چرا فناوری نتوانست از برخورد مرگبار هوایی در واشنگتن جلوگیری کند؟
فاجعهای در آسمان؛ برخورد هواپیما و هلیکوپتر در نزدیکی فرودگاه واشنگتن
چهارشنبه شب به وقت ایالات متحده، یک جت مسافربری و یک هلیکوپتر ارتش آمریکا در ارتفاع پایین نزدیک فرودگاه ملی رونالد ریگان در واشنگتن با هم برخورد کردند و به داخل رودخانه پوتوماک سقوط نمودند. این حادثه مرگبار باعث شد تمامی ۶۰ مسافر، از جمله اسکیتبازان قهرمان آمریکایی و روسی، به همراه چهار خدمه هواپیما جان خود را از دست بدهند. سه پرسنل نظامی که در هلیکوپتر حضور داشتند نیز در این حادثه کشته شدند.
تنها یک ماه پیش، سقوط یک هواپیمای مسافربری در کره جنوبی، احتمالاً به دلیل برخورد با پرنده، منجر به کشته شدن ۱۷۹ نفر از ۱۸۱ سرنشین شد. وقوع این دو حادثه، بار دیگر نگرانیهای جهانی درباره ایمنی پروازها را برانگیخته است. اما آنچه که توجه کارشناسان را در حادثه اخیر به خود جلب کرده، این است که فناوریهای موجود باید از چنین برخوردی جلوگیری میکردند.
یکی از مهمترین ابزارهای ایمنی پرواز، سامانه پیشگیری از برخورد هوایی یا TCAS (Traffic Collision Avoidance System) است. اما چرا این سیستم در این مورد نتوانست از فاجعه جلوگیری کند؟
TCAS چیست و چگونه کار میکند؟
سامانه پیشگیری از برخورد هوایی (TCAS) یک فناوری ایمنی پرواز است که برای هشدار دادن به خلبانها درباره حضور دیگر هواپیماهای مجهز به ترانسپوندر (Transponder) در محدوده خطر طراحی شده است. این سیستم که به عنوان ACAS (Airborne Collision Avoidance System) نیز شناخته میشود، کاملاً مستقل از کنترل ترافیک هوایی عمل کرده و به محض شناسایی خطر احتمالی، هشدارهای لازم را صادر میکند.
اولین نسخه این فناوری در سال ۱۹۷۴ توسعه یافت و از آن زمان تاکنون پیشرفتهای زیادی داشته است. TCAS در دو نسل اصلی ارائه شده است:
- TCAS I: این سیستم فقط اطلاعاتی درباره موقعیت و ارتفاع هواپیماهای اطراف ارائه میدهد و در صورت خطر، یک هشدار تحت عنوان توصیه ترافیکی (Traffic Advisory – TA) ارسال میکند. اما انتخاب بهترین اقدام برای جلوگیری از برخورد به عهده خلبان است.
- TCAS II: این نسخه پیشرفتهتر نه تنها هشدار میدهد، بلکه دستورات دقیق برای اجتناب از برخورد را نیز ارائه میکند. به عنوان مثال، خلبان را به صعود، نزول یا تغییر مسیر هدایت میکند. جالبتر اینکه TCAS II در هر دو هواپیمای درگیر، اطلاعات را همگامسازی میکند تا هر دو خلبان توصیههای هماهنگ و متناسب دریافت کنند.
براساس مقررات بینالمللی هوانوردی که تحت کنوانسیون شیکاگو (Chicago Convention) تدوین شده است، تمامی هواپیماهای تجاری موظف به استفاده از TCAS هستند. اما این الزام شامل هلیکوپترهای نظامی نمیشود. گزارشها حاکی از آن است که هلیکوپتر ارتش آمریکا که در این حادثه درگیر بود، فاقد سیستم TCAS بوده است.
