به نظر میرسد شهرهای باستانی مایاها مشکل آلودگی با جیوه داشتند
مدتها قبل از اینکه فاتحان اروپایی باعث زوال تمدن مایا در جریان جنگ و بیماری شوند، فرهنگهای مایا خاک مراکز شهری خود را با فلز سنگین جیوه غبارآلود میکردند.
سطوح این عنصر در برخی مناطق بسیار زیاد است، طوری که به محققان هشدار سلامتی داده شده.
دانکن کوک، زمینباستانشناس در دانشگاه کاتولیک استرالیا و نویسنده اصلی بررسی میراث زیستمحیطی مایاها، میگوید: «آلودگی جیوه در محیط زیست معمولاً در مناطق شهری و صنعتی کنونی یافت میشود.
کوک به همراه تیمی از محققان از ایالات متحده و بریتانیا، مجموعه دادههای جمعآوریشده از 10 مکان حفاری مایاهای دوره کلاسیک و اطراف آنها را که شامل اندازهگیریهای محیطی سطوح جیوه بود، مرور کرد.
مقایسه اندازهگیریها از سراسر منطقه نشان داد که از هر هفت مورد از این مکانها حداقل یکی آلوده به غلظت جیوه در سطح سمی بود.
مایاها برای قرنها از جیوه استفاده میکردند. جیوه در شکل خالص خود یک فلز خاکستری براق است که در دمای نسبتاً پایین ذوب میشود و آن را به مایع غلیظی تبدیل میکند که زمانی معمولاً به عنوان نقره زنده شناخته میشد.
با این حال، در طول تاریخ، ترکیباتی که حاوی جیوه هستند، کاربردهای مختلفی در صنعت و فرهنگ داشتهاند. از جمله معروفترین آنها نیترات جیوه است، مادهای که برای سفت کردن نمد برای کلاه استفاده میشود و ادعا میشود که سیستم عصبی صنعتگران قرن نوزدهمی را که با آن کار میکردند مسموم میکند.
شاید پرکاربردترین شکل جیوه در طول اعصار، کریستال سولفید جیوه باشد، یک ماده معدنی که به نام سینابار نیز شناخته میشود.
رنگدانه جیوهای که معمولاً در نزدیکی چشمههای آب گرم و مناطق فعالیت آتشفشانی یافت میشود، از زمانهای بسیار قدیم به عنوان یک رنگ زرشکی در آثار هنری در سراسر جهان استفاده میشده است.
برای مایاهای شیفته خون، سینابار چیزی بیش از یک رنگ زیبای قرمز بود.
نیکلاس دانینگ، زمینباستانشناس دانشگاه سینسیناتی، میگوید: برای مایاها، اشیاء میتوانند حاوی چولل یا نیروی روح باشند که در خون وجود دارد.
«از این رو، رنگدانه قرمز درخشان سینابار مادهای ارزشمند و مقدس بود، اما بدون اطلاع آنها کشنده بود و میراث آن در خاکها و رسوبات اطراف مکانهای باستانی مایاها باقی مانده است.»
سینابار در هزارههای دوم تا اول پیش از میلاد در آمریکای مرکزی استخراج میشده است، زمانی که فرهنگ اولمک شکوفا شد.
در زمانی که مایاها یادبودهای خدایان خود را در سرتاسر زمین در قرن سوم میلادی برپا میکردند، سینابار از قبل رایج بود و عمدتاً به صورت پودری برای افزودن رنگ به قطعات تزئینی یا حتی در تدفین استفاده میشد.
در موارد نادر، خود فلز خالص شده، معمولاً در ارتباط با انبارهای آیینی یا مراسم تدفین نخبگان، کشف شده است. اینکه چگونه مایاها به این شکل خالص شده از عنصر دست یافتند – چه از طریق تجاری و چه از طریق روشهای شیمی خودشان – هنوز یک راز است.
اینکه تا چه حد این گرد و غبار آزادانه سولفید جیوه بر سلامت مایاها تأثیر میگذارد، هنوز کاملاً مشخص نیست، اگرچه شواهدی وجود دارد که نشان میدهد که این فلز سمی در کمترین حد به اعماق استخوانهای آنها راه پیدا کرده است.
یکی از آخرین فرمانروایان شهر تیکال مایاها، پادشاهی به نام خورشید تاریک، به طور قابل توجهی چاق بود، که یک سرنخ بالقوه از یک بیماری متابولیک است که معمولاً در اثر مسمومیت با جیوه ایجاد میشود.
محققان بر لزوم احتیاط باستانشناسان امروزی برای محافظت از خود در برابر این فلز سمی در حین حفاری در تاریخ لایهای فرهنگ مایا تأکید میکنند.
به نظر میرسد که آلودگی فلزی یکی از اثر فعالیتهای بشر در طول تاریخ بوده است.
این تحقیق در Frontiers in Environmental Science منتشر شده.
مطالب مرتبط
