تاریخچه فیزیک هستهای از ابتدا تا پایان جنگ سرد
فیزیک هستهای از ابتدا تا پایان جنگ سرد
این سالشمار تاریخی عصر انرژی هستهای را از ۱۸۹۵ تا ۱۹۹۳ بررسی میکند. در این سالشمار از کشف اشعه ایکس و رادیواکتیویته تا انفجار اولین بمب اتمی و جنگ سرد را که با اتمام آن خلع سلاح هستهای آغاز شد، دنبال میکند.
- ۱۸۹۵
ویلهم رونتگن اشعه ایکس را کشف کرد. او در حین پژوهشهایش روی کاتدها متوجه شد آنها پرتوهای ناشناختهای را از خودشان ساطع میکنند. وی این اشعه را اشعه X (مجهول) نامگذاری کرد.
- ۱۸۹۸
ماری و پی یر کوری دو عنصر رادیواکتیو رادیوم و پولونیوم را کشف کردند. قبل از این اورانیوم و توریوم تنها عناصر رادیواکتیو شناخته شده بودند. ماری کوری در حالی که روی سنگ معدنی اورانیوم کار میکرد، متوجه شد دو سنگ معدن دیگر خیلی بیشتر از خود اورانیوم رادیواکتیو هستند. او و شوهرش پی یر بعد از تجزیه شیمیایی سنگ معدنیها به مادهای رسیدند که ۴۰۰ بار بیشتر از اورانیوم رادیواکتیو بود. ماری این ماده را به یاد کشورش لهستان (Poland) پولونیوم نامگذاری کرد.
- ۱۹۰۵
آلبرت اینشتین تئوری ارتباط ماده و انرژی را کشف کرد. فرمول E=mc2 احتمالاً مشهورترین پیامد تئوری نسبیت اینشتین است.
- ۱۹۱۱
جورج فن هوسی (Hevesy) ایده استفاده از ردیابهای رادیواکتیو را مطرح کرد. ردیابها، بعداً کاربرد وسیعی در تشخیصهای پزشکی پیدا کردند. یک ردیاب رادیواکتیو مقدار مشخصی از یک ماده رادیواکتیو است که روی مادهای شیمیایی که قابلیت حرکت در بدن یا رگها را داشته باشد، سوار میشود.
- ۱۹۲۷
هرمن بلوم گارت پزشک اهل بوستون برای اولین بار از ردیابهای رادیواکتیو برای تشخیص یک بیماری قلبی استفاده کرد. بلوم گارت استاد پزشکی دانشکده پزشکی دانشگاه هاروارد بود.
- دسامبر ۱۹۳۸
دو دانشمند آلمانی اتوهان و فریتز استراسمن پدیده شکافت هستهای را تشریح کردند. آنها دریافتند که میشود با بمباران هسته اتم اورانیوم نوترونهای آن را به چند هسته شکافت. در حین تقسیم شدن هسته اورانیوم مقداری ماده به انرژی تبدیل میشود.
- آگوست ۱۹۳۹
در دوم آگوست آلبرت اینشتین نامهای برای پرزیدنت روزولت فرستاد که در آن از تحقیقات اتمی آلمانیها و امکان دستیابی آنها به بمب اتمی صحبت کرد. اینشتین نامه را به کمک لئو زیلارد فیزیکدان اتریشی تهیه کرد. زیلارد طرفدار و مدافع دوآتشه این طرح بود که آمریکا روی ساخت و گسترش سلاحهایی که میتواند با استفاده از دانش فیزیکی هستهای ساخته شوند، سرمایهگذاری کند. این دو نفر در آن نامه روزولت را تشویق کردند برای تحقیقات اتمی آ مریکا بودجهای در نظر بگیرد. روزولت _ بعد از این نامه- کمیته مخصوصی راه انداخت که درباره چند و چون دخالت یا شرکت ارتش در تحقیقات اتمی اطلاعاتی کسب کند. روزولت اکتبر ۱۹۳۹ پژوهش و تحقیق در مورد اورانیوم را در ایالات متحده گسترش داد.
