۱۰ راز شگفت‌انگیز درباره راز جذابیت کری گرانت در فیلم شمال از شمال غربی

کارگردان: آلفرد هیچکاک (Alfred Hitchcock)

شرکت سازنده: مترو گلدوین مایر (Metro-Goldwyn-Mayer)

بازیگران اصلی و نقش‌ها:

• کری گرانت (Cary Grant) در نقش راجر تورنهیل (مدیر تبلیغاتی بخت‌برگشته)
• اوا ماری سنت (Eva Marie Saint) در نقش ایو کندال (زن افسونگر و مأمور مخفی)
• جیمز میسون (James Mason) در نقش فیلیپ وندام (شرور باکلاس و خونسرد)
• لئو جی. کارول (Leo G. Carroll) در نقش پروفسور (رئیس مرموز سازمان جاسوسی)

ماجرا از یک سوتفاهم فوق‌العاده ساده شروع می‌شود. راجر تورنهیل، یک مدیر تبلیغاتی موفق و به شدت خودشیفته نیویورکی، در هتل پلازا برای فرستادن یک تلگراف دستش را بلند می‌کند؛ درست در همان لحظه‌ای که پیشخدمت هتل دارد نام جرج کاپلان را فریاد می‌زند. جاسوس‌های خطرناک حاضر در لابی هتل تصور می‌کنند او همان کاپلان مرموز است. آن‌ها تورنهیل را می‌دزدند، به زور به او نوشیدنی می‌خورانند و سوار بر یک ماشین بدون ترمز رهایش می‌کنند تا کشته شود. وقتی راجر زنده می‌ماند، هیچ‌کس ادعاهای عجیبش را باور نمی‌کند. او مجبور می‌شود برای اثبات بی‌گناهی خود و فرار از دست پلیس و تبهکاران، سفری جنون‌آمیز را از نیویورک به شیکاگو و سپس صخره‌های مرتفع کوه راشمور آغاز کند. در این مسیر، او باید از یک شهروند بی‌مسئولیت به یک قهرمان واقعی تبدیل شود.

بسیاری از منتقدان مد و سینما معتقدند کت‌وشلوار خاکستری رنگ کری گرانت در این فیلم، یکی از مهم‌ترین لباس‌های تاریخ هالیوود است. این کت‌وشلوار کوپه پشم و ابریشم که توسط خیاطی معروف در لندن دوخته شده بود، در تمام طول فیلم همراه راجر تورنهیل است. از لابی‌های شیک نیویورک گرفته تا غلت زدن در خاک‌های دشت کشاورزی و آویزان شدن از مجسمه‌های سنگی رئیس‌جمهورها، این لباس هرگز جذابیت خود را از دست نمی‌دهد. هیچکاک به طور عمدی از این لباس به عنوان نمادی از تمدن و طبقه اجتماعی راجر استفاده کرد. تماشای اینکه مردی با چنین لباس فاخر و اتوکشیده‌ای وسط بیابان کثیف و خاکی می‌شود، پارادوکس بصری بی‌نظیری ایجاد می‌کند که جذابیت کری گرانت را چند برابر کرده است. این کت‌وشلوار نشان‌دهنده لجاجت کاراکتر برای حفظ پرستیژ خود حتی در آستانه مرگ است.

انتخاب شغل راجر تورنهیل به عنوان مدیر تبلیغات (Adman) یک تصمیم کاملاً استراتژیک از سوی فیلم‌نامه‌نویس بزرگ، ارنست لمان (Ernest Lehman) بود. در دهه پنجاه میلادی، آژانس‌های تبلیغاتی جاده مدیسون (Madison Avenue) نماد سرمایه‌داری، فریبندگی بصری و فروش رویا به مردم بودند. کار راجر تورنهیل این است که حقیقت را به زیباترین شکل ممکن تزیین کند و به خورد دیگران بدهد. او متخصص دروغ‌های مصلحتی و واژه‌سازی‌های فریبنده است. وقتی چنین فردی ناگهان درگیر یک توطئه جاسوسی واقعی می‌شود، با سلاح خودش با او بازی می‌کنند. او که همیشه استاد فریب دیگران بوده، حالا در تله فریبی بزرگتر به نام جرج کاپلان گرفتار می‌شود. این شغل به کری گرانت اجازه می‌دهد تا آن چاشنی شوخ‌طبعی و زرنگی خاص نیویورکی را به نقشش اضافه کند و شخصیت را از یک قهرمان اکشن سنتی و خشن متمایز سازد.

