فیلم ینتل | داستان و نقد Yentl (1983)
قصه زنی که برای یادگرفتن، مسیر زندگیاش را عوض میکند
باربرا استرایسند (Barbra Streisand) با فیلم Yentl (1983) یکی از جاهطلبانهترین پروژههای زندگی کاری خود را جلو برد: او هم کارگردان بود، هم بازیگر نقش اصلی و هم در نگارش فیلمنامه نقش داشت. فیلم Yentl برای او فرصتی شد تا موضوعات مورد علاقهاش ـ هویت فردی، تبعیض و جستوجوی دانش ـ را در قالب داستانی ملایم اما احساسی روایت کند.
استرایسند پیش از این بیشتر بهعنوان خواننده و بازیگر شناخته میشد و ورودش به کارگردانی، توجه زیادی را جلب کرد. در Yentl مشخص میشود که نگاه او بیشتر انسانی و درونی است؛ تمرکز بر احساسات شخصیتها، تضاد میان سنت و خواستههای شخصی، و استفاده از موسیقی برای توضیح دنیای درون قهرمان. این فیلم جایگاهی ویژه در کارنامه او دارد، چون نشان میدهد چگونه میتواند قصهای تاریخی را با دغدغههای معاصر پیوند بزند.
در سینمای دهه هشتاد، Yentl نمونهای از ترکیب موزیکال، درام و داستان رشد شخصیت است. استرایسند تلاش میکند به جای نمایش صرف مناسک مذهبی یا کشمکش اجتماعی، روی انتخابهای فردی یک زن جوان تمرکز کند. نتیجه اثری است که گاهی آرام پیش میرود، اما لحظاتی پرقدرت دارد و تماشاگر را با مسیر دشوار قهرمان همراه میکند.
شناسنامه فیلم ینتل / Yentl (1983)
نام کارگردان: باربرا استرایسند
نام بازیگران: باربرا استرایسند، مندی پاتینکین، ایمی اروینگ، نیهمایا پرسوف، استیون هیل، آل کوردیونر
موسیقی: میشل لوگران
داستان فیلم ینتل / Yentl
داستان فیلم ینتل از روستایی در لهستان آغاز میشود. «ینتل» دختری است با ذهنی پرسشگر که برخلاف انتظار جامعه، دوست دارد کتابهای مذهبی و متون شریعت را یاد بگیرد. پس از مرگ پدر، او بیش از پیش احساس میکند که حق دارد بداند و بیاموزد. اما برای یک زن، ورود به مدرسه دینی تقریباً ناممکن است. ینتل تصمیمی جسورانه میگیرد: موهایش را میزند، لباس مردانه میپوشد و با نام جدید «آنشول» راهی شهری دیگر میشود تا در «یشیوا» به تحصیل بپردازد. در مسیر، با دو طلبه آشنا میشود و یکی از آنها، «آویگدور»، به شخصیت تازهوارد علاقه نشان میدهد، بیآنکه راز بزرگ او را بداند.
ورود به مدرسه دینی، برای ینتل فقط شروع راه است. هرچه بیشتر میآموزد، بیشتر میان حقیقتِ درونی و نقشِ بیرونی گرفتار میشود. رابطه عمیق او با آویگدور باعث میشود در موقعیتی دشوار قرار بگیرد: احساسات انسانی، مرزهای مذهبی و قواعد اجتماعی همگی با هم گره میخورند. وقتی نامزدی آویگدور به هم میخورد و از ینتل میخواهد برای حفظ جایگاهش با «هاداس» ازدواج کند، قهرمان داستان مجبور میشود انتخابهای سختتری انجام بدهد. کشمکش اصلی فیلم نه فقط درباره یک راز، بلکه درباره حق انتخاب و معنای ایمان است. فیلم، بدون لو دادن پایان، مسیر پرتنش زنی را نشان میدهد که برای دانستن، بهای سنگینی میپردازد و در نهایت باید تصمیم بگیرد کدام زندگی واقعاً از آنِ اوست.
حس و حال فیلم
فیلم Yentl در ژانر درامِ موزیکال قرار میگیرد و حالوهوایی آرام اما احساسی دارد. موسیقی میشل لوگران نقش مهمی در روایت بازی میکند و بسیاری از احساسات ینتل نه در گفتوگو، بلکه در ترانهها آشکار میشود. این شیوه باعث میشود تماشاگر به ذهن شخصیت اصلی نزدیکتر شود.
باربرا استرایسند در نقش ینتل حضوری پررنگ و مسلط دارد و همین باعث میشود دیگر بازیگران گاهی در سایه او بمانند. با این حال، مندی پاتینکین و ایمی اروینگ نیز لحظات مؤثری خلق میکنند. یکی از سکانسهای بهیادماندنی، زمانی است که ینتل در کلاس درس، با جسارت سؤالی میپرسد که معمولاً کسی جرئت مطرح کردن آن را ندارد؛ لحظهای که هم کنجکاوی علمی و هم خطر لو رفتن هویت او را نشان میدهد.
ریتم فیلم کند اما هدفمند است. روایت بیش از آنکه حادثهمحور باشد، شخصیتمحور است و بر کشمکشهای درونی تمرکز دارد. نتیجه، فیلمی است که بیشتر به دل مینشیند تا هیجان ایجاد کند و مخاطب را به فکر کردن درباره آزادی، ایمان و جایگاه زنان دعوت میکند.