ـــ دهه ۴۰ ـــ
جنگ جهانی دوم افسردگی بزرگ دهه ۳۰ را تمام کرد. در طول دهه ۳۰ سه قدرت استبدادی و نظامی آلمان، ژاپن و ایتالیا در سه نقطه دنیا سربرداشتند. آلمان تحت فرمان هیتلر و حزب نازی، لهستان را در اول سپتامبر ۱۹۳۹ اشغال کرد. دو روز بعد انگلستان و فرانسه علیه آلمان و متحدانش اعلام جنگ کردند. تابستان ۱۹۴۰ آتش جنگ دامن دانمارک، نروژ، هلند و بلژیک را فرا گرفت و با اشغال فرانسه کنترل بیشتر بخشهای اروپای غربی دست آ لمانیها افتاد. ایتالیا ژوئن ۱۹۴۰ اعلام جنگ کرد و به مستعمرات انگلستان در آفریقا وارد شد. تابستان بعد مصر و یونان به دست فاشیستها افتاد. سپتامبر ۱۹۴۰ آلمان، ایتالیا و ژاپن پیمانی سه جانبه امضا کردند و گروه متحد را تشکیل دادند. در شرق دور ژاپن، چین را زیر پا گذاشته بود و داشت به هندوچین، فرانسه (ویتنام فعلی) میرسید. ایالات متحده اما تا دسامبر ۱۹۴۱ بی طرف باقی ماند. بعد از پایان جنگ جهانی اول ایالات متحده تلاش کرده بود از لحاظ سیاسی مستقل عمل کند و خودش را از آنچه «مسائل داخلی اروپا» میدانست کنار بکشد. پرزیدنت روزولت اعلام کرد: «ملت، یک ملت بی طرف باقی خواهد ماند، اما من نمیتوانم بخواهم هر آمریکایی در آرا و نظریاتش هم بی طرف باشد.» ایالات متحده نه در نظر و نه در عمل بی طرف نماند. آنها سلاحهای مازادشان را در ازای دانش نظامی با بریتانیا معامله کردند.
- سپتامبر ۱۹۴۲
پروژه منهتن شکل گرفت تا بمب اتم پیش از آلمانها ساخته شود. ارتش ژنرال لزلی گرووز را که مهندس مسئول در ساخت پنتاگون بود، به سرپرستی پروژه تعیین کرد. اوایل پژوهشها در آزمایشگاههای چندین دانشگاه انجام میشد. به زودی بعد از اینکه انریکو فرمی در دانشگاه شیکاگو به دانش واکنشهای زنجیرهای هسته دست پیدا کرد، پروژه منهتن به پروندهای فوق سری تبدیل شد، پروندهای شامل تولیدات هستهای و امکانات پژوهشی در تمام کشور که ۳۰۰ هزار نفر برایش کار میکردند. «واحد مهندسی ارتش حوزه منهتن» برای جای دادن کارگران و دانشمندان، امکانات تولید و شهرهای صنعتی را در تنسی، واشینگتن و نیومکزیکو ساخت. تحقیقات هم در آزمایشگاه دانشگاههای مختلف از کلمبیای نیویورک گرفته تا برکلی کالیفرنیا انجام میشد.
- نوامبر ۱۹۴۲
لس آلاموس (Los Alamos) به عنوان پایگاه آزمایش بمب اتمی انتخاب شد. این آزمایشگاه فوق سری در اعماق کوههای نیومکزیکو ساخته شد. کارگردان پروژه رابرت اوپن هایمر بود. وی که یک فیزیکدان دانشگاه برکلی کالیفرنیا بود گروهی از دانشمندان را تشکل داد که وظیفهشان ابداع یک وسیله انفجاری از نظریه اتمی بود. وسیلهای به اندازه کافی کوچک که بشود آن را با هواپیما حمل کرد. مقامات به این دانشمندان گفته بودند که آنها قرار است روی پروژهای کار کنند که ممکن است باعث پایان جنگ شود. ارتش ساختمانهای موقت فراوانی ساخت تا دانشمندان و خانوادههایشان در آنها اسکان یابند. آنها به دلیل سری بودن پروژه تا پایان کار حق نداشتند منطقه لس آلاموس را ترک کنند مگر در موارد اضطراری. تا پایان جنگ نزدیک پنج هزار نفر در لس آلاموس زندگی و کار میکردند.
- دسامبر ۱۹۴۲
انریکو فرمی اولین واکنش زنجیرهای هستهای را در صحن درب و داغان شده دانشگاه شیکاگو به انجام رساند. فرمی و همکارانش یک رآکتور هستهای اولیه ساختند و اسمش را گذاشتند پیل شیکاگو رآکتوری با ۵۷ لایه که یکی در میان، اورانیوم و گرافیت بودند و روی تختههای چوبی ۴*۶ سوار شده بودند. فرمی و گروهش ساخت پیل شیکاگو را صبح روز دوم دسامبر ۱۹۴۲ بعد از ساعتها آزمایش و خطا به پایان بردند. فرمی ساعت ۳۶/۶ بعدازظهر اعلام کرد: «این واکنش زنجیرهای چرخهای خود نگه دار (self sustaining) است.»
- ۴۵ – ۱۹۴۲
کارگاه مهندسی «لکینتون» در زمینی به مساحت ۵۹ هزار هکتار در غرب «ناکسویل» در «اوک ریج» تنسی ساخته شد. در این کارگاه اورانیوم خالص تولید میشد. این کار در کارگاه مهندسی لکینتون انجام میشد که پرزیدنت روزولت هدایت پروژه منهتن را به دست گرفت. سه نوع از تجهیزات تولید را در درههایی دور از شهر مستقر کردند. تجهیزات «Y12» و «K25» جداسازی و غنیسازی اورانیوم را برای استفاده در رآکتورهای تولید پلوتونیوم انجام میدادند. اولین رآکتور تولید پولوتونیوم که در قلب تجهیزات X10 قرار داشت کارش را در نوامبر ۱۹۴۳ آغاز کرد. کارگاه مهندسی لکینتون اورانیوم مورد نیاز برای رآکتورهای هاتفورد و واشینگتن و همین طور بمب اتمی که در هیروشیما منفجر شد، تامین کرد.