یکی از جالب‌ترین اسرار پشت صحنه فیلم این است که کری گرانت در اواسط فیلم‌برداری به شدت گیج شده بود. او یک روز به آلفرد هیچکاک گفت: ما نیمی از فیلم را گرفته‌ایم و من هنوز کوچکترین ایده‌ای ندارم که داستان درباره چیست و جرج کاپلان واقعاً کیست! هیچکاک که عاشق این حالت سردرگمی بود، به جای توضیح دادن داستان به گرانت، به او گفت: عالی است! دقیقاً همین‌طور بازی کن. این سردرگمی واقعی گرانت در تک‌تک صحنه‌های فیلم به چشم می‌خورد. وقتی راجر تورنهیل با تعجب به تهمت‌های جاسوسان گوش می‌دهد یا در مقر سازمان ملل متحد با ناباوری به اطراف نگاه می‌کند، ما در واقع داریم گیج شدن واقعی خود کری گرانت را تماشا می‌کنیم. این تکنیک هیچکاکی باعث شد بازی گرانت بسیار طبیعی و عاری از هرگونه تظاهر باشد.

پیش از اینکه کری گرانت به یک ستاره شیک هالیوودی تبدیل شود، در دوران جوانی به عنوان آکروبات‌باز و بازیگر تئاترهای کمدی خیابانی (Vaudeville) فعالیت می‌کرد. این پس‌زمینه فیزیکی به او کمک کرد تا در صحنه‌های اکشن فیلم شمال از شمال غربی، کارهای شگفت‌انگیزی انجام دهد. فرار او از هواپیمای سمپاش یا حرکاتش در صحنه رانندگی در مستی، ترکیبی از تعلیق دلهره‌آور و کمدی فیزیکی ناب است. او برخلاف قهرمانان امروزی سینما، هنگام خطر دست‌وپاچلفتی به نظر می‌رسد اما این کار را با چنان ظرافت و کنترلی انجام می‌دهد که بیننده نمی‌تواند چشم از او بردارد. این فیزیک نرم و منعطف به هیچکاک اجازه داد تا صحنه‌های پرتعلیق خود را با چاشنی طنز تلخ آمیخته کند؛ کاری که بدون توانایی‌های بدنی گرانت غیرممکن بود.

از دیدگاه روان‌شناختی، راجر تورنهیل در ابتدای فیلم یک نارسیسیست (Narcissist) کامل است. او دو بار طلاق گرفته، زندگی‌اش بر پایه دروغ‌های کوچک تبلیغاتی بنا شده و تنها دغدغه‌اش قرارهای کاری و آسایش خودش است. سفر قهرمانی او در طول فیلم، فرآیند درمان این خودشیفتگی است. او به تدریج یاد می‌گیرد که فراتر از منافع شخصی خود فکر کند. عشق او به ایو کندال، زنی که ابتدا به نظر می‌رسید به او خیانت کرده است، نقطه عطف این تحول روحی است. راجر برای نجات جان ایو، تمام محافظه‌کاری‌هایش را کنار می‌گذارد و زندگی‌اش را به خطر می‌اندازد. این قوس شخصیتی (Character Arc) قوی، باعث می‌شود مخاطب نه تنها شیفته ظاهر بیرونی کری گرانت، بلکه عاشق رشد اخلاقی و انسانی کاراکتر او در پایان فیلم شود.

بسیاری از مورخان سینما بر این باورند که اگر بازی کری گرانت در شمال از شمال غربی نبود، ما هرگز جیمز باند (James Bond) را با این شکل و شمایل روی پرده سینما نمی‌دیدیم. ایان فلمینگ، نویسنده رمان‌های جیمز باند، شخصیت ۰۰۷ را با الهام از شیک‌پوشی و رفتار کری گرانت نوشت. تهیه کنندگان اولین فیلم جیمز باند حتی این نقش را به گرانت پیشنهاد دادند، اما او به دلیل سن بالایش آن را رد کرد. با این حال، تمام ویژگی‌های کلیدی جیمز باند سینمایی؛ از کت‌وشلوارهای عالی و شوخ‌طبعی در شرایط بحرانی گرفته تا دلبری از زنان زیبا در قطارهای مسافربری، مستقیماً از پرفورمنس کری گرانت در این فیلم الهام گرفته شده است. او الگوی اولیه قهرمان اکشن مدرن، باکلاس و خونسرد را خلق کرد.

