سنگین، تمام فرسودگی یک عمر پشیمانی و غرور را در چشمانش نشان می‌دهد. این آخرین فیلم سینمایی او بود و ثابت کرد که حتی در سنین بالا، قدرت تسخیر پرده نقره‌ای را با یک نگاه ساده دارد.

بدنام (Notorious)

سال ساخت: ۱۹۴۶ | هنرپیشه‌های شاخص: کری گرانت، کلود رینز

در این تریلر جاسوسی به کارگردانی آلفرد هیچکاک، برگمن نقش آلیسیا را بازی می‌کند، دختر یک جاسوس نازی که توسط مامور اطلاعاتی آمریکا (کری گرانت) استخدام می‌شود. او باید برای نفوذ به یک شبکه نازی در برزیل، با یکی از سرکردگان آن‌ها ازدواج کند در حالی که عاشق مامور آمریکایی است. این مثلث عشقی و سیاسی، یکی از پیچیده‌ترین روایت‌های هیچکاک را رقم می‌زند.

برگمن در «بدنام» کیفیتی از مستی، بی‌پناهی و شجاعت را ارائه می‌دهد که در آن زمان برای یک قهرمان زن سینمایی بسیار آوانگارد بود. شیمی میان او و کری گرانت به قدری قوی است که طولانی‌ترین بوسه تاریخ سینمای کلاسیک را (با دور زدن قوانین سانسور آن زمان) خلق کردند. بازی او در صحنه‌هایی که متوجه مسموم شدن تدریجی‌اش می‌شود، اوج تعلیق و درماندگی را به نمایش می‌گذارد.

چراغ گاز (Gaslight)

سال ساخت: ۱۹۴۴ | هنرپیشه‌های شاخص: چارلز بویر، جوزف کاتن

داستان درباره زنی است که توسط شوهرش به شکلی سیستماتیک تحت شستشوی مغزی قرار می‌گیرد تا باور کند دیوانه شده است. اصطلاح روان‌شناختی «گس‌لایتینگ» (Gaslighting) که امروزه بسیار رایج است، از نام همین فیلم و نمایشنامه آن گرفته شده است. شوهر با تغییر نور چراغ‌های گازی خانه و جابجایی وسایل، سعی در فروپاشی روانی همسرش دارد تا به جواهرات پنهان او دست یابد.

برگمن برای این نقش اولین جایزه اسکار خود را دریافت کرد و حقیقتاً استحقاق آن را داشت. او به شکلی استادانه گذار از یک زن شاد و عاشق به یک موجود هراسان و لرزان را بازی می‌کند. جالب است بدانید که او برای درک بهتر نقش، وقت زیادی را در آسایشگاه‌های روانی گذراند تا حرکات چشم و لرزش دست بیماران را بیاموزد. شوخی بین خودمان باشد، تماشای این فیلم باعث می‌شود دفعه بعد که کسی به شما گفت «خیالاتی شدی»، کمی بیشتر شک کنید!

زنگ تفریح: وقتی اینگرید قدبلند دردسرساز شد!

شاید ندانید که قد اینگرید برگمن حدود ۱۷۵ سانتی‌متر بود که برای بازیگران مرد آن دوران یک فاجعه محسوب می‌شد! در فیلم «کازابلانکا»، همفری بوگارت که از او کوتاه‌تر بود، مجبور بود در تمام صحنه‌های دو نفره روی جعبه‌های چوبی بایستد یا از کفی‌های ضخیم داخل کفشش استفاده کند تا ابهت مردانه‌اش حفظ شود. اینگرید در خاطراتش می‌گوید همیشه نگران بوده که مبادا پایش به جعبه‌های زیر پای بوگارت بخورد و صحنه عاشقانه به یک کمدی فیزیکی تبدیل شود!

طلسم‌شده (Spellbound)

سال ساخت: ۱۹۴۵ | هنرپیشه‌های شاخص: گریگوری پک

در این اثر روان‌کاوانه آلفرد هیچکاک، برگمن نقش یک روان‌پزشک به نام دکتر کنستانس پیترسن را ایفا می‌کند. او متوجه می‌شود که مدیر جدید آسایشگاه (با بازی گریگوری پک) در واقع یک بیمار روانی مبتلا به فراموشی است که احتمالاً مرتکب قتل شده است. او برای درمان او و کشف حقیقت، سفری را به درون ناخودآگاه و رویاهای او آغاز می‌کند که با سکانس مشهور طراحی شده توسط سالوادور دالی همراه است.