- ۱۹۴۵-۱۹۴۳
پایگاه هاتفورد در ریچلند ایالت واشینگتن ساخته شد تا پروژه منهتن به تولید پلوتونیوم بپردازد. تا سال ۱۹۴۲ سرپرستان پروژه منهتن، مرکز عملیات تولید پولوتونیم را در کارگاه مهندسی لکینتون اوک ریج قرار داده بودند، اما تصمیم گرفتند برای امنیت بیشتر عملیات را به منطقه حفاظت شدهای منتقل کنند. آنها یک پایگاه ۱۶۰۰ کیلومتر مربعی را در «کلمبیا ریور» در جنوب مرکز واشینگتن انتخاب کردند. در این پایگاه محوطهای مسطح، تجهیزاتی برای توزیع نیروی هیدروالکتریک، منطقهای دورافتاده و امکاناتی برای رفت و آمد کارکنان شکل گرفت.
- ۱۹۴۵
ایالات متحده اولین انفجار اتمیاش را در پایگاهی نزدیک «آلا موگوردو» در نیومکزیکو انجام داد. ساعت ۳۰/۵، ۱۶ جولای ۱۹۴۵ دانشمندان لس آلاموس از میان گودالهایی که ۵/۱۶ کیلومتر آن طرفتر داشتند یک انفجار اتمی با هسته پلوتونیوم را تماشا میکردند. انفجاری که معادل انفجار ۶۰۰/۱۸ تن TNT بود. این انفجار که اسمش را «آزمایشترینیتی» گذاشته بودند، برج (پایه) فلزی ای را که تجهیزات روی آن سوار شده بود بخار کرد و همه شن و ماسه اطراف به شیشه تبدیل شدند.
- آگوست ۱۹۴۵
ایالات متحده، هیروشیما و ناکازاکی را بمباران اتمی کرد. ۶ آگوست ۱۹۴۵ یک بمب افکن B-29، ۹۷۰۰ پوند اورانیوم را _ بمبی که خودشان اسمش را «پسربچه» گذاشته بودند- روی هیروشیما در جنوب ژاپن، رها کرد. هیروشیما یک مرکز مهم ارتباطی و نظامی بود که ۳۰۰ هزار نفر جمعیت داشت. دلیل دیگر اهمیت هیروشیما این بود که تنها شهر استراتژیک ژاپن بود که گمان میرفت زندانی آمریکایی در آنجا نباشد. «پسربچه» در ارتفاع ۵۸۰ متری شهر منفجر شد و ۷۰ هزار نفر را کشت و ۷۰ هزار نفر را هم مجروح کرد. بمب تا شعاع ده کیلومتری همه چیز را نیست و نابود کرده بود. پرزیدنت ترومن به ژاپن هشدار داد که اگر تسلیم نشود ایالات متحده شهرهای بعدی را هدف خواهد قرار داد و تا همین اندازه تخریب میکند. ژاپنیها تسلیم نشدند و ایالات متحده- طبق قرار!- بمباران شهرهای ژاپن را ادامه داد. در ۹ آگوست بمب اتمی دیگری از راه رسید، قرار بود بمب افکن B-29 هدفی نظامی را در نزدیکی ناکازاکی بمباران کند اما خلبان روی «هدف دوم» یا همان شهر ناکازاکی سوئیچ کرد، چون هوا خیلی مه آلود بود. این بمب _ که «مرد گنده» صدایش میکردند-۵/۴ تن وزن داشت؛ ۵/۴ تن پلوتونیوم. مرد گنده ۴۰ هزار نفر را کشت و ۶۰ هزار نفر را مجروح کرد. ناکازاکی تا شعاع ۶ کیلومتری با خاک یکسان شده بود. ژاپن پنج روز بعد تسلیم شد.
- جولای ۱۹۴۶
«عملیات انرژی اتمی» (The Atomic Energy Act) کنار گذاشته شد و «کمیسیون انرژی اتمی» (Atomic Energy Commission = AEC) تاسیس شد. AEC در ۳۱ دسامبر ۱۹۴۶ جایگزین پروژه منهتن شد. در طول نیمه اول سال ۱۹۴۶ بحث کنگره آمریکا این بود که انرژی اتمی تحت کنترل که باشد بهتر است: دولت یا ارتش؟ دولت پیروز شد و فعالیتهای هستهای بیشتر روی گسترش تکنولوژی هستهای و اهداف مدنی متمرکز شد تا هدفهای نظامی.
