شاید چیزی که مادربزرگ شما دهه‌ها پیش خورده، ممکن است بر مغز شما تاثیر گذاشته باشد!

می‌گویند «شما همان چیزی هستید که می‌خورید»، اما طبق تحقیقات جدید، به احتمال زیاد شما همان چیزی هستید که مادر یا مادربزرگتان می‌خورده است!

یک مطالعه جدید در مورد بارداری حیوانات به شواهد فزاینده‌ای اضافه می‌کند که می‌گویند شرایط مادر می‌تواند در درازمدت بر متابولیسم فرزندانش هم تأثیر بگذارد.

این اثر بین نسلی برای اولین بار در سال ۱۹۰۹ در پروانه‌های ابریشمی جوان مشاهده شد. رفتار این پروانه‌ها در طول فصل زمستان از ژن‌های ارثی خاصی ناشی نمی‌شود، بلکه از نحوه «خواندن» این ژن‌ها یا «روشن» یا «خاموش» ژن‌ها ناشی می‌شود و این امر توسط محیطی که مادر در آن به سر می‌برده، تنظیم می‌شود.

پتانسیل این تغییرات «اپی ژنتیک» از آن زمان در بسیاری از گونه‌های جانوری از جمله انسان‌ها مشاهده شده، اما نحوه تاثیر آن در طی نسل‌ها نامشخص بوده است.

محققان دانشگاه موناش در استرالیا اکنون شواهدی را در کرم‌های ابریشم ماده (Caenorhabditis elegans) یافته‌اند. وقتی این کرم‌های ابریشم مواد غذایی خاصی مصرف می‌کنند، مغز فرزندان و نوه‌هایشان بیشتر محافظت می‌شود.

البته این مطالعه فعلا بر روی انسان انجام نشده، اما از آنجایی که کرم‌های ابریشم مذکور یعنی «سی. الگانز»، در ژن‌های بسیاری با انسان‌ها مشترک هستند، بینش جالبی در مورد اینکه تغییرات اپی ژنتیکی به ما می‌دهمند.

پس این فرض مطرح می‌شود که تغییر سلول‌های زایای تخمک، توسط رژیم غذایی مادر می‌تواند شرایط فرزندان را تغییر بدهد.

در تحقیق دیگری دانشمندان به لارو کرم گرد را با مولکولی که معمولاً در سیب و گیاهان یافت می‌شود به نام اسید اورسولیک تغذیه کردند و متوجه شدند که فرزندان تا حدودی از یک نقض عصبی محافظت می‌شوند.

به طور خاص، به نظر می‌رسد اسید اورسولیک ژنی را در کرم‌ها «روشن» می‌کند که نوع خاصی از چربی، به نام اسفنگوزین-۱-فسفات را می‌سازد که به اسفنگولیپید هم موسوم است. این چربی از ضعیف شدن آکسون‌های نورون‌های مغز جلوگیری می‌کند و نتایج اولیه نشان می‌دهد که چربی می‌تواند از روده کرم‌های مادر به تخمک‌ها یمنتقل شود.

محققان متوجه شدند که در فرزندان این کرم‌ها، م افزایش سطوح اسفنگولیپید‌های خاص باعث تغییرات متابولیکی قابل توجهی می‌شود و این تغییرات در طول رشد و نسل دیگر حفظ می‌شود.

«این اولین بار است که نشان داده شده است که افزایش یک لیپید/چربی ارثی باشد. یعنی تغذیه مادر با اسفنگولیپید از آکسون‌های دو نسل بعدی محافظت می‌کند. یعنی رژیم غذایی مادر می‌تواند نه تنها بر مغز فرزندانش بلکه بر روی نسل‌های بعدی تأثیر بگذارد.

البته سی. الگانس یک حیوان تخم‌زا است، به این معنی که تخم‌هایش پس از تخمگذاری بیرون می‌آیند. مشخص نیست که آیا نتایج مطالعه کنونی شامل حیوانات زنده‌زا مانند پستانداران هم می‌شود یا نه.

با این همه، مطالعات اپیدمیولوژیک روی انسان‌ها نشان داده که وزن کم هنگام تولد، گاهی اوقات در نتیجه کمبود‌های تغذیه‌ای در دوران بارداری، می‌تواند خطر ابتلای فرزندان به مشکلات متابولیک بعدی، مانند بیماری‌های قلبی عروقی و دیابت نوع ۲ را افزایش دهد.

این مطالعه در Nature Cell Biology منتشر شده.