تحلیل بازی او در اینجا نشان‌دهنده توانایی‌اش در ارائه تصویری از یک زن مقتدر و دانشمند در دهه چهل میلادی است. او توازن دقیقی بین منطق سرد علمی و فوران احساسات زنانه برقرار می‌کند. برگمن با عینک و کت‌وشلوارهای رسمی، تصویری نوین از زنانگی را در سینمای آن زمان تثبیت کرد که نیازی به لوندی‌های مرسوم نداشت.

ژاندارک (Joan of Arc)

سال ساخت: ۱۹۴۸ | هنرپیشه‌های شاخص: خوزه فرر

این فیلم حماسی بر اساس زندگی قدیسه فرانسوی، ژاندارک، ساخته شده است که ارتش فرانسه را علیه انگلیسی‌ها رهبری کرد. برگمن از نوجوانی شیفته شخصیت ژاندراک بود و قبل از این فیلم، نقش او را در تئاتر برادوی نیز بازی کرده بود. فیلم به محاکمه مذهبی او و اعتقادات راسخ او می‌پردازد که در نهایت منجر به سوختن او در آتش شد.

بازی برگمن در این فیلم سرشار از معنویت و خلوص است. علیرغم اینکه سن او در زمان ساخت فیلم بسیار بیشتر از سن واقعی ژاندارک در تاریخ بود، اما او توانست با میمیک صورت و انرژی درونی، معصومیت یک دختر روستایی را منتقل کند. این نقش نشان‌دهنده دغدغه‌های مذهبی و اخلاقی او در انتخاب نقش‌هایش در اواخر دهه چهل بود.

استرومبولی (Stromboli)

سال ساخت: ۱۹۵۰ | هنرپیشه‌های شاخص: ماریو ویتاله

این فیلم آغازگر همکاری و رابطه جنجالی برگمن با روبرتو روسلینی بود. او نقش یک زن لیتوانیایی را بازی می‌کند که برای فرار از اردوگاه آوارگان پس از جنگ، با یک صیاد ایتالیایی ازدواج می‌کند و به جزیره آتشفشانی و خشک استرومبولی می‌رود. تضاد فرهنگی و طبیعت وحشی جزیره، او را به مرز جنون و تقاضا برای کمک الهی می‌کشاند.

بازی در این فیلم برای برگمن یک چرخش ۱۸۰ درجه‌ای از سینمای پرزرق‌وبرق هالیوود به نئورئالیسم (Neorealism) ایتالیا بود. او در این فیلم بدون آرایش، در میان مردم محلی غیربازیگر و در شرایط سخت آب و هوایی بازی کرد. فریادهای او در انتهای فیلم کنار دهانه آتشفشان، یکی از تاثیرگذارترین لحظات بازیگری در سینمای مدرن است که استیصال وجودی انسان را فریاد می‌زند.

آناستازیا (Anastasia)

سال ساخت: ۱۹۵۶ | هنرپیشه‌های شاخص: یول براینر، هلن هیز

پس از تبعید خودخواسته به اروپا، برگمن با این فیلم به سینمای تجاری بازگشت. او نقش زنی آواره در پاریس را بازی می‌کند که شباهت عجیبی به دختر کوچک تزار مقتول روسیه، آناستازیا، دارد. گروهی از تبعیدیان روس او را آموزش می‌دهند تا خود را به عنوان شاهزاده واقعی معرفی کند و ثروت خاندان تزار را به دست آورد، اما او خودش هم در هویتش دچار تردید می‌شود.

این فیلم دومین جایزه اسکار را برای او به ارمغان آورد و به نوعی آشتی‌کنان او با جامعه آمریکا بود. بازی او در صحنه‌هایی که باید هویت خود را به ملکه مادر ثابت کند، ترکیبی خیره‌کننده از غرور اشرافی و ترس یک زن بی‌پناه است. تعامل او با یول براینر در این فیلم، لایه‌هایی از کشش و انزجار متقابل را به شکلی عالی به نمایش می‌گذارد.

زنگ تفریح: نامه‌ای که تاریخ را عوض کرد!

داستان پیوستن اینگرید به سینمای ایتالیا خیلی جالب است. او که از فیلم‌های تکراری هالیوودی خسته شده بود، نامه‌ای کوتاه به روبرتو روسلینی نوشت: «آقای روسلینی عزیز، من فیلم‌های شما را دیده‌ام و بسیار لذت برده‌ام. اگر به یک بازیگر سوئدی نیاز دارید که به انگلیسی خیلی خوب، به فرانسوی نه چندان بد و به ایتالیایی فقط “تی آمو” (دوستت دارم) بلد است، من آماده‌ام!» همین نامه ساده باعث شد او همسر و دخترش را رها کند و به ایتالیا برود که در آن زمان بزرگترین اسکندال قرن در هالیوود شد!