رابطه عاشقانه میان راجر تورنهیل و ایو کندال یکی از محرک‌های اصلی جذابیت فیلم است. دیالوگ‌های رد و بدل شده میان آن‌ها در واگن قطار، نمونه‌ای کلاسیک از نوشتن دیالوگ‌های دوپهلو و کنایه‌آمیز است که توانست از سد سانسورچی‌های سخت‌گیر هالیوود در آن زمان عبور کند. کری گرانت با نگاه‌های نفوذکننده و زمان‌بندی دقیق در بیان کلمات، جذابیت کودکانه‌ای به این گفتگوهای پرحرارت می‌بخشد. او به جای اینکه یک مرد آلفای خشن باشد، زنی قوی‌تر از خودش را می‌پذیرد و در برابر او آسیب‌پذیر نشان می‌دهد. این شیمی عالی باعث می‌شود که نجات دادن ایو در انتهای فیلم روی صخره‌های کوه راشمور، از یک وظیفه جاسوسی کلیشه‌ای به یک مأموریت عاشقانه کاملاً باورپذیر تبدیل شود.

فیلم شمال از شمال غربی آینه‌ای تمام‌نما از دغدغه‌های طبقه مرفه و متوسط رو به بالای جامعه آمریکا در دوران جنگ سرد است. راجر تورنهیل نماینده نسلی است که ترجیح می‌دهد چشم‌هایش را روی خطرات دنیای بیرون ببندد و در دنیای امن تبلیغات، نوشیدنی‌های گران‌قیمت و کلوپ‌های شبانه خود زندگی کند. هیچکاک با بیرون کشیدن او از این حباب امنیتی، به نوعی به جامعه آن زمان هشدار می‌دهد. جذابیت کاراکتر گرانت در این است که او هیچ تمایلی به سیاست یا کارهای قهرمانانه ندارد؛ او فقط می‌خواهد به زندگی آرام و لوکس خودش برگردد. این انگیزه ساده و بسیار ملموس، تماشاگر را به شدت با او همراه می‌کند، چرا که همه ما در مواجهه با فجایع بزرگ جهانی، ابتدا به فکر حفظ امنیت شخصی خودمان هستیم.

آلفرد هیچکاک وسواس شدیدی روی کوچکترین جزئیات ظاهری بازیگرانش داشت. او شخصاً بر انتخاب تمام لباس‌های کری گرانت نظارت می‌کرد. هیچکاک می‌دانست که فیزیک گرانت با شانه‌های پهن و قد بلندش، در لباس‌های تیره ممکن است بیش از حد تهدیدآمیز به نظر برسد؛ بنابراین رنگ خاکستری ملایم را انتخاب کرد تا کاراکتر او مهربان‌تر، صمیمی‌تر و بی‌گناه‌تر دیده شود. موهای همیشه مرتب گرانت حتی پس از سقوط در گل و لای، نشان‌دهنده یک «کنترل درونی» است که هیچکاک اصرار داشت حفظ شود. این تضاد میان آشفتگی بیرونی داستان و آراستگی درونی و ظاهری شخصیت، کلید اصلی ایجاد لحن کمدی‌رمانتیک در دل یک تریلر جاسوسی تاریک و جدی بود.

با گذشت چندین دهه از ساخت فیلم شمال از شمال غربی، شخصیت راجر تورنهیل با بازی کری گرانت همچنان به عنوان یکی از بزرگترین الگوهای بازیگری تدریس می‌شود. شخصیت‌های معروفی مانند دونالد دریپر در سریال مد من (Mad Men) یا حتی لحن بازی رابرت داونی جونیور در نقش مرد آهنی، وام‌دار کاریزما و شیک‌پوشی کری گرانت در این اثر هستند. او به ما نشان داد که یک قهرمان برای جلب توجه مخاطب نیازی به عضلات پیچیده یا تفنگ‌های بزرگ ندارد؛ بلکه هوش سرشار، زبان تند و تیز و البته یک کت‌وشلوار عالی می‌توانند هر ناممکنی را ممکن سازند. این فیلم نقطه اوج تلفیق سینمای هنری و عامه‌پسند بود که کری گرانت به عنوان قلب تپنده آن، برای همیشه در تالار افتخارات سینما جاودانه شد.