- جولای ۱۹۴۶
ایالات متحده دو آزمایش هستهای در «بیکینی آتل» در جزایر مارشال اقیانوس آرام انجام داد. این عملیات شامل دو انفجار بود. یکی روی آب در اول جولای و دیگری زیر آب در ۲۵ جولای که قرار بود مقدار تاثیر سلاحهای اتمی را روی ناوگان دریایی تخمین بزند. ۱۶۲ سکنه بیکینی آتل به جایی در ۲۰۰ کیلومتر آن طرفتر منتقل شدند و نزدیک به ۷۰ کشتی و زیردریایی که یک مشت جک و جانور هدایتشان میکردند در مرداب بیکینی لنگر انداختند. در آزمایش روی آب ۵ کشتی غرق شد، در آزمایش زیر آب، ۹ تا.
- آگوست ۱۹۴۶
آزمایشگاه ملی «اوک ریج» اولین «رآکتور _ مولد» رادیوایزوتوپ را برای استفادههای صلحآمیز به یک بیمارستان تخصصی سرطان در سنت لوئیس فرستاد.
- آوریل- مه ۱۹۴۸
آزمایشهای هستهای جنوب اقیانوس آرام راه را برای تولید انبوه سلاحهایی که پیش از آن دستی سرهم و ساخته میشدند، باز کرد.
- آگوست ۱۹۴۹
اتحاد جماهیر شوروی اولین دستگاه اتمی خود را در تاریخ ۲۹ آگوست ۱۹۴۹ به کار انداخت. این حادثه تمام دانشمندان هستهای آمریکایی را که به این زودی انتظار چنین نتیجهای را نمیکشیدند، شگفتزده کرد و باعث شد شهروندان آمریکایی در احساس امنیت خود تجدید نظر کنند.
ـــ دهه ۵۰ ـــ
در سال ۱۹۴۵ سربازان آمریکایی به خانه برگشتند و زندگی تازهای را آغاز کردند. در بین سالهای ۱۹۴۶ تا ۱۹۶۴ بیش از ۴/۷۶ میلیون کودک متولد شدند. بیش از ۱۳ میلیون خانه ساخته شد که بیشتر آنها خانههای ساده و ارزان قیمتی بودند که بعد از موفقیت شهر لوی تاون به این شکل ساخته شدند. ویلیام جی. لویت خانهسازی در حومه شهر را با ساخت و ساز خانههای ساده و مشابه هم آغاز کرد که به این ترتیب با استقبال آمریکاییها از این نوع خانهها و ساکن شدن آنها در حومه شهر، مراکز خرید و سوپرمارکتها به سرعت رشد پیدا کردند. بسیاری دهه ۵۰ را سالهای بازگشت به موفقیت و آرامش میدانند. این موفقیت و آرامش البته با یک تشنج «قرمز» همراه بود. آمریکاییها شاهد حرکت کمونیسم در همه جا بودند. در پایان دهه ۴۰ شورویها سعی کردند برلین را از غرب جدا کنند، حزب کمونیسم مائو در چین به قدرت رسید و شوروی اولین بمب اتم خود را منفجر کرد. در خانه سیاستمدارها به این نتیجه رسیدند که باید علیه کمونیسم سختگیری کنند. یک عضو سابق حزب کمونیسم آلگار هیس مشاور روزولت را متهم به جاسوسی برای کمونیستها کرد. هیس این اتهام را در برابر کمیته فعالیتهای ضدآمریکایی که وظیفه بررسی اینگونه اتهامها را داشت، تکذیب کرد. قانون هیس را از اتهامهای جاسوسی مبرا کرد اما بعدها او به جرم شهادت دروغ محکوم شد. در همان زمان، آمریکاییها مطلع شدند که دانشمند مشهور لس آلاموس یعنی کلاس فاش اطلاعات محرمانه هستهای را به شوروی منتقل میکرده است. خیانتکارهای دیگری از جمله جولیوس و اتل روزنبرگ نیز در این دوره محکوم و اعدام شدند. در این زمان و بعدها بسیاری عقیده داشتند روزنبرگها بی گناه و قربانی یک توطئه بودند.
- ژانویه ۱۹۵۰
رئیس جمهور ترومن به (Atomic Energy Commision) دستور داد تا ساخت بمب هیدروژنی را آغاز کند. ادوارد تلر در زمان جنگ جهانی دوم کارهای نظری در مورد بمب هیدروژنی انجام داده بود. پس از جنگ او دانشمندان، نمایندگان مجلس، ارتش و AEC را تشویق به ساخت بمب هیدروژنی کرد. کمیته مشاور عمومی (General Advisory Committee) AEC که ریاست آن را رابرت اوپنهایمر بر عهده داشت ساخت بمب هیدروژنی را بر پایه اصول اخلاقی محکوم کرد و از آن به عنوان سلاح کشتار جمعی نام برد. این کمیته همچنین عقیده داشت ساخت بمب هیدروژنی ایالات متحده را در یک رقابت تسلیحاتی با شوروی قرار میدهد. AEC و مشاورین رئیس جمهور در این باره هیچ اظهار نظری نکردند.