سفر به ایتالیا (Journey to Italy)

سال ساخت: ۱۹۵۴ | هنرپیشه‌های شاخص: جورج سندرز

این فیلم که امروزه به عنوان یکی از پیشروهای سینمای مدرن شناخته می‌شود، داستان زوج بریتانیایی میانسالی را روایت می‌کند که برای فروختن خانه‌ای موروثی به ناپل می‌روند. سفر آن‌ها در واقع سفری به درون رابطه در حال فروپاشی‌شان است. آن‌ها در طول سفر با تضاد بین زندگی مدرن خود و تاریخ باستانی و مرگبار ایتالیا روبرو می‌شوند.

برگمن در این فیلم بازی بسیار درونی و مینیمالیستی (Minimalist) ارائه می‌دهد. برخلاف نقش‌های پردیالوگ هالیوودی، اینجا او بیشتر با سکوت و نگاه‌های خیره به مجسمه‌ها و خرابه‌های پمپئی، خلاء عاطفی‌اش را بیان می‌کند. این فیلم نشان داد که او چقدر منعطف است و می‌تواند از فرم بازیگری کلاسیک به فرمی کاملاً انتزاعی و مدرن تغییر جهت دهد.

ناقوس‌ها برای که به صدا در می‌آیند (For Whom the Bell Tolls)

سال ساخت: ۱۹۴۳ | هنرپیشه‌های شاخص: گری کوپر

اقتباسی از رمان مشهور ارنست همینگوی که در بستر جنگ داخلی اسپانیا می‌گذرد. برگمن نقش ماریا را بازی می‌کند، دختری که توسط فاشیست‌ها شکنجه شده و حالا به گروهی از پارتیزان‌ها پناه آورده است. او در آنجا عاشق یک متخصص مواد منفجره آمریکایی (گری کوپر) می‌شود که برای منفجر کردن یک پل استراتژیک اعزام شده است.

گریم او در این فیلم با موهای بسیار کوتاه، در زمان خود بسیار جسورانه بود. برگمن موفق شد تروما و وحشت‌های ماریا را در کنار عشقی معصومانه به شکلی باورپذیر ترکیب کند. شیمی او با گری کوپر چنان عمیق بود که همینگوی شخصاً اعلام کرد هیچکس جز اینگرید نمی‌توانست تصویر ذهنی او از ماریا را اینگونه زنده کند.

قتل در قطار سریع‌السیر شرق (Murder on the Orient Express)

سال ساخت: ۱۹۷۴ | هنرپیشه‌های شاخص: آلبرت فینی، شان کانری

در این اقتباس پرستاره از رمان آگاتا کریستی، برگمن نقش کوتاهی به عنوان یک مبلغ مذهبی سوئدی به نام گرتا اولسون بازی می‌کند. فیلم درباره قتل یک سرمایه‌دار در قطار است که هر کدام از مسافران انگیزه‌ای برای کشتن او دارند و کارآگاه هرکول پوآرو باید قاتل را پیدا کند.

اگرچه نقش او کوتاه بود، اما به قدری تاثیرگذار بازی کرد که سومین اسکارش (این بار در نقش مکمل) را گرفت. او در یک پلان سکانس طولانی بازجویی، تمام لکنت‌ها، ترس‌ها و تعصبات مذهبی کاراکتر را با مهارتی عجیب نشان داد. او حتی در مراسم اسکار اعلام کرد که جایزه باید به ولنتینا کورتس می‌رسید، که نشان از تواضع حرفه‌ای او داشت.

اینترمتسو: یک داستان عشق (Intermezzo)

سال ساخت: ۱۹۳۹ | هنرپیشه‌های شاخص: لسلی هاوارد

این فیلم ورود رسمی برگمن به هالیوود بود. او نقش یک معلم پیانو جوان را بازی می‌کند که عاشق یک نوازنده ویولن مشهور و متاهل می‌شود. فیلم به بررسی اخلاقیات و فداکاری در عشق می‌پردازد و در نهایت با تصمیمی دشوار برای هر دو طرف به پایان می‌رسد.

برگمن در این فیلم چهره‌ای را به هالیوود معرفی کرد که «طبیعی» بود؛ او برخلاف ستاره‌های آن زمان که با گریم‌های سنگین ظاهر می‌شدند، اصرار داشت با چهره واقعی‌اش جلوی دوربین برود. بازی او سرشار از اشتیاق و در عین حال خویشتن‌داری است که تماشاگر را به همذات‌پنداری وا می‌دارد. این فیلم او را به سرعت به محبوب‌ترین ستاره جدید آمریکا تبدیل کرد.