چرا TCAS در این حادثه نتوانست از برخورد جلوگیری کند؟
حتی اگر هلیکوپتر نظامی به سیستم TCAS مجهز بود، باز هم محدودیتهایی در عملکرد این فناوری در ارتفاعات پایین وجود دارد. این سیستم معمولاً در ارتفاعات زیر ۳۰۰ متر کارایی خود را از دست میدهد. بر اساس دادههای پروازی، جت مسافربری در لحظه آخرین ثبت اطلاعات، در ارتفاع ۹۰ متری و هلیکوپتر در ارتفاع ۶۰ متری قرار داشته است.
این محدودیت عمدی است و به دلیل مشکلاتی در عملکرد رادار ارتفاعسنج (Radio Altimeter) در نزدیکی زمین اعمال شده است. در ارتفاعات پایین، دقت این سیستم کاهش مییابد و ممکن است هشدارهای نادرستی صادر کند که خلبانان را به اقدامات خطرناک سوق دهد. از طرفی، در چنین ارتفاعی، گزینههای خلبانان برای اجتناب از برخورد بسیار محدود است؛ زیرا نزول بیشتر غیرممکن بوده و تغییر مسیر ناگهانی نیز خطرناک است.
فرودگاه واشنگتن؛ منطقهای پرریسک برای برخوردهای هوایی
فرودگاه ملی رونالد ریگان در واشنگتن، یکی از شلوغترین فرودگاههای ایالات متحده محسوب میشود. فضای محدود و اشتراک مسیرهای هوایی بین هواپیماهای تجاری، نظامی و خصوصی، خطر تصادفات را افزایش میدهد. این فرودگاه سابقه حوادث و نزدیکشدنهای خطرناک زیادی دارد.
برای مثال، در آوریل ۲۰۲۴، یک هواپیمای مسافربری هنگام فرود، تنها ۱۰۰ متر با یک هلیکوپتر دیگر فاصله داشت و مجبور شد به سرعت ارتفاع خود را تغییر دهد. در گزارش این حادثه، خلبان اعلام کرد که هیچ هشداری از سوی کنترل ترافیک هوایی دریافت نکرده بود.
این حادثه باعث شد سناتور دموکرات تیم کین (Tim Kaine) نسبت به افزایش پروازهای این فرودگاه هشدار دهد. او معتقد بود که افزایش پروازها، سیستم کنترل ترافیک را تحت فشار قرار داده و امنیت را به خطر میاندازد. اما با وجود این نگرانیها، طرح افزایش پروازها در این فرودگاه تصویب شد.
اکنون که این فاجعه رخ داده، انتظار میرود تحقیقات گستردهای از سوی هیئت ملی ایمنی حملونقل آمریکا (NTSB – National Transportation Safety Board) انجام شود. تمرکز این تحقیقات احتمالاً بر روی این موضوع خواهد بود که چگونه میتوان از برخوردهای مشابه در آینده جلوگیری کرد و آیا تغییر در سیاستهای ایمنی فرودگاه ضروری است یا خیر.
جمعبندی؛ آیا میتوان از چنین حوادثی جلوگیری کرد؟
تحقیقات درباره این حادثه هنوز در مراحل اولیه است، اما دو نکته روشن است:
۱. هلیکوپتر نظامی احتمالاً به TCAS مجهز نبوده است، که در صورت وجود، میتوانست خطر را کاهش دهد.
۲. حتی اگر TCAS در هر دو هواپیما فعال بود، محدودیتهای فناوری در ارتفاع پایین، احتمالاً مانع از عملکرد مؤثر آن میشد.
این حادثه نشان میدهد که با وجود پیشرفتهای فناوری، همچنان خلأهایی در ایمنی هوانوردی وجود دارد که نیاز به بررسی و اصلاح دارند. افزایش تراکم پروازها و ازدحام هوایی در فرودگاههای پرتردد مانند واشنگتن، بدون در نظر گرفتن تمهیدات لازم، میتواند احتمال وقوع چنین فجایعی را بیشتر کند.
مطالب مرتبط