ایمان، دانستن و حقِ پرسش در فیلم Yentl
در قلب فیلم Yentl، پرسشی قدیمی قرار دارد: چه کسی حقِ فهمیدن دارد؟ قهرمان فیلم میفهمد که ایمان واقعی، فقط اجرای قوانین نیست. او میخواهد بداند چرا این قوانین وجود دارند. هنگامی که جامعه زنان را از تحصیل منع میکند، ینتل تصمیم میگیرد میان اطاعت و جستوجو یکی را انتخاب کند. فیلم نشان میدهد دانستن میتواند عملی مقدس باشد، حتی اگر با قواعد رسمی در تضاد قرار بگیرد. تضاد میان «ظاهر مذهبی» و «حقیقت درونی» به آرامی روایت میشود و بیننده حس میکند عبادت، بدون آزادیِ فکر، ناقص میماند. درواقع، ایمان برای ینتل مسیری است که باید آن را بفهمد، نه دیواری که فقط باید پشتش بایستد.
هویت و اجرای نقش
فیلم Yentl با مسئله هویت بازی میکند: ینتل مجبور است نقشی را بازی کند تا به رؤیایش برسد. لباس مردانه، نام تازه و سکوتی که مدام باید حفظ کند، او را به بازیگری دائمی تبدیل میکند. این نقشبازی کردن، فقط پنهانکاری نیست. یک تجربه است: او دنیا را از چشم مردان میبیند و درمییابد بسیاری از امتیازها، نه بهخاطر لیاقت، بلکه بهخاطر جنسیت داده میشود. فیلم، این تضاد را بدون شعار نشان میدهد. تماشاگر رفتهرفته حس میکند آزادیای که مردان بدیهی میپندارند، برای زنان نتیجه مبارزه است. این لایه از داستان باعث میشود Yentl فراتر از یک موزیکال ساده عمل کند.
عشق، دوستی و مرزهای ناپیدا
در فیلم Yentl، رابطه میان شخصیتها همیشه روشن و ساده نیست. دوستی ینتل با آویگدور همزمان صمیمانه و پرخطر است، چون یک راز بزرگ میان آنها قرار دارد. از طرفی، احساس همدردی او با هاداس نیز شکل دیگری از عشق انسانی را نشان میدهد. فیلم به تماشاگر میگوید روابط انسانی را نمیتوان فقط با قوانین اجتماعی تعریف کرد. گاهی صداقت، درست در لحظهای ظاهر میشود که همهچیز ممکن است فروبپاشد. موسیقی و ترانهها کمک میکنند این احساسهای پیچیده ملموستر شوند و تماشاگر بفهمد چرا تصمیمهای ساده، ناگهان سخت میشوند.
میان سنت و رؤیای شخصی
یکی از مهمترین استعارههای فیلم Yentl، کشمکش میان سنت و خواسته فردی است. سنت، قهرمان را محدود میکند، اما همزمان ریشههای هویتش را میسازد. ینتل نمیخواهد گذشته را نابود کند، بلکه میخواهد سهم خود را در آینده پیدا کند. فیلم نشان میدهد شکستن یک قانون، همیشه به معنای نفی همه چیز نیست؛ گاهی یعنی پیدا کردن راهی تازه برای زندگی کردن با همان ایمان. همین نگاه متعادل باعث میشود داستان تلخ نشود. تماشاگر میبیند که مسیر آزادی، بیشتر شبیه گفتوگویی دشوار با تاریخ است تا یک شورش ناگهانی.
واکنش منتقدان و تماشاگران به فیلم Yentl
در زمان اکران، فیلم Yentl توجه منتقدان را جلب کرد، بهویژه بهخاطر جسارت باربرا استرایسند در کارگردانی و بازی همزمان. برخی، موسیقی و فضای شاعرانه فیلم را نقطه قوت دانستند و معتقد بودند روایت آرام، به شناخت بهتر شخصیت اصلی کمک میکند.
در عین حال، گروهی از منتقدان احساس کردند فیلم بیش از حد به آوازها تکیه میکند و گاهی از ریتم داستان کم میشود. با این وجود، بیشتر تماشاگران ارتباط احساسی خوبی با ینتل برقرار کردند و فیلم را بهعنوان داستانی الهامبخش درباره تلاش یک زن برای حق آموزش به یاد سپردند. Yentl به مرور به اثری متمایز در میان موزیکالهای دهه هشتاد تبدیل شد.
آیا هنوز فیلم Yentl تماشایی است؟
از سال 1983 تا امروز، بیش از چهار دهه گذشته است. با این حال، پرسشهای مرکزی فیلم ـ حق یادگیری، انتخاب فردی و مرزهای سنت ـ همچنان تازه و زنده احساس میشوند. شاید شیوه روایت و موسیقی امروز کلاسیک به نظر برسند، اما مضمون فیلم هنوز با نسلهای جدید ارتباط برقرار میکند.
Yentl هنوز ارزش دیدن دارد، چون با لحنی آرام و صادقانه، درباره شجاعتِ دنبال کردن رؤیا حرف میزند. فیلم نشان میدهد دانش و ایمان میتوانند در کنار هم قرار بگیرند، اگر انسان جرات پرسیدن داشته باشد.
نوشتههای مرتبط با آثار سینمایی دراماتیک دوران گذار
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
مطالب مرتبط