گل کاکتوس (Cactus Flower)

سال ساخت: ۱۹۶۹ | هنرپیشه‌های شاخص: والتر ماتیوس، گلدی هان

یک کمدی رمانتیک که نشان داد برگمن چقدر در طنز تواناست. او نقش منشی جدی و خشک یک دندانپزشک را بازی می‌کند که برای کمک به دروغ‌های رئیسش، وانمود می‌کند همسر اوست. در طول فیلم، این «کاکتوس» خشک به تدریج شکوفه می‌دهد و جذابیت‌های پنهانش را رو می‌کند.

بازی او در کنار والتر ماتیوی کمدین، بسیار روان و دلنشین است. او به خوبی توانست تغییر وضعیت از یک زن مقرراتی به یک زن شاداب و رقصنده در دیسکو را اجرا کند. این فیلم ثابت کرد که برگمن محدود به درام‌های سنگین نیست و می‌تواند مخاطب را به خنده وادارد، بدون اینکه به لودگی بیفتد.

خداحافظ دوباره (Goodbye Again)

سال ساخت: ۱۹۶۱ | هنرپیشه‌های شاخص: آنتونی پرکینز، ایو مونتان

بر اساس رمان فرانسوا ساگان، این فیلم به روابط پیچیده زنی چهل ساله با نامزد بی‌وفایش و پسر جوانی که عاشق او شده می‌پردازد. فیلم در فضای روشنفکری پاریس می‌گذرد و سوالات مهمی درباره سن، خیانت و تنهایی زنان در میانسالی مطرح می‌کند.

برگمن در این فیلم تصویری بسیار واقعی و ملموس از بحران میانسالی ارائه می‌دهد. او در صحنه‌ای که مقابل آینه به چروک‌های صورتش نگاه می‌کند، شجاعتی را نشان می‌دهد که کمتر بازیگر زنی در آن سن جراتش را داشت. بازی او برنده جایزه بهترین بازیگر زن جشنواره کن شد که تاییدی بر قدرت دراماتیک او در دهه شصت بود.

ملاقات (The Visit)

سال ساخت: ۱۹۶۴ | هنرپیشه‌های شاخص: آنتونی کوئین

اقتباسی از نمایشنامه مشهور فردریش دورنمات که در آن برگمن نقش ثروتمندترین زن جهان را بازی می‌کند. او به شهر زادگاهش برمی‌گردد تا از مردی (آنتونی کوئین) که در جوانی به او خیانت کرده انتقام بگیرد. او به مردم فقر‌زده شهر پیشنهاد مبلغی کلان می‌دهد به شرطی که آن مرد را بکشند.

این یکی از متفاوت‌ترین نقش‌های اوست؛ زنی سنگدل، مقتدر و انتقام‌جو. او به خوبی توانسته سردی نگاه و قساوت قلبی را که ناشی از یک زخم عمیق است، به تصویر بکشد. تقابل بازی او با بازی برون‌گرای آنتونی کوئین، تنش عجیبی به فیلم بخشیده است که تا لحظه آخر تماشاگر را رها نمی‌کند.

میخانه آلتونا (The Condemned of Altona)

سال ساخت: ۱۹۶۲ | هنرپیشه‌های شاخص: ماکسیمیلیان شل، سوفیا لورن

فیلمی به کارگردانی ویتوریو دسیکا که بر اساس نمایشنامه ژان پل سارتر ساخته شده است. داستان درباره یک خانواده ثروتمند آلمانی است که گذشته نازی خود را پنهان کرده‌اند. برگمن در نقش همسر پسر ارشد خانواده، لایه‌های پنهان این فساد اخلاقی و گناه جمعی را کشف می‌کند.

بازی برگمن در این درام سیاسی-روان‌شناختی بسیار کنترل‌شده و با وقار است. او به عنوان وجدان بیدار فیلم عمل می‌کند و در میان بازی‌های پرحرارت سوفیا لورن، او با سکون و دقت خود، وزن اخلاقی فیلم را حفظ می‌کند. این اثر نشان‌دهنده علاقه او به همکاری با کارگردانان بزرگ اروپایی برای بیان مضامین فلسفی بود.

اروپا ۵۱ (Europa ’51)

سال ساخت: ۱۹۵۲ | هنرپیشه‌های شاخص: الکساندر ناکس

یکی دیگر از همکاری‌های او با روسلینی که در آن نقش زنی ثروتمند را بازی می‌کند که پس از مرگ فرزندش دچار تحول روحی می‌شود. او تمام وقت و ثروتش را صرف کمک به فقرا می‌کند، اما جامعه و خانواده‌اش رفتار او را نشانه دیوانگی می‌دانند و او را به آسایشگاه می‌فرستند.