- دسامبر ۱۹۵۱
در ۲۰ دسامبر، ۱۹۵۱ در ایستگاه ملی آزمایش رآکتور (National Reactor Testing Station) که بعدها آزمایشگاه ملی مهندسی آیداهو (Idaho National Engineering Laboratory) نام گرفت، اولین جریان الکتریسیته با استفاده از انرژی هستهای تولید شد. جریان حاصل، چهار لامپ را در اتاق توربین رآکتور زاینده آزمایشی روشن کرد.
- اکتبر ۱۹۵۲
اولین عملیات در نیروگاه ساوانا ریور در آیکن واقع در جنوب کارولینا با شروع به کار یک نیروگاه رآکتور آب سنگین آغاز شد. AEC با ساخت یک SPR مواد اولیه لازم مانند تریتیوم و پلوتونیوم را برای ساخت سلاحهای هستهای و گرمایی فراهم کرد.
- دسامبر ۱۹۵۳
در ۸ دسامبر سال، ۱۹۵۳ رئیس جمهور آیزنهاور در سخنرانی مشهور خودش با نام «اتمهای صلح» در سازمان ملل، همکاری بینالمللی برای پیشبرد استفادههای صلحآمیز از انرژی هستهای را اعلام کرد. او پیشنهاد کرد کشورهایی که در زمینه انرژی هستهای فعالیت میکنند اورانیوم و دیگر مواد اولیهای که در ساخت سلاحهای هستهای استفاده میشود را به یک آژانس بینالمللی انرژی اتمی تسلیم کنند تا این آژانس آنها را در اختیار همه کشورهایی که میخواهند از انرژی هسته در کاربردهایی مانند کشاورزی، پزشکی و انرژی برق استفاده کنند، قرار دهد.
- آگوست ۱۹۵۴
پیمان انرژی اتمی ۱۹۵۴ برای ترویج بیشتر استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای در قالب سرمایهگذاریهای خصوصی و همچنین اجرای برنامه اتمهای صلح آیزنهاور به تصویب رسید. این پیمان به AEC اجازه میداد تا به شرکتهای خصوصی مجوز استفاده از مواد اولیه و ساخت نیروگاههای هسته را بدهد.
- جولای ۱۹۵۵
در ۱۷ جولای سال ۱۹۵۵ شهر آرکو در آیداهو، نخستین شهر آمریکا بود که برق آن توسط انرژی هستهای تامین میشد. ایستگاه ملی آزمایش رآکتور که اکنون آزمایشگاه ملی مهندسی آیداهو نامیده میشد توسط رآکتور بوراکس-۳ (Borax-III) این انرژی را تامین میکرد.
- جولای ۱۹۵۷
در ۱۲ جولای سال ۱۹۵۷ آزمایش رآکتور سدیم در سانتا سوزانا در کالیفرنیا، برای اولین بار از یک رآکتور شهری برق تولید کرد.
- سپتامبر ۱۹۵۷
ایالات متحده اولین آزمایشهای هستهای زیرزمینی خود را با نام رینیر در ۱۹ سپتامبر سال ۱۹۵۷ آغاز کرد که در یک تونل در میانه صحراهای اطراف لاس وگاس انجام شد.
- اکتبر ۱۹۵۷
آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای ترویج استفادههای صلحآمیز از انرژی هستهای و به وجود آوردن یک سیستم بازرسی برای اطمینان پیدا کردن از اینکه مواد اولیه در فعالیتهای صلحآمیز به کار میروند، کار خود را آغاز کرد. آژانس همچنین اجازه خرید و فروش مواد اولیه برای تامین نیازهای هستهای غیرنظامی اعضای خود را دارد. آژانس بینالمللی انرژی اتمی وظیفه نظارت بر اجرای عهدنامه Nuclear Non-Proliferation را برعهده دارد که با قبول این عهدنامه، اعضا با نظارت بازرسین آژانس بر سوختهای هسته خود که قابل استفاده در سلاحهای هستهای هم هستند، موافقت میکنند.
- دسامبر ۱۹۵۹
نیروگاه هستهای درسدن در ایلینویز کار خود را شروع کرد. این نیروگاه اولین نیروگاه هستهای بود که برای ساخت آن به طور کامل از سرمایهگذاریهای غیردولتی استفاده شد.
