عنوان بلوک
- پزشکی و سلامت
انتقالدهنده عصبی چیست و چگونه کشف شد؟ داستانی که مغز انسان را دوباره تعریف کرد
وقتی از مغز حرف میزنیم، اغلب به شبکهای از سیمها و اتصالات برقی فکر میکنیم. اما آنچه واقعاً میان نورونها میگذرد، چیزی بسیار شاعرانهتر و شگفتانگیزتر است. گاهی کافی است ضربان قلبی آرام شود یا خاطرهای ناگهان زنده گردد تا بفهمیم هر حس و حرکت، از جایی نامرئی آغاز میشود.…
- دانش فضا
سیاهچاله چیست و نخستین بار چه کسی آن را کشف کرد؟
گاهی آسمان شب، آرام و بیصدا به نظر میرسد. اما پشت این سکوت، نیروهایی پنهاناند که میتوانند ستارهها را ببلعند. تصور کن جرمی آنقدر متراکم باشد که حتی نور، سریعترین چیزی که میشناسیم، نتواند از آن بگریزد. همانجا، چیزی شکل میگیرد که به آن «سیاهچاله» میگوییم. نقطهای تاریک که نه…
- تاریخ دانش
جابهجایی قارهها توسط چه کسی کشف شد؟
گاهی به نقشه جهان نگاه میکنیم، چیزهای جالبی میبینیم. لبه آفریقا، انگار میتواند در کناره آمریکای جنوبی جا بخورد. مثل تکههای یک جورچین قدیمی که از هم جدا شدهاند. مدتها کسی این حس را جدی نمیگرفت. زمین، به باور رایج آن زمان، جسمی ثابت بود. قارهها جای خود را داشتند…
- تاریخ دانش
قشر و پوسته زمین چگونه کشف شد و چه کسی برای نخستین بار آن را توضیح داد؟
اگر روی زمین بایستیم و به افق نگاه کنیم، همه چیز محکم و ثابت به نظر میرسد. کوهها پابرجا هستند، شهرها بر خاک استوارند و هیچ نشانهای از «شکستن» یا «لایهلایه بودن» دیده نمیشود. اما حقیقت، بسیار شگفتانگیزتر است. زیر پای ما جهانی پنهان وجود دارد؛ داغ، در حال حرکت…
- تاریخ دانش
ایزوتوپها چیستند و نخستین بار چه کسی پی به وجود آنها برد؟
گاهی فکر میکنیم هر عنصر، یک هویت ثابت و تغییرناپذیر دارد. اکسیژن، همان اکسیژن است. اورانیوم، همان اورانیوم. اما داستان علم نشان داد پشت این سادگی، دنیایی پیچیده پنهان است. در آغاز قرن بیستم، دانشمندان هنگام مطالعه مواد رادیواکتیو به نکته عجیبی برخوردند: بعضی اتمها، رفتار شیمیایی یکسانی داشتند اما…
- تاریخ دانش
پیوند اتمی چیست و چه کسی نخستین بار آن را کشف کرد؟
گاهی به اطرافمان نگاه میکنیم و تصور میکنیم که جهان، همین مادههای آشناست: آب، فلز، سنگ، هوا. اما اگر لایهها را عقب بزنیم، به نقطهای میرسیم که همه چیز از ذرات بسیار ریزی ساخته شده که رفتارشان با شهود ما فرق دارد. پرسش بزرگ این بود: چرا این ذرات کنار…
- تاریخ دانش
فوقهادی یا ابررسانا چیست و چه کسی نخستین بار آن را کشف کرد؟
تصور کنید سیمی در دست دارید که برق از آن عبور میکند. همیشه کمی گرما حس میشود، چون بخشی از انرژی برق در دل سیم تلف میشود. این همان «مقاومت» است. حالا تصور کنید روزی دانشمندها به سیمی برسند که هیچ گرمایی تولید نمیکند، هیچ تلفاتی ندارد، جریان در آن…
- آرشیو مقالات گوناگون
گسلها چیستند و چه کسی نخستین بار پی به اهمیت آنها برد؟
گاهی وقتی روی نقشه زمین نگاه میکنیم، مرزها و رودخانهها توجه ما را جلب میکنند. اما زیر پایمان چیزهای دیگری هم هست که دیده نمیشوند. خطهایی بلند، گاهی مستقیم و گاهی مارپیچ، که در سکوت کشیده شدهاند و فقط در لحظهای کوتاه خود را نشان میدهند. لحظهای که زمین میلرزد…
- تاریخ دانش
چه کسی نخستین بار پی به نوع عملکرد کروموزومها برد؟
اگر به یک خانواده نگاه کنید، شباهتها مثل رشتههایی نامرئی از نسلی به نسل دیگر کشیده شدهاند. رنگ چشم، شکل صورت، حتی استعدادها و بعضی بیماریها، در سکوت منتقل میشوند. برای قرنها، انسانها فقط «نتیجه» را میدیدند، اما نمیدانستند این نقشه نامرئی چگونه کار میکند. کجا نوشته میشود؟ چه کسی…
- تاریخ دانش
تاریخگذاری یا تعیین قدمت رادیواکتیو چگونه صورت میگیرد و توسط چه کسی کشف شد؟
شاید برایتان پیش آمده باشد که در موزهای قدم بزنید و با شگفتی به سنگ یا فسیلی نگاه کنید که میلیونها سال قدمت دارد. آیا تا به حال فکر کردهاید این عددها چگونه بهدست آمدهاند؟ در جایی خواندم که دانشآموزی از معلم علومش پرسید: «از کجا میدانند این سنگ دقیقا…
- تاریخ دانش
چه کسی نخستین بار پی به وجود ویتامینها برد؟
اینکه امروز در فروشگاهها ردیفی از قرصها و مکملها با برچسب «ویتامین» میبینیم، برایمان بدیهی شده است. هر کس داستانی دارد: یکی برای خستگی، دیگری برای پوست و مو، و سومی برای تقویت عمومی بدن. اما اگر به عقبتر نگاه کنیم، تنها یک قرن پیش جهان پزشکی تصور روشنی از…
- تاریخ دانش
نسبیت و اینشتین | چگونه تصویر ما از جهان را عوض کرد؟ منظور از آن چیست؟
گاهی علم به آرامی جلو میرود و گاهی یک ایده، ناگهان نقشه جهان را عوض میکند. داستان «نسبیت» از این جنس دوم است. نظریهای که باعث شد زمان، فضا، حرکت و حتی جاذبه را طور دیگری ببینیم. چیزهایی که به نظر ساده میرسیدند، ناگهان چهره تازهای پیدا کردند. ساعتها میتوانند…