این فیلم یکی از معنوی‌ترین بازی‌های برگمن است. او به زیبایی گذار از مادی‌گرایی به نوعی قدیس‌وارگی مدرن را نشان می‌دهد. چهره او در صحنه‌های انتهایی فیلم پشت میله‌های آسایشگاه، نمادی از مظلومیت فردی در برابر ساختارهای صلب اجتماعی است. بازی او در اینجا بسیار شبیه به روحیه واقعی خودش در آن سال‌ها، یعنی ایستادگی در برابر قضاوت‌های عمومی بود.

نور پنهان (The Inn of the Sixth Happiness)

سال ساخت: ۱۹۵۸ | هنرپیشه‌های شاخص: رابرت دونات، کورت یورگنس

برگمن نقش واقعی گلدیس ایلوارد، یک زن خدمتکار انگلیسی را بازی می‌کند که به عنوان مبلغ مذهبی به چین می‌رود. او در زمان حمله ژاپن به چین، موفق می‌شود صد کودک یتیم را از میان کوه‌های خطرناک به سلامت عبور دهد. فیلمی حماسی و انسانی که بر قدرت اراده فردی تاکید دارد.

برگمن در این نقش، صبوری و سرسختی فوق‌العاده‌ای را به نمایش می‌گذارد. اگرچه انتخاب یک بازیگر قدبلند سوئدی برای نقش یک زن ریزجثه انگلیسی مورد انتقاد بود، اما او با چنان قدرتی نقش را ایفا کرد که تمام این تفاوت‌های فیزیکی فراموش شد. صحنه طولانی پیاده‌روی او با کودکان، یکی از نمادین‌ترین لحظات بشردوستانه در سینماست.

النا و مردانش (Elena and Her Men)

سال ساخت: ۱۹۵۶ | هنرپیشه‌های شاخص: ژان ماره، مل فرر

به کارگردانی ژان رنوآر بزرگ، این فیلم یک کمدی درام عاشقانه و رنگارنگ است. برگمن نقش یک شاهزاده خانم لهستانی فقیر شده در پاریس را بازی می‌کند که معتقد است رسالتش نجات دادن مردان بزرگ از طریق عشق است. او خود را درگیر بازی‌های سیاسی و عشقی میان یک ژنرال و یک اشراف‌زاده می‌کند.

در این فیلم، برگمن جنبه‌ای از بازیگری خود را نشان می‌دهد که بسیار سبک‌بار، فانتزی و پر زرق و برق است. استفاده رنوآر از رنگ‌ها و حضور درخشان برگمن، فیلم را به یک تابلوی نقاشی متحرک تبدیل کرده است. بازی او در اینجا ترکیبی از شیطنت و ذکاوت است که نشان می‌دهد او در دهه پنجم زندگی‌اش هنوز هم می‌توانست نقش «زن فتان» را با کلاس و وقار خاص خودش ایفا کند.

جمع‌بندی نهایی

اینگرید برگمن فراتر از یک صورت زیبا، نمادی از استقلال، جسارت و مهارت خالص در بازیگری بود. او با عبور از مرزهای جغرافیایی و فرهنگی، ثابت کرد که هنر واقعی زبان مشترک تمام انسان‌هاست. تماشای آثار او، از درام‌های روان‌شناختی هیچکاک تا تجربه‌های نئورئالیستی روسلینی و شاهکار نهایی‌اش با اینگمار برگمن، به ما می‌آموزد که چگونه می‌توان در عین شهرت، به ریشه‌های انسانی و صداقت هنری پایبند ماند. او نه تنها ملکه کازابلانکا، بلکه فرمانروای قلمرو احساسات عمیق انسانی بر پرده سینما بود که میراثش برای نسل‌های آینده همچنان الهام‌بخش باقی خواهد ماند.

شما کدام نقش اینگرید را بیشتر دوست دارید؟

دنیای فیلم‌های اینگرید برگمن بسیار وسیع‌تر از آن است که در یک مقاله بگنجد. آیا فیلمی از او دیده‌اید که در این لیست نبود و شما را تحت تاثیر قرار داده باشد؟ یا فکر می‌کنید کدام بازی او لایق اسکار بیشتری بود؟ نظرات و تجربه‌های سینمایی خود را در بخش دیدگاه‌ها با ما و دیگر دوستان سینمادوست به اشتراک بگذارید تا با هم درباره این اسطوره گپ بزنیم.