ـــ دهه ۶۰ و ۷۰ ـــ
حرکات مختلف در حمایت از حقوق شهروندان در سالهای دهه ۶۰ شدت بیشتر به خود گرفتند. این حرکات در دهه ۵۰ علیه تبعیض نژادی آغاز شده بودند. دادگاه عالی در سال ۱۸۹۶ تصویب کرد که امکانات «جدا اما برابر» ی برای سیاه و سفیدپوستها باید فراهم شود. همه چیز از زایشگاهها تا سردخانهها باید جدا میشد و هیچ وقت امکانات برای دو طرف برابر و یکسان نبود. در سال ۱۹۵۱ پس از اینکه الیور براون سیاه پوست برای ثبت نام دخترش به یکی از مدارس سفیدپوستها مراجعه کرد و مدیران مدرسه از این کار ممانعت به عمل آوردند، به دادگاه عالی شکایت کرد. پس از بررسی وضعیت مدارس، دادگاه در سال ۱۹۵۳ رای به نابرابر بودن امکانات مدارس داد و به این ترتیب قانون تبعیض در مدارس عمومی برداشته شد. قانون جدا شدن اتوبوسهای شهری هم پس از اعتراض گروهی از سیاهان برداشته شد و در ده سال بعد اینگونه اعتراضهای بدون خشونت باعث شدند حقوق شهروندان کم کم تغییر کند. اما تا سال ۱۹۶۵ خشونت جزء ثابت همه حرکتها شده بود. ترور کندی و مدگار اوارس رهبر انجمن ملی پیشرفت رنگین پوستان در سالهای ۱۹۶۳ و، ۱۹۶۴ بمبگذاری در کلیسای آلاباما که منجر به مرگ چهار دختربچه شد، ترور مالکوم ایکس و شورشهای مختلفی که در شهرهای آمریکا برپا میشد باعث ناامنی شهرها شده بود. مشاورین رئیس جمهور اعلام کردند مشکلات اقتصادی دلیل این ناامنیها و شورش هاست.
- سپتامبر ۱۹۶۱
در این سال شوروی نیز به طور غیرمنتظرهای عظیمترین انفجار هستهای تاریخ را انجام داد که شدتی معادل با انفجار ۵۷ میلیون تن TNT داشت. شوروی سه سال پیش از آن به طور داوطلبانه آزمایش بر روی دستگاههای هستهای را کنار گذاشته بود و در ژوئن ۱۹۶۱ خروشچف به کندی اطمینان داده بود اگر ایالات متحده هم دست از آزمایشهای هستهای خود بردارد، شوروی نیز این کار را خواهد کرد.
- اکتبر ۱۹۶۲
در ۱۴ اکتبر ۱۹۶۲ یک هواپیمای شناسایی U-2 آمریکایی موشکهای روسی ای را در کوبا کشف کرد. در ۱۶ اکتبر که به نام نخستین روز بحران موشکی کوبا مشهور است، مشاور امنیت ملی رئیس جمهور آمریکا، تصاویر این موشکها را به وی نشان داد. این تصاویر قطعاتی از موشکهای برد متوسط شوروی را نشان میدادند که پس از سر هم شدن توانایی رسیدن به نیمی از خاک آمریکا را داشتند. کندی تصمیم گرفت تا با بستن راههای هوایی و دریایی به کوبا، از وارد شدن موشکهای بیشتر به خاک این کشور جلوگیری کند. در هفتمین روز از این بحران ۱۳ روزه، کندی این تصاویر را به مردم آمریکا نشان داد و به شوروی اخطار داد در صورت شلیک شدن این موشکها به طرف آمریکا، ایالات متحده نیز اقدام تلافی جویانه وسیعی را علیه شوروی انجام خواهد داد.
- آگوست ۱۹۶۳
در ۵ آگوست سال، ۱۹۶۳ آمریکا و شوروی عهدنامه محدودیت آزمایشهای هستهای را امضا کردند که در آن انجام هر گونه آزمایش هستهای در جو، زیر دریا و فضای اطراف زمین منع شده بود. این عهدنامه به خاطر کم بودن خطرهای جانبی انجام فعالیتهای هسته زیرزمینی را ممنوع نمیکرد.
- ۱۹۶۷-۱۹۶۶
تعداد زیادی درخواست برای تاسیس رآکتورهای هستهای، انرژیهای هستهای را تبدیل به یک واقعیت تجارتی در ایالات متحده کرد. قبل از سال ۱۹۶۶ نیروگاههای برق درخواست ۱۰ رآکتور کرده بودند که در سالهای ۶۶ و ۶۷ این میزان چهار برابر شد و در سالهای ۱۹۷۳ و ۱۹۷۴ به اوج خودش رسید.
- جولای ۱۹۶۸
عهدنامه Nuclear Nonproliferation Treaty _ NPT برای جلوگیری از پیشرفت سلاحهای هستهای تصویب شد. کشورهایی که هنوز به فناوری هستهای برای ساخت سلاح دست پیدا نکرده بودند قبول کردند که هیچ اقدامی برای به دست آوردن این فناوری نکنند. از آن طرف کشورهایی که دارای سلاح هستهای بودند، قبول کردند به کشورهای دیگر برای ساخت و دست پیدا کردن به سلاح هسته هیچ کمکی نکنند و خود نیز دست از تولید سلاحهای هسته بکشند. تا سال ۱۹۷۰ بیش از ۵۰ کشور این عهدنامه را امضا کردند که تا سال ۱۹۸۶ این تعداد به ۱۳۰ کشور رسید.
- ۱۹۷۲
پرتونگاری محوری محاسباتی (Computed Axial Tomography) که با نام پرتونگاری CAT مشهور است در این سال به ثبت رسید. طی یک عمل CAT یک چنبره بزرگ از مجراهای پرتو ایکس به دوربدن مریض حرکت میکنند و از همه زوایا تصویربرداری پرتو ایکس انجام میدهند. سپس این اطلاعات توسط رایانه پردازش میشود.
- مارس ۱۹۷۴
کمیسیون انرژی اتمی (AEC) یک برنامه پاکسازی برای سایتهایی که قبلاً مورد استفاده قرار گرفته بودند را آغاز کرد که به FUSRAP مشهور است. (Formerly Utilized Sites Remedial Action Program) هدف این برنامه شناسایی مراکز قبلی AEC و پروژه منهتن بود که توسط سازمانهای خصوصی اداره میشدند و احتیاج به پاکسازی داشتند. پروژه منهتن و بعد از آن AEC مواد اولیه زیادی برای ساخت ابزار هستهای نیاز داشتند. در آن زمان، هیچ سازمانی در دولت یا صنعت مسئولیت تهیه این مواد را برعهده نداشت و در واقع کسی نمیدانست چطور باید مواد اولیه هستهای را تولید کند. به همین خاطر دولت فدرال تعدادی از شرکتهای خصوصی را برای تحقیق در زمینه تولید مواد اولیه هستهای استخدام کرد. با این قراردادها بسیاری از ابزارها و ماشین آلات کار با فلز برای شکل دادن، تولید و بررسی اورانیوم استفاده شد. به خاطر قابلیت احتراق اورانیوم در هوا، فرآیند شکل دادن اورانیوم کار مشکلی به شمار میآید. به همین خاطر آتش سوزیهای ناشی از اورانیوم در بخشهای مختلفی اتفاق افتاد که دولت قصد پاکسازی آنها را داشت.
- آوریل ۱۹۷۷
در ۷آوریل سال، ۱۹۷۷ کارتر بازیافت سوخت مصرف شده رآکتورهای تجاری را ممنوع کرد و از کشورهای دیگر هم درخواست کرد برای جلوگیری از گسترش سلاحهای هستهای این کار را انجام دهند. پیش از این ممنوعیت، رآکتورها سوخت مصرف شده خود را برای بازیافت به نیروگاههایی که اورانیوم و پلوتونیوم را بازیافت میکردند میفرستادند. این اورانیوم و پلوتونیوم میتوانست دوباره به عنوان سوخت رآکتورها و یا استفاده در ساخت سلاحهای هستهای استفاده شود.
- مارس ۱۹۷۹
در ۲۸ مارس، ۱۹۷۹ قسمتی از هسته داخلی یکی از دو رآکتور نیروگاه هستهای جزیرهتری مایل واقع در جزیرهای در پنسیلوانیا _ ذوب شد و تعدادی از خنککنندههای آب سرد رآکتور نیز از کار افتادند. با اینکه هشت ثانیه بعد رآکتور به طور خودکار خودش را خاموش کرد اما چون شیرهای کنترل خنککننده گیر کرده بودند، دمای هسته باز هم افزایش پیدا کرد. البته با دست به کار شدن به موقع کارکنان، دمای رآکتور کنترل شد و کمترین میزان ممکن مواد رادیواکتیو به خارج نشت کرد. اما به خاطر عدم اطمینان از میزان مواد رادیواکتیو خارج شده، دولت به زنان باردار و کودکان در فاصله ۵ مایلی جزیره دستور تخیله داد. رآکتور به خاطر آلوده شدن تعطیل شد و تا دوسال کسی اجازه ورود به داخل ساختمان را نداشت.
- ژوئن ۱۹۷۹
در ۱۸ ژوئن، ۱۹۷۹ ایالات متحده و شوروی یک عهدنامه محدودیت سلاح استراتژیک (Strategic Arms Limitation _ SALT) امضا کردند که ساخت و نگهداری تسلیحات هر دو طرف را محدود میکرد.
ـــ دهه ۸۰ ـــ
میخائیل گورباچف Secretary General و بعداً در ۱۵ مارس ۱۹۸۵ رئیس جمهور شوروی شد و به کلی رهبری شوروی را دگرگون کرد. او اقتصاد شوروی را با معرفی مشخصههای بازار آزاد و رقابت داخلی تغییر داد و در نتیجه فشار بر زندگی خصوصی و فرهنگی مردم کشور کمتر شد. مخالفینی همچون آندری ساخاروف نیز از زندان آزاد شدند.
- مارس ۱۹۸۳
ریگان شوروی را «امپراتوری شیطانی» نامید و آغاز کار SDI) (Strategic Defense Initiative))، یک سیستم دفاعی ماهوارهای برای نابود کردن کلاهکها و موشکهای مهاجم را اعلام کرد. او همچنین از جامعه دانشمندان درخواست کرد راهی پیدا کنند تا بتوان سلاحهای هستهای را منسوخ کرد و کنار گذاشت. این تصمیم، نقطه عطفی در سیاستهای دفاعی آمریکا بود زیرا دفاع در برابر موشکهای بالستیک (موشکهایی که به فضا شلیک و بالای هدف دوباره وارد جو میشوند) در برنامه ده ساله دفاعی ایالات متحده نبود.
- ژانویه ۱۹۸۶
152556.jpg
در ژانویه سال ۱۹۸۶ گورباچف رئیس جمهور شوروی درخواست خلع سلاحهای هستهای تا سال ۲۰۰۰ کرد. او یک برنامه زمانی سه مرحلهای برای از بین بردن موشکها، کلاهکها، بمبها و دیگر سلاحهای هستهای ارائه داد. در مرحله اول، که به مدت پنج تا هشت سال طول میکشید، ایالات متحده و شوروی سلاحهای خود را تا ۵۰ درصد کاهش میدادند. در مرحله اول همچنین تمام سلاحهای با برد متوسط نیز از اروپا جمعآوری میشدند. گورباچف با صراحت اعلام کرد برنامه خلع سلاح تنها زمانی محقق میشود که آمریکا و شوروی هر دو طرف دست از تحقیق، تولید و آزمایش سلاحهای حمله از فضا بکشند. پیشنهاد گورباچف منجر به عهدنامه نیروهای هستهای برد متوسط (Intermediate-Range Nuclear Forces Treaty) در دسامبر سال ۱۹۸۷ شد.
- آوریل ۱۹۸۶
ذوب شدن هسته رآکتور هستهای چرنوبیل و سپس آتش سوزی آن در شوروی اتفاق افتاد. در ساعت ۲۳/۱ دقیقه صبح ۲۶آوریل سال، ۱۹۸۶ یک انفجار مهیب در رآکتور شماره ۴ چرنوبیل محافظهای فولادی و بتونی اطراف رآکتور را منفجر کرد و همه جا را آتش فراگرفت. دو نفر از کارکنان در لحظات اولیه جان باختند و در چند ماه بعد، ۳۰ نفر از آتش نشانهایی که برای خاموش کردن آتش فعالیت میکردند نیز از بین رفتند. میزان قابل توجهی از مواد رادیواکتیو از رآکتور خارج شد و قارچی اتمی به ارتفاع ۱۵۰۰ متر در هوا تشکیل شد. کشورهای اروپای شرقی و اسکاندیناوی روز بعد از حادثه چرنوبیل تابشهای رادیواکتیو آشکارسازی کردند. دولت شوروی حدود ۱۳۵ هزار نفر را تا ۳۰ کیلومتری چرنوبیل تخلیه کرد و تا آخر ماه مه همه روستاهای با بیش از ۳۰ کیلومتر فاصله از رآکتور هم خالی از سکنه شده بودند. پس از حادثه چرنوبیل، آمریکا هم Reactor N-خود را که در هانفورد واقع در شرق واشینگتن قرار داشت تعطیل کرد. Reactor N-از لحاظ ساختمان شباهت بسیار زیادی با چرنوبیل داشت و پس از خاموش شدن هیچ وقت دوباره روشن نشد.
- ۱۹۸۹
کارگاههای تولید سلاحهای هستهای نیروگاه فلات راکی در کلرادو و مرکز تولید مواد فرنالد فید (Fernald Feed Materials Production Center) در اهایو، خط تولید خود را متوقف و شروع به پاکسازی کارگاههای خود کردند. نیروگاه فلات راکی واقع در شمال غرب دنور، در سال ۱۹۵۱ برای تولید راهاندازیهای پلوتونیومی سلاحهای هستهای افتتاح شده بود. مرکز تولید مواد فرنالد فید هم در همان سال برای تبدیل مواد اولیه اورانیومی به فلز اورانیوم برای استفاده در رآکتورهای وزارت نیرو (DOE) راهاندازی شده بود.
- نوامبر ۱۹۹۰
گردهمایی امنیت و همکاری در اروپا به طور رسمی به جنگ سرد پایان و نیروهای Warsaw Pact و ناتو را کاهش داد. سران هر دو طرف اعلام کردند دیگر دشمن نیستند.
- جولای ۱۹۹۱
ایالات متحده و شوروی در یک موافقت تاریخی تصمیم گرفتند سلاحهای دوربرد خود را در ۷ سال آینده تا میزان ۳۰ درصد کم کنند. در جلسههای خصوصی در هفدهمین گردهمایی سالیانه اقتصادی سران هفت دولت صنعتی دموکرات (گردهمایی G7)، بوش و گورباچف به جزئیات عهدنامه کنترل تسلیحات پرداختند.
- ۱۹۹۲
در جولای ۱۹۹۲ بوش اعلام کرد ایالات متحده دست از تولید پلوتونیوم و غنیسازی اورانیوم برای ساخت کلاهکهای هستهای برداشته است. سازمان هانفورد نیز ماموریت خود را از تولید مواد هستهای به پاکسازی منطقه تغییر داده است. سازمان هانفورد در سالهای ۴۵-۱۹۴۳ در ریچلند واشینگتن، توسط پروژه منهتن برای تولید پلوتونیوم تاسیس شده بود.
شنبه ۲۱ آبان ۱۳۸۴- شرق
مطالب مرتبط
